Tytuł oryginału: HAPPIER, NO MATTER WHAT: Cultivating Hope, Ressilience, and Purpose in Hard Times

Copyright © 2021 by Tal Ben-Sharer, PhD
© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Zwierciadło sp. z o.o.,
Warszawa 2022

Tłumaczenie: Marta Komorowska/Quendi Language Services

Redakcja: Anna Stawińska/Quendi Language Services

Korekta: Karolina Malinowska/Quendi Language Services

Skład i łamanie: Sylwia Kusz, Magraf s.c., Bydgoszcz

Ilustracja na okładce: Marta Warwas, AdobeStock/studioworkstock (kwiaty)

Projekt okładki: Marta Warwas

Redaktor inicjująca: Blanka Wośkowiak

Dyrektor produkcji: Robert Jeżewski

Wydawnictwo nie ponosi żadnej odpowiedzialności wobec osób lub podmiotów za jakiekolwiek ewentualne szkody wynikłe bezpośrednio lub pośrednio z wykorzystania, zastosowania lub interpretacji informacji zawartych w książce.

Wydanie I, 2022

ISBN: 978-83-8132-423-6

Wydawnictwo Zwierciadło Sp. z o.o.
ul. Widok 8, 00-023 Warszawa
tel. 22 312 37 12

Dział handlowy:
handlowy@grupazwierciadlo.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie, w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

Konwersja: eLitera s.c.

Dla Tami, Davida, Shirelle i Eliava –

Kocham was, bez względu na wszystko

Wstęp

W stronę szczęścia,
bez względu na wszystko

Jedyną satysfakcjonującą definicją szczęścia jest dla mnie pełnia.

HELLEN KELLER

No to jak, Tal, szczęście trafi na kwarantannę? – nie do końca żartobliwie spytał mój przyjaciel.

Cały świat był wówczas pogrążony w pandemii koronawirusa. Kryzys związany z COVID-19 niezaprzeczalnie przyniósł ze sobą wyjątkowo liczne wyzwania. Być może sam zachorowałeś, lękałeś się utraty zdrowia lub spotkało cię niewyobrażalne cierpienie związane ze śmiercią bliskich. Być może musiałeś stawić czoła utracie pracy. Rodzice z trudem godzili obowiązki zawodowe z opieką nad potomstwem. Rodziny i nauczyciele zadręczali się wątpliwościami, czy dzieci mogą bezpiecznie uczęszczać do szkoły. Wszystkim zaś doskwierała apatia i rozłąka z przyjaciółmi i bliskimi. Wiele osób pod wpływem rosnącego stresu pogrążyło się w depresji. Proste czynności, które braliśmy za pewnik i które pozwalały nam się zrelaksować – jak wyjścia na obiad czy do teatru – zostały nam odebrane z dnia na dzień. Radosne, wyczekiwane wydarzenia – jak wakacyjne wyjazdy czy śluby – nagle odwołano. Trudno było choćby obdarzać uśmiechem innych przechodniów na ulicy, po tym, jak zasłoniliśmy twarze maskami, by chronić siebie i innych przed wirusem.

Jak miała się ta nowa rzeczywistość do badań nad szczęściem? Po wybuchu pandemii wiele osób, podobnie jak mój przyjaciel, uznało, że być może trzeba poddać szczęście kwarantannie i odłożyć rozważania nad nim na jakiś czas, by znów mu się przyjrzeć, kiedy wszystko wróci do normy. Jednak biorąc pod uwagę wszystko, co dzieje się na świecie – czy na razie nie powinniśmy dać na wstrzymanie?

Moja odpowiedź brzmi: nie, szczęście nie powinno trafić na kwarantannę, a my nie powinniśmy odkładać myślenia o nim na później! W istocie, w ciężkich czasach – niezależnie od przyczyny trudności – badania nad szczęściem okazują się bardziej istotne i konieczne niż kiedykolwiek wcześniej.

Wzrastanie w trudnościach

Wszystkie ludzkie doświadczenia da się z grubsza rozmieścić na kontinuum biegnącym od negatywnych, przez neutralne, do pozytywnych. Na przykład ból, cierpienie, nieszczęśliwe wypadki i trudności znajdują się na negatywnym krańcu, zaś przyjemność, radość, szczęście i komfort – na pozytywnym. Pośrodku znajduje się punkt zerowy, „jako tako”.

