Tytuł oryginału:
The Call of the Wild

Projekt okładki:
Artur Łobuś

Opracowanie:
Danuta Sadkowska na podstawie wydania z 1925 roku
Warszawa, E. Wende i Spółka

Lektura dla klasy VI

© Copyright by Siedmioróg

ISBN 978-83-7791-735-0

Wydawnictwo Siedmioróg
ul. Krakowska 90, 50-427 Wrocław

Księgarnia wysyłkowa Wydawnictwa Siedmioróg:
www.siedmiorog.pl

Wrocław 2017

Konwersja: eLitera s.c.

Spis treści

Motto

Rozdział pierwszy. Ku pierwotności

Rozdział drugi. Prawo kłów i prawo pięści

Rozdział trzeci. Zwierzę zwycięskie

Rozdział czwarty. Kto będzie rozkazywał?

Rozdział piąty. Znój uprzęży i szlaku

Rozdział szósty. Z miłości dla człowieka

Rozdział siódmy. Zew

Przypisy

Stara tęsknota za szlakiem, za dalą –

Sus jeden zrywa łańcuch codzienności.

Sen się zimowy kończy. Nagłą falą

We krwi Zew śpiewa melodię dzikości.

ROZDZIAŁ PIERWSZY

Ku pierwotności

Gdyby Buck czytywał gazety, dowiedziałby się niewątpliwie, iż zarówno jemu, jak wszystkim muskularnym i długowłosym psom na przestrzeni od Puget Sound do San Diego zagrażać poczęło poważne niebezpieczeństwo. Ludzie bowiem, myszkując w podbiegunowych ciemnościach, natrafili na żółty metal, parowce zaś i towarzystwa transportowe szeroko po świecie rozniosły tę wiadomość. Tysiące chciwych rzuciło się ku Północy, a każdy potrzebował psów. Wielkich psów, o mięśniach zdatnych do pracy i gęstej puszystej sierści, co chroni przed mrozem.

Buck mieszkał pośród słonecznej doliny Santa Clara, w obszernym domu, zwanym dworkiem sędziego Millera. Dworek odsunięty był nieco od szosy i otulony drzewami, pośród których przeświecała wielka, zacieniona, biegnąca wzdłuż czterech ścian weranda. Do dworu prowadziły żwirowane dróżki, wycięte śród rozległych trawników, popod splecionymi gałęźmi wysokich topoli. Od strony podwórka więcej jeszcze było rzeczy godnych widzenia. Stały tam obszerne stajnie, dokoła których krzątało się kilkunastu groomów[1], dalej szereg otulonych winem domków dla służby, wreszcie długi, pięknie utrzymany rząd budynków gospodarskich, zielone winnice, rozległe pastwiska, ogrody owocowe i zagony. Nie brakło też studni artezyjskiej ani ocementowanej sadzawki, w której chłopcy sędziego pluskali się co rano i odświeżali w upalne popołudnia.

Nad całym domostwem panował Buck. Tu się urodził i tu przeżył cztery lata. Co prawda, istniały jeszcze inne psy. Czyż na tak wielkiej przestrzeni mogło ich nie być? Nie wchodziły jednak w rachubę. Pojawiały się i znikały, przyłączając do licznej sfory albo rezydując czas pewien w głębokościach domu, jak na przykład Toots, drobiazg japoński, albo Ysabel, nagusieńka psina meksykańska – dziwne stworzenia, które rzadko wysuwały nosy poza drzwi pokojów lub łapką dotykały ziemi. Poza tym istniała jeszcze zgraja foksterierów, przynajmniej ze dwadzieścia sztuk licząca; trudniła się przeważnie wyszczekiwaniem groźnych obietnic ku Toots i Ysabel, które strzeżone przez legion pokojówek, uzbrojonych w szczotki i miotełki, spokojnie wyglądały przez okna ku dalekiemu niebezpieczeństwu.

