Moim rodzicom, którzy nauczyli mnie więcej, niż mi się wydawało, i moim dzieciom, które nauczyły mnie, że wiem mniej, niż mi się wydawało.
(S.H.)

Mojej żonie Kelly i moim córkom, Brea i Chaney.
Jestem prawdziwym farciarzem, że mam taką wspaniałą rodzinę.
(J.J.)

Dane oryginału
Stephen Hupp and Jeremy Jewell
Great Myths of Child Development
First published 2015
© 2015 John Wiley & Sons, Inc.
All rights reserved. Authorised translation from the English language edition published by John Wiley & Sons Limited. Responsibility for the accuracy of the translation rests solely with Wydawnictwo Naukowe PWN, VAT PL52601522235 and is not the responsibility of John Wiley & Sons Limited. No part of this book may be reproduced in any form without the written permission of the original copyright holder, John Wiley & Sons Limited.

Recenzent
prof. dr hab. Ewa Pisula

Projekt okładki i stron tytułowych
Agata Muszalska

Wydawca
Aleksandra Małek

Redaktor prowadzący
Barbara Surówka

Redakcja
Edyta Wygonik-Barzyk

Produkcja
Mariola Iwona Keppel

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN

Karol Ossowski/Woblink

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2019

ISBN 978-83-01-20210-1

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2019 r., (wyd. I)

Warszawa 2019

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 288

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; reklama@pwn.pl

www.pwn.pl

Spis treści

Spis treści

Przedmowa

Nota od wydawcy

Wstęp

1. POCZĄTKI

#1 Między bliźniętami jednojajowymi istnieje telepatyczna więź zapoczątkowana w życiu płodowym

#2 Zaadoptowanie dziecka zwiększa prawdopodobieństwo zajścia w ciążę u par cierpiących na niepłodność

#3 Na podstawie kształtu brzucha ciężarnej kobiety można odgadnąć płeć dziecka

#4 Wszyscy chłopcy mają jeden chromosom Y (którego nie posiada żadna dziewczynka)

#5 Bliźnięta jednojajowe mają identyczne geny

#6 Kobieta będąca w ciąży nie może zajść w kolejną ciążę

#7 Za pomocą księżycowego kalendarza chińskiego można dokładnie przewidzieć płeć dziecka

#8 Serce płodu płci żeńskiej bije szybciej niż płodu płci męskiej

#9 Znieczulenie zewnątrzoponowe w trakcie porodu niesie ze sobą wysokie ryzyko powikłań

#10 Podczas pełni rodzi się więcej dzieci

#11 Wstępne przeżuwanie pokarmu dla dziecka nie niesie ze sobą żadnego ryzyka

2. ROZWÓJ, CIAŁO I UMYSŁ

#12 Cukier wywołuje u dzieci nadaktywność

#13 Dzięki chodzikom dzieci zaczynają wcześniej chodzić

#14 Stymulujące poznawczo filmy wideo podwyższają poziom inteligencji u małych dzieci

#15 Przemawianie do dziecka pieszczotliwym językiem opóźnia moment, kiedy zaczyna ono normalnie mówić

#16 Szczepionki powodują wzrost zachorowań na autyzm

#17 Pozytywna reakcja na leki stymulujące jest dowodem na to, że dziecko ma ADHD

#18 Zmuszanie dzieci do zjedzenia „wszystkiego, co mają na talerzu”, sprzyja rozwijaniu zdrowych nawyków żywieniowych

#19 Charakterystyczną cechą dysleksji jest przekręcanie słów

#20 Większość małych dzieci jest w stanie nauczyć się czytać za pomocą odpowiedniego programu do nauki

# 21 Kinezjologia edukacyjna pomaga dzieciom w nauce

# 22 Ułatwiona komunikacja sprawdza się u dzieci z autyzmem

# 23 Dzieciom ze specjalnymi potrzebami skutecznie pomaga delfinoterapia

3. EMOCJE I ZACHOWANIA

#24 Moczenie nocne jest oznaką poważnych problemów emocjonalnych

#25 Większość środków przeciwdepresyjnych dla dzieci z depresją została zatwierdzona przez Agencję Leków i Żywności

#26 Odręczny rysunek zawiera konkretne cechy, na podstawie których można rozpoznać podświadome problemy autora

#27 Większość dzieci przechodzi fazę „okropnego dwulatka”

#28 Dzieciaki można „odstraszyć” od przestępstw

#29 Rodzice zazwyczaj umieją rozpoznać depresję u dziecka

#30 Depresja kliniczna występuje u małych dziewczynek częściej niż u małych chłopców