Wiele osób sądzi, że nauka o szczęściu powinna zajmować się jedynie doświadczeniami od neutralnych do pozytywnych. Innymi słowy, jeżeli układa ci się jako tako lub lepiej, wyniki badań mogą przynieść ci korzyść. Jeśli nie – jeśli odczuwasz smutek lub lęk, przeżywasz ciężkie chwile i z trudem sobie radzisz – to pomóc mogą jedynie psychoterapia lub leki. Rzecz jasna, w pełni popieram korzystanie z profesjonalnej pomocy. Terapia może wiele zdziałać niezależnie od tego, czy miewamy się dobrze, czy czujemy, że życie wymyka nam się spod kontroli; leki przeciwdepresyjne lub przeciwlękowe ratują życie i nie zalecałbym nikomu rezygnacji z nich bez konsultacji z lekarzem prowadzącym. Jednak przekonanie, że trzeba osiągnąć stan „neutralny”, nim będzie można skorzystać z osiągnięć nauki o szczęściu, jest chybione.

Badanie szczęścia obejmuje pełne spektrum ludzkich doświadczeń. Owszem, pomaga przejść od 3 do 5, od „nieźle” do „bardzo dobrze”. Ale jeszcze bardziej może przydać się osobom znajdującym się w punkcie -3 lub -5. Może pomóc powrócić do pierwotnego stanu – albo go poprawić, ponieważ wzmacnia psychologiczny układ odpornościowy. Rzecz jasna, wysoka odporność – czy to psychologiczna, czy biologiczna – nie chroni całkowicie przed zachorowaniem. Sprawia jednak, że choroby są rzadsze i szybciej udaje się je pokonać. Dzięki nauce o szczęściu możesz poczuć się szczęśliwszy – chociaż trochę – niezależnie od tego, w którym punkcie spektrum się znajdujesz. Pozwala ona także łatwiej radzić sobie z trudnościami i przeciwnościami, kiedy się pojawią.

W istocie, silny psychologiczny układ odpornościowy pozwala pójść o krok dalej i rozwinąć antykruchość – którą rozumiem jako odporność w wersji 2.0. Pojęcie antykruchości wprowadził pisarz, epistemolog i statystyk Nassim Taleb, wykładowca na Uniwersytecie Nowojorskim[1]. Jego wyjaśnianie należy zacząć od pojęcia sprężystości, zaczerpniętego z inżynierii. Daną substancję lub materiał uważa się za sprężyste, jeżeli powracają do pierwotnej postaci po odkształceniu pod wpływem nacisku. Sprężystość można również wyjaśnić na przykładzie piłeczki, opadającej, a następnie wracającej do pierwotnego położenia. Taleb twierdzi, że dana substancja lub materiał są antykruche, jeżeli po odkształceniu pod wpływem nacisku nie tylko wracają do pierwotnego stanu, ale też stają się mocniejsze. Sprężysta piłeczka wraca do pierwotnego położenia, antykrucha – odbija się wyżej. Bardziej ogólnie rzecz biorąc, układ antykruchy – może to być przedmiot nieożywiony lub podmiot ożywiony – osoba, relacja, grupa ludzi, a nawet naród – po przebyciu trudności staje się silniejszy, lepszy, szczęśliwszy.

Kiedy Fryderyk Nietzsche, XIX-wieczny niemiecki filozof, stwierdził „Co mnie nie zabija, to mnie wzmacnia[1*]”, opisywał antykruchość. Istotnie, można wzrastać w trudnościach i nabrać antykruchości nawet po najcięższych przejściach. Trauma może pociągnąć nas w górę lub w dół, osłabić lub wzmocnić.