Buck jednak nie był psem pokojowym ani nie należał do sfory. Całą okolicę uważał za swą własność. Pluskał się w sadzawce, chodził na polowanie z synami sędziego, eskortował panienki Mollie i Alice podczas dalekich spacerów o zmroku lub wczesnym poranku; w długie wieczory zimowe leżał u nóg sędziego przed płonącym w bibliotece kominkiem. Wnuczków swego pana nosił na grzbiecie, przewracał po gazonie albo strzegł ich nieudolnych kroków w pełnych przygód wędrówkach ku studni na podwórzu stajennym i nawet dalej, poza ogrodzenie, ku zagonom. Pośród zgrai terierów kroczył Buck majestatycznie, zaś Toots i Ysabel ignorował zgoła, albowiem był królem na fermie sędziego Millera – królem wszelkiego stworzenia, co biegało, pełzało i latało – do ludzi włącznie.

Ojciec Bucka, Elmo, ogromny bernardyn, ongiś nieodstępnie towarzyszył sędziemu, syn zaś wstępować poczynał w ojcowe ślady. Nie był tak wielki – ważył zaledwie sto czterdzieści funtów – bowiem matka jego, Shep, pochodziła z owczarków szkockich. Niemniej jednak owe sto czterdzieści funtów, do których dodać należy dumę pochodzącą z dostatniego życia i ogólnego szacunku – umożliwiały Buckowi osiągnięcie królewskiej zaiste postawy i manier. Podczas tych lat czterech, od czasów szczenięcych począwszy – Buck żył życiem sytego arystokraty. Posiadał wysoce rozwinięte poczucie godności osobistej, a może nawet nieco egoizmu, jak niejeden stylowy sobiepanek wiejski, żyjący w dworze własnym niby na wyspie. Uchronił się jednak od sybarytyzmu psów domowych. Rozkosze polowań i dalekich wędrówek wysysały tłuszcz z jego ciała i krzepiły mięśnie, zimna woda zaś, którą lubił niby pies północny, utrzymywała młodość i zdrowie.

Takie oto były dzieje psa Bucka aż do końca 1897 roku, kiedy nagle wieść o skarbach Klondike pędzić poczęła ludzi z całego świata ku mrozem ściętej Północy. Buck przecież nie czytywał gazet, nie wiedział również, iż Manuel, jeden z ogrodniczków, nie należał do pożądanych znajomości. Manuel odznaczał się pewną grzeszną słabością: lubił grać w chińską loterię. Co gorsze, grał według pewnego nieomylnego systemu; to ostatnie zadecydowało o jego zgubie. Albowiem żeby grać według systemu, potrzeba pieniędzy – pensja zaś ogrodniczka z trudnością wystarcza na utrzymanie żony i licznego stadka dzieci.

Pamiętnego wieczoru zdrady Manuela sędzia pojechał na zebranie Towarzystwa Plantatorów Winogron, a chłopcy zajęci byli organizowaniem klubu gier ruchowych. Nikt nie widział, jak Manuel i Buck minęli ogród owocowy. Pies pewien był, że zapowiada się zwykła przechadzka. Z wyjątkiem jednego samotnego człowieka nikt nie widział również, jak przybyli na małą stacyjkę kolejową, zwaną College Park. Nieznajomy pogadał z Manuelem. Brzęknęły pieniądze.

– Mógłbyś owiązać towar, zanim go sprzedasz – mruknął chmurnie nieznajomy, wobec czego Manuel grubą linką okręcił szyję psa tuż pod obrożą.

– Zaciągnij mocno i masz go w łapie – powiedział. Obcy człowiek skinął twierdząco.

Buck przyjął linkę z godności pełnym spokojem. Niewątpliwie, była to zmiana niepożądana; uważał jednak, że ludziom, których się zna, należy niekiedy ufać na kredyt, choćby nawet pewne ich czyny przewyższały psie zrozumienie. Kiedy jednak końce linki umieszczone zostały w rękach nieznajomego – Buck warknął groźnie. Zaledwie zaznaczył niezadowolenie, mniemając w swej dumie, iż okazać – znaczy: rozkazać. Lecz ku jego zdumieniu linka zacisnęła się mocniej, dławiąc oddech. Skoczył ku wrogowi w nagłym porywie wściekłości, lecz ten spotkał skok w pół drogi, chwycił psa za gardziel i błyskawicznym ciosem przewrócił na grzbiet. Potem linka zacisnęła się bezlitośnie, choć Buck walczył jak szalony, wywaliwszy język i nadaremnie łapiąc oddech szeroką piersią. Przez całe życie nie był traktowany w podobny sposób, nigdy też nie czuł równie strasznego gniewu. Lecz siły opuściły go nagle, oczy powlekła mgła. Nie słyszał nadejścia pociągu, nie czuł wrzucenia do towarowego wagonu.