#31 Najlepszym sposobem na obniżenie poziomu lęku u dziecka jest umożliwienie mu unikania tego, co lęk ten wzbudza

#32 Dorośli zwykle wiedzą, kiedy dziecko kłamie

#33 Oglądanie innych ludzi, którzy zachowują się agresywnie, zmniejsza u dzieci skłonność do agresji

#34 Rośnie liczba zabójstw popełnianych na terenie szkoły

# 35 Edukacyjny program antynarkotykowy DARE (Drug Abuse Resistance Education) przyczynia się do ograniczania użycia narkotyków

4. ŚRODOWISKO SPOŁECZNE

#36 Jedynacy są zazwyczaj samolubni, rozpuszczeni i pozbawieni kompetencji społecznych

#37 W większości wypadków rozwód rodziców rujnuje życie dzieciom

#38 Pozarodzinna opieka nad dzieckiem niszczy więź między dzieckiem a rodzicami

#39 Wyimaginowani przyjaciele są oznaką społeczno-emocjonalnych problemów u dziecka

#40 Kolejność urodzenia silnie determinuje osobowość dziecka

#41 Najczęstszym powodem konfliktów między rodzeństwem jest rywalizacja o miłość rodziców

#42 Zakłócone relacje między rodzicem a dzieckiem można naprawić za pomocą terapii wymuszonego kontaktu

#43 Ojcowie stosują kary cielesne częściej niż matki

#44 Nagrody zwykle nie zwiększają, lecz zmniejszają poziom pożądanych, nagradzanych zachowań

#45 Pochwały osłabiają w dziecku zdolność do osiągania sukcesów

#46 Gdy ja byłem dzieckiem, rodzice nie byli tak pobłażliwi

Posłowie. Refleksje końcowe

Przypisy

Literatura cytowana przez redaktorów naukowych

O Autorach

Patroni medialni

PRZEDMOWA

Może się wydawać, że mity na temat rozwoju dzieci nie są aż tak ważnym tematem, żeby poświęcać im całą książkę, ale gdy zdamy sobie sprawę, że niektóre z nich potrafią silnie wpływać na nasze życie i głęboko oddziaływać na zdrowie fizyczne i psychiczne, nasza opinia może ulec zmianie. Wiele z tych mitów uniemożliwia na przykład podjęcie skutecznej terapii psychologicznej. Są mity, które sprawiają, że mamy poczucie winy, niepotrzebnie osądzamy innych lub tracimy pieniądze. Gdy uświadomimy sobie, co na temat ważnych kwestii dotyczących rozwoju dziecka ma do powiedzenia nauka, zwiększy się prawdopodobieństwo, że podejmowane przez nas decyzje będą bardziej sprzyjały promowaniu zdrowego stylu życia naszych dzieci i nas samych. Nasza książka wpisuje się w tradycję zapoczątkowaną przez 50 wielkich mitów psychologii popularnej¹, jako że: (i) obala popularne mity; (ii) wyjaśnia, dlaczego ludzie w nie wierzą, i (iii) omawia praktyki poparte dowodami naukowymi.

Książkę tę stworzyliśmy z myślą o dwóch głównych rodzajach czytelników. Po pierwsze, napisaliśmy ją dla rodziców, którzy otrzymują sprzeczne ze sobą porady od krewnych, przyjaciół, ekspertów i celebrytów. Obaj mamy dzieci i jak większość rodziców w wiele z tych mitów wierzyliśmy przez całe nasze dotychczasowe życie. Zastanawialiśmy się nawet, czy nie dać naszej książce następującego podtytułu: „Czego każdy rodzic NIE powinien wiedzieć”. Po drugie, chcielibyśmy, aby książka ta była również wykorzystywana jako podręcznik dla studentów. Mogłaby na przykład być pozycją uzupełniającą na zajęciach z rozwoju dziecka albo dotyczących psychologii dziecięcej. Rozważaliśmy również taki podtytuł: „O czym każdy student NIE powinien się uczyć”. Książka może także zainteresować nauczycieli, osoby odpowiedzialne za kształtowanie polityki oraz wszystkich tych, którzy mają dociekliwą naturę.

Właśnie z myślą o wykorzystaniu naszej książki jako podręcznika dla studentów układ treści zaaranżowaliśmy w sposób zgodny z materiałem typowego kursu na temat rozwoju dziecka. Niekiedy materiał takiego kursu jest ułożony chronologiczne (np. najpierw poczęcie, potem okres niemowlęctwa, wczesnego i późniejszego dzieciństwa), a niekiedy skupiony wokół konkretnych tematów (np. początki, rozwój fizyczny, rozwój poznawczy, rozwój emocjonalny itd.). Książka została zaaranżowana według tego drugiego schematu.