Badania przeprowadzone przez psychologów Richarda Tedeschiego i Lawrence’a Calhouna z Uniwersytetu Karoliny Północnej wskazują, że osoby mierzące się z przeciwnościami częściej doświadczają rozwoju pourazowego (PTG, ang. Post-Traumatic Growth) niż zespołu stresu pourazowego (PTSD, ang. Post-Traumatic Stress Disorder)[2]. Większość z nas słyszała o PTSD, który może prowadzić do nawrotów traumatycznych wspomnień, lęków i depresji, trudności z koncentracją czy zaburzeń snu. Może jednak wystąpić PTG, doświadczenie również potencjalnie trwałe, ale korzystne. Niestety, nic nie jest w stanie zagwarantować potraumatycznego wzrostu, możemy jednak zapewnić warunki, które pozwolą znacząco zwiększyć prawdopodobieństwo jego wystąpienia. Moim zdaniem najważniejszym celem nauki o szczęściu jest pomoc pojedynczym osobom, rodzinom, organizacjom i społecznościom w poznaniu i stworzeniu takich warunków, które umożliwią im wzrastanie w trudnościach związanych z pandemią lub wszelkimi innymi przeciwnościami. Możemy zrobić wiele, by zwiększyć swoją antykruchość.

Od badań do wglądu w siebie

Napisałem tę książkę, aby dać czytelnikom punkt oparcia w niepewnych czasach – pomysły, na których będą mogli bazować, a co istotniejsze – z którymi będą mogli eksperymentować. Jestem psychologiem i wykładowcą akademickim. W swojej pracy bardzo często wykorzystuję wyniki badań. Jednak istotniejsze od nich jest poszukiwanie siebie. Badanie polega na przyglądaniu się dokonaniom innych, ocenianiu ich działań i wyciąganiu wniosków z rezultatów. Wgląd w siebie to podobne działanie w odniesieniu do siebie samego – kierowanie spojrzenia do wewnątrz i eksperymentowanie ze zmianami.

Uwielbiam biografie. Można wiele się z nich nauczyć, zwłaszcza jeśli opisują dzieje ludzi o niezwykłych, szczególnych dokonaniach. Do moich ulubionych należy historia życia poważanego hinduskiego przywódcy i aktywisty, Mahatmy Gandhiego. Jego autobiografia nosi podtytuł Dzieje moich poszukiwań prawdy. Zwróć uwagę na sformułowanie: nie mojego odnalezienia prawdy, nie mojego odkrycia prawdy – moich poszukiwań prawdy. Przez całe życie, walcząc o sprawiedliwość społeczną, Gandhi eksperymentował. Próbował rozmaitych rzeczy. Zachęcam, byś zrobił to samo podczas lektury tej książki. Owszem, dowiesz się z niej wiele o badaniach nad szczęściem. Znajdziesz też rady, które pozwolą ci zastosować posiadane informacje w praktyce. Przede wszystkim jednak chciałbym, abyś pobawił się zawartymi tu wskazówkami i pomysłami i przekonał się, jak się sprawdzą w twoim przypadku. Niektóre mogą okazać się bardzo przydatne na obecnym etapie twojej drogi, inne w przyszłości, niektóre być może wcale – jednak nie sposób przekonać się o tym, póki nie spróbujesz.

W niepewnych czasach pojawia się szczególnie wiele rad w kwestii tego, co powinniśmy robić, a czego unikać – jako rodzice lub pracownicy, w życiu osobistym lub zawodowym. Chcę, by ta książka dostarczyła ci rzetelnych informacji, które pozwolą ci zajrzeć w głąb siebie w oparciu o badania psychologiczne i nieco uporządkować wewnętrzny chaos. Chcę pokazać ci strategie, które możesz zastosować, aby poczuć się szczęśliwszym teraz.

Zająłem się badaniem szczęścia, ponieważ sam czułem się nieszczęśliwy. Nie jestem pewien, czy spełniałem kryteria kliniczne dla diagnozy lęku lub depresji, ale niewątpliwie często doświadczałem stresu i smutku. Doprowadziło mnie to do zainteresowania się psychologią pozytywną. Trzydzieści lat później, kiedy ludzie pytają: „Czy teraz wreszcie jesteś szczęśliwy?”, odpowiadam: „Nie wiem”. Mam natomiast pewność, że jestem szczęśliwszy. Jak dowiesz się z tej książki, antykruchości nie rozwija się po to, by żyć długo i szczęśliwie. Nie wierzę w „długo i szczęśliwie”. Poczucie szczęścia i nieszczęścia nie są stałe ani binarne – nie istnieje punkt, przed dotarciem do którego jesteśmy nieszczęśliwi, a po którego osiągnięciu odczuwamy szczęście. Ma ono charakter kontinuum. W ciągu ostatnich trzydziestu lat poczyniłem wielkie postępy na tym kontinuum, mam też nadzieję, że za pięć czy dziesięć lat będę szczęśliwszy niż w tej chwili – i że ciebie czeka to samo. Taka podróż trwa przez całe życie i kończy się dopiero, gdy dobiegnie ono kresu.