W następnej chwili świadomości odczuł niejasny ból języka oraz dziwne trzęsienie, nie wiadomo czym spowodowane. Dopiero gwizd lokomotywy na zakręcie wyjaśnił Buckowi, co się stało. Zbyt często podróżował był z sędzią Millerem, żeby nie znać wrażenia jazdy w bagażowym wagonie.

Rozwarł powieki. Z głębi oczu buchnął nieokiełznany gniew zakutego w kajdany króla. Człowiek rzucił się ku gardłu psa, pies ku pięściom człowieka. Mocne szczęki zamknęły się na ręce wroga i nie zwolniły chwytu, dopóki druga ręka zwycięzcy raz jeszcze nie wytrzęsła przytomności z cielska więźnia.

– Konwulsje ma bestia – odezwał się obcy, chowając krwawiącą rękę przed konduktorem, który nadszedł na odgłos walki – wiozę go do weterynarza, do Frisco. Tutejszy majster kiepski, ale powiada, że tam wyleczą.

Bardziej wymownie o przygodach tego wieczoru opowiadał obcy w małej izbie za szynkiem, w portowej dzielnicy San Francisco.

– Zarobiłem tylko pięćdziesiąt na całym interesie – mruczał ponuro – drugi raz nie zgodziłbym się nawet za tysiąc gotówką.

Rękę miał owiązaną skrwawioną chustką, prawą nogawicę spodni rozdartą od kolan do kostki.

– Ileż tamten sobie policzył? – zapytał szynkarz.

– Setkę – brzmiała odpowiedź. – Niech mnie szlag trafi, jeśli grosz dodałem.

– To razem sto pięćdziesiąt – obliczał szynkarz. – Pies wart tyle, albom cymbał.

Prześladowca Bucka rozwiązał zakrwawiony gałgan i obejrzał poranioną rękę.

– Żebym tylko nie dostał wścieklizny.

– Co ma wisieć, nie utonie – zaśmiał się szynkarz. – No, pokaż łapę, zanim pójdziesz na pociąg – dodał.

Oszołomiony, półżywy, dręczony nieznośnym bólem gardła i języka, próbował jeszcze Buck rzucić się na swych prześladowców, ale cisnęli go o ziemię i wytrząsali duszę tak długo, aż bezwładny dał przepiłować i zedrzeć obrożę. Potem zdjęto mu z szyi linkę i wtrącono do wielkiej klatki.

Resztę tej nocy straszliwej przebył w swym więzieniu, żywiąc zranioną dumę nienawiścią. Nic nie rozumiał, czego chcą od niego ci obcy ludzie? Dlaczego zamknęli go w ciasnym pudle? Nie wiedząc, czuł jednak, że w sposób natarczywy dręczy go bliskość nieuniknionego nieszczęścia. Kilkakrotnie w ciągu nocy otwierały się nagle drzwi drwalki i za każdym razem pies zrywał się na równe nogi, oczekując wejścia sędziego albo chociaż jego synów. Lecz zawsze tylko opasła twarz szynkarza spoglądała ciekawie spoza migotliwego płomyka świecy. I zawsze głos radości, co drżał w gardle Bucka, przechodził w dziki pomruk gniewu.