Na wszystkich prowadzonych na naszym uniwersytecie kursach z psychologii dziecięcej korzysta się z podręcznika Roberta Kaila², więc rozdziały tej książki zostały tak ułożone, aby stanowić uzupełnienie materiału w nim zawartego. Właściwie większość książek zaaranżowanych tematycznie ma układ bardzo podobny do podręcznika Kaila, więc i nasza książka powinna się sprawdzić jako uzupełnienie zawartego w nich materiału na temat rozwoju dziecka. Na przykład pierwszy mit, o którym piszemy, dotyczy rodzącej się już w życiu płodowym więzi telepatycznej między bliźniętami, a w podręcznikach omawiających rozwój dziecka temat badań naukowych poświęconych bliźniętom często pojawia się właśnie w pierwszym rozdziale. Pierwsze rozdziały naszej książki skupiają się na takich zagadnieniach, jak poczęcie, ciąża czy noworodki, czyli na tematach, które zazwyczaj są także poruszane w pierwszych rozdziałach podręczników.

Druga część, zatytułowana „Rozwój, ciało i umysł”, odpowiada tym rozdziałom podręczników, które są poświęcone wzrostowi, rozwojowi motorycznemu i poznawczemu oraz nauce mowy. Trzecia część, „Emocje i zachowanie”, koresponduje z rozdziałami na temat rozwoju emocjonalnego i zachowania. A ostatnia, czwarta część, zatytułowana „Środowisko społeczne”, stanowi uzupełnienie rozdziałów dotyczących rodziny i wpływów zewnętrznych.

Podobnie jak na innych uczelniach, na naszym uniwersytecie osobno są prowadzone kursy poświęcone rozwojowi dziecka, a osobno – rozwojowi młodzieży. Dlatego tematy poruszone w naszej książce zaczerpnęliśmy raczej z materiałów przedmiotu „rozwój dziecka” niż „rozwój młodzieży”. Choć z dojrzewaniem młodego człowieka wiąże się wiele silnie zakorzenionych mitów, my stronimy tutaj od takich tematów, jak seks, narkotyki i rock’n’roll. Książka, która mogłaby być zatytułowana „Wielkie mity na temat rozwoju młodzieży”, wciąż czeka zatem na kogoś, kto podejmie się ją napisać.

Jest wiele osób, którym chcielibyśmy podziękować za pomoc w wydaniu naszej książki. Po pierwsze, jesteśmy bardzo wdzięczni redaktorom serii Scottowi O. Lilienfeldowi i Stevenowi Jayowi Lynnowi za jej stworzenie i umożliwienie nam, byśmy wnieśli do niej nasz wkład. Z wielkim entuzjazmem przeczytaliśmy 50 wielkich mitów psychologii popularnej³ tuż po ich wydaniu i jesteśmy dumni, że możemy być częścią tradycji przez tę pozycję zapoczątkowanej. Przez ostatnie dwa lata Scott i Steve służyli nam niezwykle cennymi radami i informacjami zwrotnymi na temat kwestii zasadniczych (np. tego, jakie mity ująć w naszej pracy) i pomniejszych (np. gdzie wstawić znaki przestankowe) oraz wszystkiego, co pomiędzy (np. jak skutecznie przekazać to, co chcemy przekazać). Chcielibyśmy również podziękować redaktorom opiekującym się nami w wydawnictwie Wiley-Blackwell, a konkretnie Matthew Bennettowi, dzięki któremu nasz projekt wystartował, i Danielle Descoteaux, która entuzjastycznie wspierała go aż do jego ukończenia. Jesteśmy także wdzięczni kolegom, przyjaciołom, członkom naszych rodzin i studentom, którzy zgłaszali swoje pomysły i dzielili się z nami swoimi opiniami na temat wybranych rozdziałów. Jedną z asystentek naukowych zasługujących na szczególne wyróżnienie jest Catrina Salami, która przeprowadziła większość badań na potrzeby niniejszej książki.

PRZYPISY

Przedmowa

1 Lilienfeld, S.O., Lynn, S.J., Ruscio, J., Beyerstein, B.L. (2011). 50 wielkich mitów psychologii popularnej: półprawdy, ćwierćprawdy i kompletne bzdury. Przeł. D. Sagan. Warszawa: Wydawnictwo CiS.

2 Kail, R.V. (2012). Children and Their Development. Upper Saddle River, NJ: Pearson Education.

3 Lilienfeld, S.O., Lynn, S.J., Ruscio, J., Beyerstein, B.L. (2011). 50 wielkich mitów psychologii popularnej…