Mit sukcesu i szczęścia

Czym właściwie jest szczęście? Czemu jest istotne? I jak je osiągnąć?

Zanim przeanalizujemy definicję, chciałbym omówić kilka badań, które wskazują na głębokie, wszechobecne niezrozumienie szczęścia, jego roli w naszym życiu i sposobów jego osiągania. Większość ludzi sądzi, że droga do szczęścia wiedzie przez sukces. Gdybym tylko mógł spełnić to marzenie – osiągnąć ten cel, pokonać ten etap – byłbym szczęśliwy. Z kolei po dotkliwej porażce myślimy: Moje marzenie legło w gruzach. Wszystko stracone. Nie udało mi się. Teraz już nigdy nie będę szczęśliwy. Zgodnie z tym przekonaniem, sukces stanowi przyczynę, szczęście – skutek. Okazuje się jednak, że takie rozumowanie jest błędne – i to nie częściowo, ale całkowicie.

Wyniki wielu badań przeczą równaniu „sukces = szczęście”. Na przykład wykładowca na Uniwersytecie Harvarda, Daniel Gilbert, obserwował pracowników uczelni w najważniejszym momencie ich kariery: tuż przed otrzymaniem informacji o tym, czy przyznano im stały etat[3]. Kiedy spytał wykładowców, jak będą się czuć, kiedy poznają decyzję, większość przewidywała, że otrzymanie etatu trwale ich uszczęśliwi, a jego odmowa unieszczęśliwi ich na długi czas. Etat postrzegany jest w środowiskach akademickich jako święty Graal – starania o niego trwają często kilkanaście lat, a przyznawany jest dożywotnio. Oznacza koniec presji na nieustającą publikację prac. Co faktycznie stało się po ogłoszeniu decyzji? Wykładowcy, którzy otrzymali etat nie posiadali się z radości, a ci, którym go nie przyznano, byli ze zrozumiałych względów zdruzgotani, jednak w dłuższej perspektywie to istotne wydarzenie miało niewielki wpływ na to, czy czuli się szczęśliwi czy nie. Innymi słowy, znacząco przecenili znaczenie wielkiego sukcesu – lub porażki – dla swojego szczęścia. Zdarzenie, które większość z nich postrzegała jako istotne i mogące zaważyć na całym ich życiu, doprowadziło jedynie do krótkotrwałego obniżenia lub podniesienia nastroju.

Podobne badania przeprowadzono z udziałem zwycięzców na loterii[4]. Ilu z nas wyobraża sobie, że w przypadku wygranej, wszystko na zawsze zmieni się na lepsze? Przypływ gotówki nie przynosił jednak takich skutków. Zwycięzcy, podobnie jak wykładowcy zatrudnieni na etat, doświadczali po wygranej stanów ekstatycznych. Później zaś wracali do poprzedniego poziomu samopoczucia. Ci, którzy byli nieszczęśliwi przed wygraną, zwykle cofali się do tego stanu po krótkiej zwyżce w poziomie szczęścia. Nie uległ on trwałej zmianie. Podobnie ma się rzecz w przypadku istotnych wydarzeń życiowych, jak ślub czy utrata pracy. Przeważnie doświadczamy po nich krótkotrwałego podwyższenia lub obniżenia nastroju, a następnie wracamy do punktu na kontinuum szczęścia, w którym znajdowaliśmy się przed ich wystąpieniem.