Szynkarz pozostawił psa w spokoju, lecz za to z rana weszło czterech ludzi i zabrało skrzynię. Znowu dręczyciele – zdecydował Buck, przybysze bowiem, obdarci i brudni, wyglądali wstrętnie. Od razu zaatakował ich przez kraty. Śmiali się tylko i drażnili go wsuwaniem do klatki kijów, które pies zawzięcie chwytał zębami, dopóki nie zrozumiał, że o to właśnie chodziło. Wtedy położył się, groźny, i patrzał, jak klatkę wstawiano do wagonu. Odtąd Buck wraz ze swym więzieniem rozpoczął wędrówkę z rąk do rąk. Zajmowali się nim urzędnicy kolejowi; przenoszono go z wagonu do wagonu; wreszcie wraz z ładunkiem skrzyń i kufrów przewieziono wózkiem na statek, ze statku pociągnięto znów do wielkich składów kolejowych, wreszcie złożono w bagażowym wagonie pośpiesznego pociągu.

Przez dwie doby wagon ów trząsł się, przyczepiony do gwiżdżących lokomotyw, i przez dwie doby Buck nic nie jadł i nie pił. Zły i nastroszony, przywitał obsługę kolejową groźnym pomrukiem, za co odpłacono mu kpinami. Kiedy pies rzucał się na ściany klatki, ludzie śmiali się i dokuczali mu, ile mogli. Szczekali i warczeli, niby rozjuszone psy, miauczeli jak koty, piali, uderzając ramionami o boki. Buck rozumiał, że wszystko to było bardzo głupie, tym dotkliwiej jednak obrażało jego dumę, tym mocniej podsycało pasję. Głód nie dręczył zbytnio, za to brak wody powodował nieznośne męczarnie i rozżarzał wściekłość. Złe traktowanie doprowadziło wrażliwego i szlachetnego psa do gorączki, podniecane bólem opuchniętego i wyschłego języka i gardła.

Cieszyło go jedno: linki nie czuł już na szyi. Linka dawała wrogom nieuczciwą przewagę; ale teraz Buck pokaże, co umie. Nigdy już nie pozwoli opasać sobie szyi sznurem. Postanowił to z całą stanowczością. Przez dwie doby nie jadł i nie pił i przez owe dwie doby męki nagromadził w sobie potężny zapas wściekłości, grożący wybuchem każdemu, kto podejdzie pierwszy. Oczy zaszły mu krwią – wyglądał jak rozjuszony szatan. Sam sędzia nie poznałby go teraz. Konduktorzy odetchnęli z ulgą, pozbywszy się wreszcie w Seattle niebezpiecznego pakunku.

Czterej ludzie ostrożnie wyjęli skrzynię z wagonu i zanieśli na małe podwórko, otoczone wysokim parkanem. Duży, barczysty mężczyzna, ubrany w czerwony, mocno przy szyi rozciągnięty sweter, pokwitował odbiór przesyłki. Oto jest nowy prześladowca, pomyślał Buck i natychmiast rzucił się ku ścianom skrzyni. Człowiek uśmiechnął się złowrogo. Podchodził z drągiem i siekierą.

– Nie macie chyba zamiaru wypuszczać go teraz? – zagadnął jeden z czterech.

– Owszem – odrzekł człowiek w czerwonym kaftanie, podważając siekierą ścianę skrzyni.

Na podwórku zakotłowało się raptownie i po chwili czterej tragarze, bezpiecznie przyczepieni do parkanu, szykowali się na wesołe widowisko.

Buck chwytał pękające w drzazgi drewno, wpijając w nie zęby, warcząc i gryząc. Gdzie tylko na zewnątrz uderzyła siekiera, tam pies rzucał się od wewnątrz, warcząc i chrapiąc. Równie panicznie bał się wyjść ze skrzyni, jak spokojnie postanowił człowiek, że go z niej wydobędzie.

– No, teraz dosyć, mój czerwonooki diable – rzekł, wyrąbawszy otwór dostateczny dla ciała Bucka. Równocześnie cisnął precz siekierę i prawą ręką podniósł wielki drąg.

Buck wyglądał istotnie jak czerwonooki diabeł, gdy cały zebrał się do skoku, z sierścią nastroszoną, pyskiem ociekającym pianą i wściekłym błyskiem w krwawych ślepiach. Wprost ku napastnikowi cisnął swoje sto czterdzieści funtów gniewu, obarczonych jeszcze dwiema dobami więziennej męki. Nagle pośród skoku i właśnie w chwili, gdy szczęki zamknąć się miały na ciele wroga, Buck otrzymał cios, co rzucił jego ciałem i zwarł mu zęby z przeszywającym zgrzytem. Opisał koło w powietrzu, padając na grzbiet i bok. Nigdy w życiu nie był bity drągiem, więc – nie zrozumiał. Z chrapliwym porykiem, bardziej skargą niż groźbą brzmiącym, zerwał się na łapy i znowu wzbił w powietrze. Lecz znowu napotkał cios i, zdruzgotany, runął na ziemię. Zrozumiał – co to kij. Lecz wściekłość jego nie chciała znać ostrożności. Kilkanaście razy z rzędu rzucał się do skoku, i tyleż razy opadał drąg i walił go o ziemię.

Po jakimś szczególnie mocnym ciosie pies począł pełzać – zbyt słaby, żeby próbować ataku. Przerzucał się niedołężnie z łapy na łapę, a piękne puszyste futro, splamione krwią kapiącą z nosa, oczu i uszu, zwisało kłakami. Wtedy człowiek podszedł i powoli, świadomie, umyślnie, zadał psu straszliwe uderzenie w nos. Cały ból, jaki zniósł Buck do tej chwili, niczym był w porównaniu z nieznośną dotkliwością tej katuszy. Z rykiem, nieomal lwim, od nieprzytomnej furii, pies znowu runął na człowieka. Ten jednak, przerzuciwszy kij z prawej do lewej, spokojnie zdzielił psa w dolną szczękę, równocześnie uchylając się w dół i wstecz. Buck opisał półtora koła w powietrzu, po czym spadł na głowę i pierś.

I jeszcze skoczył... Człowiek wzniósł drąg i zadał cios ostateczny, niby piorun umyślnie wstrzymywany dotychczas. Pies zwinął się i padł bez czucia.

– He, he, mówiłem, że to nie frajer w robocie z pieskami! – zawołał entuzjastycznie jeden z widzów na płocie.

– Codziennie przerabia taki jeden numer, a dwa przy świętej niedzieli – odpowiedział woźnica, siadając na kozioł i zacinając konie.

Buckowi wróciła przytomność, lecz nie wróciła siła. Leżał tam, gdzie był upadł; stamtąd zaś przyglądał się człowiekowi w czerwonym kaftanie.

„Nazywa się Buck” – zacytował sobie człowiek z listu szynkarza, który donosił o wysłaniu skrzyni z ładunkiem.

– No, Buck, moje dziecko – powiedział łagodnym głosem – daliśmy sobie małą lekcję, a teraz najlepiej zrobimy, jeśli poprzestaniemy na tej jednej. Poznałeś swoje właściwe miejsce, ja zaś znam swoje. Jeśli będziesz grzecznym pieskiem, wszystko pójdzie dobrze, bat wisieć będzie wysoko. Jeśli złym, wybijemy ci jakoś te grymasy. No cóż? Zrozumiane?

Przemawiając tak, gładził bez najmniejszej obawy głowę, którą przed chwilą storturował tak niemiłosiernie.

Buck, chociaż mimo woli nastroszył sierść od dotknięcia tej ręki – zniósł je przecież bez protestu. Gdy wróg przyniósł mu wody, wypił chciwie, potem połknął szczodrą porcję surowego mięsa, biorąc kęsek po kęsku z ręki człowieka.

Został obity (wiedział o tym), ale nie został złamany. I wiedział raz na zawsze, że człowiekowi z kijem w ręku oprzeć się niepodobna. Zapamiętał dobrze pierwszą lekcję i nie zapomniał przez całe życie. Kij został objawiony. Było to ukazanie się państwa pierwotności, rządzonego prawem siły. Buck wszedł tam bez oporu. Poprzez wszystkie rzeczy świata wyjrzał nagle ich kształt surowy. Buck, patrząc w nie bez trwogi, spoglądał jednak z całą ukrytą chytrością, niespodzianie w głębi jego natury zrodzoną. Z każdym dniem przybywały nowe psy, jedne w klatkach, inne na linkach, jedne łagodne, inne wściekłe i zbuntowane, jak on niegdyś; Buck widział, jak wszystkie bez wyjątku poddawały się władzy człowieka w czerwonym kaftanie. I za każdym razem, patrząc na brutalną przemianę, powtarzał dawną lekcję: człowiek z kijem w ręku jest prawodawcą, jest panem, któremu należy się posłuch, choćby nie zawsze – zgoda. Tej ostatniej udzielał Buck nader rzadko. Widywał jednak bite psy, co łasiły się do człowieka, merdając ogonem i liżąc po rękach. Widział też jednego psa, który nie chciał dać ani zgody, ani posłuchu, i który ostatecznie zabity został w walce o władzę.