Kiedy wykładałem na Uniwersytecie Harvarda, przeprowadziłem nieformalną ankietę wśród studentów. Poprosiłem około tysiąca uczestników zajęć, by wrócili pamięcią do 2 kwietnia poprzedniego roku. Dlaczego wspomniałem właśnie o tej dacie? Tego dnia dostarczane były pocztą (a obecnie przychodzą mejlem) powiadomienia z uczelni o wynikach rekrutacji, z informacją Gratulujemy przyjęcia! albo Przykro nam, konkurencja w tym roku była bardzo silna. Fakt, że studenci siedzieli na moich zajęciach, w oczywisty sposób dowodził, że dostali się na uczelnię. Poprosiłem, aby podniosły ręce osoby, które 2 kwietnia były bardzo lub ekstatycznie szczęśliwe. Niemal wszystkie dłonie powędrowały w górę. Następnie dodałem, by nie opuszczały rąk osoby przekonane, że pozostaną szczęśliwe przez resztę życia. Niemal wszystkie dłonie pozostały w górze, ponieważ studenci uwierzyli w to, co mówiono im w liceum: że być może teraz są zmęczeni, zestresowani, czy nawet nieszczęśliwi, ale jeśli dostaną się na jedną z wybranych uczelni, to na zawsze przekonają się, że była tego warta. Na koniec poprosiłem, by nadal trzymały ręce w górze osoby, które dziś czują się szczęśliwe. Nie bardzo czy ekstatycznie szczęśliwe – po prostu szczęśliwe. Niewiele dłoni pozostało w górze.

Większość studentów w Stanach Zjednoczonych doświadcza stresu i poczucia przytłoczenia obowiązkami[5]. Gwałtownie wzrasta liczba nastolatków i młodych dorosłych cierpiących na depresję – i zjawisko to wystąpiło na długo przed wybuchem pandemii koronawirusa[6]. Nasze zdrowie psychiczne kuleje, a jednak wciąż wierzymy, że sukces doprowadzi nas do szczęścia. Tak się nie stanie!

Sukcesy istotnie powodują podwyższenie nastroju, a porażki – jego obniżenie, jednak takie wahania nie są stałe i nie da się na nich zbudować szczęśliwego lub nieszczęśliwego życia. Czy to oznacza, że nie ma związku pomiędzy sukcesem a szczęściem? Bynajmniej. Taki związek istnieje i jest bardzo silny, ale opiera się na odwrotnej zasadzie niż wydaje się większości osób. Sukces nie prowadzi do szczęścia – to szczęście prowadzi do sukcesu.

Czemu szczęście jest istotne

Psychologowie i teoretycy organizacji nieustannie dowodzą, że zwiększenie dobrostanu, choćby nieznacznie, pozwala odnosić znacznie większe sukcesy[7], rozumiane nie tylko tradycyjnie, jako osiągnięcie celów, ale także w znacznie szerszym, wielowymiarowym sensie. Z większym powodzeniem będziesz pełnić role rodzica, partnera, pracownika, trenera i przyjaciela.

Gdy poziom szczęścia wzrasta choćby odrobinę, to stajemy się bardziej kreatywni i innowacyjni – dorośli w miejscu pracy, dzieci w szkole. W parze ze wzrostem dobrostanu idzie zwiększenie poziomu produktywności i zaangażowania w naukę i pracę. Wyższy poziom szczęścia sprawia, że stajemy się bardziej życzliwi i szlachetniejsi, zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia przemocy i wszelkich niemoralnych zachowań. Fizjologiczny i psychologiczny układ odpornościowy są ze sobą powiązane, a szczęście zwiększa odporność zarówno psychiczną, jak i fizyczną. Szczęśliwi ludzie są zdrowsi, szybciej zwalczają choroby i (z zastrzeżeniem innych czynników) żyją dłużej![8]

Z wyższego poziomu szczęścia korzystamy nie tylko my sami. Jego odczuwanie korzystnie wpływa na relacje, co staje się szczególnie istotne, kiedy tak wielu z nas musi przez długi czas przebywać w jednym miejscu, często w niezmiennym towarzystwie[9]. Nie oznacza to jednak, że uczucie szczęścia eliminuje wszelkie konflikty w domu. Nadal doświadczamy niezadowolenia, nadal zdarzają się nieporozumienia – a także dni, w których mamy ochotę rwać sobie włosy z głowy i nie możemy znieść nieustannej bliskości wciąż tych samych osób. I nie ma w tym nic złego. Wszystko to jest rzeczą ludzką. Jednak dzięki wyższemu poziomowi szczęścia wyzwań w związkach będzie mniej, a kiedy je napotkasz – będziesz lepiej przygotowany, by sobie z nimi poradzić. W dodatku, ponieważ szczęście jest zaraźliwe, stając się szczęśliwszy, pomagasz uszczęśliwiać innych wokół siebie i przyczyniasz się do tworzenia szczęśliwszego – lepszego, zdrowszego, bardziej moralnego – świata.