Bezustannie przybywali obcy ludzie, którzy to ostro to przypochlebnie rozmawiali z człowiekiem w czerwonym swetrze. Jeśli pieniądze przechodziły z rąk do rąk, obcy uprowadzali jednego lub kilka psów. Buck zastanawiał się, dokąd pójść mogły, ponieważ nie wracały nigdy; lecz lęk przed nieznaną przyszłością czuł silniej niż ciekawość, toteż rad był, ilekroć nie został wybrany.

Przeznaczenie jednak nadeszło w postaci małego, ospowatego człowieczka, który łamaną angielszczyzną wykrzykiwał wiele dziwacznych słów, zupełnie dla Bucka niezrozumiałych.

– Sacredam! – zawołał, rzuciwszy okiem. – Diabelnie morowe  psisko! Ile chcesz, hę?

– Trzy setki i jeszcze coś na piwo – odrzekł skwapliwie czerwony sweter. – A jako że pieniążki masz rządowe, nie przypuszczam, żebyś przyniósł ze sobą sześć pensów, he, he, Perrault?

Perrault skrzywił się w uśmiechu. Zważywszy, iż ceny na psy podniosły się gwałtownie z powodu niezmiernego popytu – przyznać należało, iż suma nie była zbyt wygórowana. Zwierzę wyglądało wyjątkowo pięknie. Rząd kanadyjski nie zostanie pokrzywdzony, jego poczcie odtąd nie będzie groziło opóźnienie. Perrault znał się na psach i pojął od razu, że ma przed sobą okaz jeden na tysiąc – „jeden na dziesięć tysięcy” – dodał w myśli.

Buck zobaczył, że pieniądze przeszły z rąk do rąk i nie zdziwił się wcale, gdy go wraz z Curlym, dobrodusznym nowofundlandczykiem zabrał ospowaty. Wtedy to po raz ostatni widział człowieka w czerwonym kaftanie, a gdy wraz z Curlym spoglądał z pokładu „Narwala” – na oddalające się miasto Seattle – po raz ostatni żegnał ciepły kraj Południa. Curly i Buck uwiezieni zostali przez Perraulta na Północ i oddani ciemnolicemu olbrzymowi imieniem François. Perrault, jako Francuz-Kanadyjczyk, mocno był śniady, François zaś, jako Francuz-Kanadyjczyk półkrwi, skórę miał jeszcze ciemniejszą. Obaj należeli do rodzaju ludzi nie znanych jeszcze Buckowi (przeznaczone mu było ujrzeć rodzajów tych znacznie więcej), i chociaż nie czuł do nich bynajmniej sympatii, dostatecznie był sprawiedliwy, żeby ich szanować. Zrozumiał szybko, iż Perrault i François postępują uczciwie, spokojnie i bezstronnie przy rozdzielaniu pochwał i kar, zbyt zaś dobrze znają naturę psów, żeby się dali oszukać.

Pod pokładem „Narwala” Buck i Curly spotkali jeszcze dwa psy. Jeden był to wielki, śnieżnobiały okaz ze Spitsbergenu, sprowadzony przez kapitana pewnego statku wielorybniczego. Swego czasu towarzyszył wyprawie geologicznej. Był nader przyjacielski, lecz przyjaźnią zdradziecką, uśmiechniętą w oczy i równocześnie obmyślającą podstępne kawały; od razu spróbował ukraść Buckowi żywność podczas pierwszego wspólnego obiadu. Gdy jednak Buck poskoczył, żeby ukarać złodzieja, bat François świsnął w powietrzu i wcześniej dosięgnął winnego. Buckowi nie pozostało nic prócz odebrania łupu.