Czym jest szczęście?

Z pewnością nie zaskoczy cię fakt, że szczęście nie posiada jednej ustalonej definicji. W istocie, każdy człowiek kieruje się zapewne własną, przez co wiele osób, w tym ekspertów tej dziedzinie, twierdzi, że szczęście jest jak piękno – możesz je rozpoznać, gdy je widzisz lub go doświadczasz. Jednak moim zdaniem, należy określić szczęście, by je zrozumieć, dążyć do niego i je osiągać. Możesz nie zgadzać się z moją definicją – nic nie szkodzi. Nie twierdzę, że znam ostateczną prawdę. Nieważne, czy posłużysz się moją definicją, czy jakąś inną. Istotne, byś zastanowił się, czym szczęście jest dla ciebie, przeanalizował to i zrozumiał, jak je osiągnąć.

Definicję, którą proponuję, opracowałem z moimi współpracowniczkami, Megan McDonough i Marią Sirois, opierając się na pracach Helen Keller, która na początku XX wieku napisała: „Jedyną satysfakcjonującą definicją szczęścia jest dla mnie pełnia”[10]. Rozszerzyliśmy słowa Keller, definiując szczęście jako dobrostan pełnej osoby. Połączenie dwóch zwrotów: pełnej osoby i dobrostanu, daje jeszcze zwięźlejszą definicję: Szczęście to pełnostan.

Byłoby wspaniale, gdybym na pytanie, czym jest szczęście, mógł odpowiadać: „Pełnostanem!”. Nie jest to jednak takie proste, z dwóch powodów. Po pierwsze, aby definicja była naprawdę przydatna i łatwa do zastosowania w praktyce, to należy rozłożyć „dobrostan pełnej osoby” na czynniki pierwsze – co wkrótce zrobimy. Po drugie, taka definicja okazuje się niewystarczająca z uwagi na paradoks nieodłącznie związany z naszym dążeniem do szczęścia.

Paradoks szczęścia

Wzrost poziomu szczęścia niesie ze sobą wiele korzyści: zwiększenie odporności fizycznej, rozwój związków, wzrost poziomu produktywności i kreatywności oraz poprawę wyników osiąganych w pracy i sytuacji w domu. Nawet pomijając wszystkie te korzyści, szczęście ma swoją wartość – dobrze jest czuć się dobrze. W naturze ludzkiej leży dążenie do przyjemności, unikanie bólu i pragnienie odczuwania radości, nie smutku.

Łączy się z tym jednak istotny problem. Badania wskazują, że przywiązywanie zbyt wielkiej wagi do szczęścia lub do stawania się szczęśliwszym może szkodzić. Iris Mauss, wykładowczyni psychologii na uniwersytecie w Berkeley (a później na innych uczelniach) dowiodła, że ludzie, dla których szczęście jest bardzo istotne – deklarujący: szczęście jest dla mnie najistotniejszą wartością – w ostatecznym rozrachunku czują się mniej szczęśliwi i bardziej samotni[11]. Nieustanne przypominanie sobie o tym, jak istotne jest szczęście – i jak bardzo go pragniemy – może odbić się czkawką.

Oto paradoks szczęścia: im bardziej je cenimy, im bardziej go pragniemy, tym bardziej staje się nieuchwytne.

Skoro jednak chcemy być szczęśliwsi – jak rozstrzygnąć ten paradoks? Czy mamy się oszukiwać? Udawać, że nam nie zależy, choć w głębi serca jest inaczej? Powtarzać sobie Nie chcę być szczęśliwy (z przymrużeniem oka) ...? Sprawa jest skomplikowana! Na szczęście istnieje rozwiązanie. Możemy dążyć do szczęścia pośrednio.