François postąpił bardzo przyzwoicie – zdecydował Buck, i odtąd mieszaniec zyskał szacunek psa. Następny współtowarzysz nie okazywał nikomu życzliwości i nie odpowiadał na jej objawy; nie próbował również okradać nowo przybyłych. Był to ponury, chmurny zwierz, który demonstrował szczerze i otwarcie, iż życzy sobie jedynie, żeby go pozostawiono w spokoju, w przeciwnym bowiem razie będzie źle. Zwał się Dave, jadł, spał i ziewał od czasu do czasu, nie interesując się niczym, nawet tym, że „Narwal” przeciąwszy Queen Charlotte Sound począł chwiać się, kołysać i podskakiwać jak opętany. Podczas gdy Buck i Curly denerwowali się, półprzytomni ze strachu, tamten podniósł głowę, jakby znudzony, obrzucił ich obojętnym spojrzeniem, ziewnął i znowu pogrążył się w sen.

Dniem i nocą statek dygotał w takt nie słabnącego tętna maszyn, i chociaż dni podobne były jeden do drugiego, Buck zauważył, że z dniem każdym staje się chłodniej. Wreszcie któregoś ranka maszyny ucichły i na okręcie zapanowała atmosfera podniecenia. Buck poczuł to wraz z innymi psami. Wiedziały, że nastąpi zmiana. François wziął je na smycz i wyprowadził na pokład. Przy pierwszym kroku po zimnej powierzchni łapy Bucka zagłębiły się w coś miękkiego i białego, podobnego do błota. Odskoczył warcząc. Takie samo coś, miękkie i białe, sypało się z powietrza. Otrząsnął grzbiet, lecz zasypało go jeszcze mocniej. Powąchał ciekawie, potem spróbował dotknąć językiem. Ukąsiło jak ogień, a w następnej chwili zniknęło. Zdziwiło to psa. Spróbował raz jeszcze z jednakowym skutkiem. Ludzie wybuchnęli śmiechem. Buck poczuł wstyd. Nic nie rozumiał. Był to bowiem jego pierwszy śnieg.

ROZDZIAŁ DRUGI

Prawo kłów i prawo pięści

Pierwszy dzień nad zatoką Dyea zmęczył Bucka niczym zmora nocna. Każdą godzinę wypełniały wzruszenia i niespodzianki. Pies, wyrwany nagle z serca cywilizacji, rzucony został w głąb pierwotności. Nie było tu miejsca na leniwe, łatwe życie, którego jedynym zadaniem jest urodzić się i rosnąć w słońcu. Nie istniał tu spokój ni odpoczynek, ani bezpieczeństwo choćby jednej chwili. Nieustannie kłębiło się zaniepokojenie, bez przerwy rodził się czyn; życiu i zdrowiu nie przestawała zagrażać zguba. Nieodzowna potrzeba ciągłej czujności trwała i nie mijała. Albowiem ludzie i psy Północy nie byli ludźmi i psami miast południowych. Żyli dziko i jedno tylko znali prawo: kłów i pięści.

Buck nie widział nigdy, żeby psy walczyły tak, jak tutaj gryzły się te półwilcze bestie, lecz pierwsze doświadczenie pod tym względem udzieliło mu nigdy nie zapomnianej lekcji. Co prawda, lekcji teoretycznej, w przeciwnym bowiem razie nie byłby już w stanie z niej korzystać. Ofiarą padł Curly. Obozowano właśnie przy składzie drzewa, gdy Curly w zwykły swój przyjacielski sposób począł zbliżać się do pewnego wilczara[2], wzrostu dorosłego wilka, znacznie jednak niższego niż Curly. Nie nastąpiło najlżejsze nawet ostrzeżenie, jeno skok, niby piorun, metaliczny szczęk kłów, równie nagły odskok i pysk Curly’ego rozerwany został od oka po szczękę.