Jeśli budzę się rano i mówię sobie: Chcę być szczęśliwy, i będę – bez względu na wszystko!, to bezpośrednio dążę do szczęścia. W ten sposób przypominam sobie o tym, jak ważne jest szczęście – i jak bardzo je cenię – co przynosi więcej szkody niż pożytku. Na czym polega pośrednie dążenie do szczęścia? Zamiast skupiać się na samym szczęściu, pracuj nad składającymi się na nie elementami. W ten sposób skupisz uwagę na wadze poszczególnych fragmentów, zamiast na wartości szczęścia.

Posłużmy się analogią: pomyśl o słońcu, niezbędnym dla istnienia życia na Ziemi. Co stanie się, jeśli spojrzysz bezpośrednio na słońce? Rozbolą cię oczy. Możesz doznać szkody na zdrowiu, a nawet oślepnąć. Jak zatem podziwiać słońce? Możesz spojrzeć na nie pośrednio, przez pryzmat, który rozszczepia światło słoneczne na poszczególne składniki – kolory – tworząc tęczę. W ten sposób będziesz w stanie cieszyć się widokiem tego, co masz tuż przed sobą.

Podobnie ma się sprawa ze szczęściem. Jak przekonali się Iris Mauss i inni badacze, dążąc do niego bezpośrednio, narażamy się na jego brak. Natomiast pracując nad nim pośrednio – rozbijając je na poszczególne elementy i dbając o ich osiągnięcie – wchodzimy na drogę do szczęścia. Jak stwierdził XIX-wieczny filozof John Stuart Mill: „Ci tylko są szczęśliwi, których myśli są skierowane ku jakiemuś przedmiotowi innemu niż własna szczęśliwość”[12][2*].

Istotne pytanie brzmi: na jakich innych przedmiotach powinniśmy się skoncentrować? Mówiąc metaforycznie: jakie kolory tęczy, składające się na dobrostan pełnej osoby, możemy osiągnąć, a one pośrednio doprowadzą nas do światła?

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

O ile nie podano inaczej, wszystkie cytaty w przekładzie tłumaczki niniejszej książki.

Wstęp

[1] Taleb N.N., Antykruchość. Jak żyć w świecie, którego nie rozumiemy, tłum. O. Siara, Zysk i S-ka, 2013.

[2] Calhoun L.G., Tedeschi, R.G., The Handbook of Posttraumatic Growth: Research and Practice, Routledge, 2006.

[3] Gilbert D., Na tropie szczęścia, tłum. E. Rajewska, Media Rodzina, 2007.

[4] Brickman P., Coates D., Bulman R.J., Lottery Winners and Accident Victims: Is Happiness Relative?, „Journal of Personality and Social Psychology”, 36 (1978), s. 917–927.

[5] Lambert C., The Science of Happiness, „Harvard Magazine” (2007).

[6] Twenge J., With Teen Mental Health Deteriorating over Five Years, There’s a Likely Culprit, „The Conversation” (2017).

[7] Lyubomirsky S., King L., Diener E., The Benefits of Frequent Positive Affect: Does Happiness Lead to Success?, „Psychological Bulletin” 131, s. 803–855.

[8] Fredrickson B.L., (2001), The Role of Positive Emotions in Positive Psychology: The Broaden-and-Build Theory of Positive Emotions, „American Psychologist” 56, s. 218–226.

[9] Tamże.

[10] Keller H., The Open Door, Doubleday, 1957.

[11] Mauss I.B., Tamir M., Anderson C.L., Savino N.S. (2011), Can Seeking Happiness Make People Unhappy? Paradoxical Effects of Valuing Happiness, „Emotion” 11, s. 807–815.

[12] Mill J.S., Autobiografia, tłum. M. Szerer, Spółdzielnia Wydawnicza „Wiedza”, 1946.

[1*] Przełożył Stanisław Wyrzykowski, http://nietzsche.ph-f.org/dziela/fn_zb.pdf (przyp. tłum.)

[2*] J.S. Mill, Autobiografia, przeł. M. Szerer, Spółdzielnia Wydawnicza „Wiedza”, Warszawa 1948 (przyp. red.).