Wilczy to był sposób walki: uderzyć i odskoczyć – ale było w tym jeszcze coś więcej. Ze trzydzieści wilczarów zbiegło się natychmiast i otoczyło walczących cichym od oczekiwania kołem. Buck nie rozumiał tego milczącego skupienia ani pożądliwości, z jaką wszystkie języki oblizywać poczęły paszczęki. Curly rzucił się ku napastnikowi, który znowu uderzył i odskoczył w bok. Następny rzut rannego przyjął wróg nastawionymi piersiami, w sposób tak zdecydowany, że Curly zwalił się z nóg. Nie wstał już nigdy. Oto na co czekało milczące koło widzów. Zwarło się nad leżącym ciałem i zamknęło wśród wycia i ryku. Curly jęczał w agonii, przywalony, zmięty, zdruzgotany masą ciał.

Stało się to tak nagle i nieoczekiwanie, że Buck mimo woli poczuł się odepchnięty. Zobaczył, że Spitz wysunął wielki czerwony jęzor w zwykłym srogim uśmiechu; zobaczył też, jak François, chwyciwszy siekierę, skoczył w kłębowisko. Trzech ludzi z kijami rzuciło się na pomoc. Nie trwało to długo. Po upływie dwóch minut od upadku Curly’ego, ostatni z napastników odpędzony został razami kijów. Lecz na krwawym, zdeptanym śniegu leżał Curly, płaski i nieżywy, dosłownie rozdarty na strzępy. Śniady Metys klął nad nim przeraźliwie. Wspomnienie tego obrazu nieraz mąciło sen Bucka. Więc to tak? Nieczysta gra! Jeśliś upadł, toś przepadł? Dobrze. Buck będzie uważał, żeby nie upaść nigdy. Spitz znowu wyrzucił język i uśmiechał się po swojemu. Odtąd Buck znienawidził go nienawiścią gorzką a nieśmiertelną.

Nie zdoławszy jeszcze uspokoić się po tragicznym wypadku, Buck przeżył nowe wstrząsające wrażenie. Oto François oplątał go uprzężą z rzemieni i sznurów. Była to taka sama uprząż, jaką w domu chłopcy stajenni wkładali na konie. I jak ongiś konie – tak teraz zmuszony był pracować Buck, ciągnąc ludzi na saniach do lasu i wracając z ładunkiem drzewa. Chociaż pies boleśnie dotknięty został w swej godności tym zniżeniem do poziomu zwierzęcia pociągowego, był jednak zbyt mądry, by się buntować. Naprężył grzbiet całym wysiłkiem woli i starał się, jak mógł najlepiej, chociaż praca była dlań nowa i obca. François traktował psa surowo, wymagał natychmiastowego posłuszeństwa i, dzięki zaletom swego bata, posłuszeństwo to osiągał. Dave, stary doświadczony wyga, ogryzał tylko nogi Bucka, ile razy ten ostatni popełnił błąd. Spitz prowadził zaprzęg i doświadczenie posiadał równie wielkie, lecz nie zawsze mogąc zębami dosięgnąć Bucka, powarkiwał mu tylko od czasu do czasu napomnienia albo przemyślnie przerzucał ciężar ciała w tę stronę, w którą należało skierować Bucka. Buck uczył się z łatwością, i pod łącznym wpływem dwóch towarzyszy oraz Metysa robił ogromne postępy. Zanim powrócono do obozu, umiał przystawać na „ho” i ruszać na „mush”, robić szerokie objazdy na zakrętach i powoli spuszczać z góry ciężko wyładowane sanie.

– Trzy morowe psiska – mówił François do Perraulta. – Ten Buck wali jak sam diabeł. Jeszczem żadnego tak w moment nie nauczył.

Po południu Perrault, któremu pilno było dostarczyć rządowe depesze, sprowadził dwa nowe psy: Billeego i Joego, rzetelne wilczary. Lecz chociaż synowie jednej matki, różnili się jak dzień i noc. Jedyną wadą Billeego była zbytnia łagodność i dobroduszność. Joe zaś, przeciwnie, zawsze gorzki i wpatrzony w siebie, powarkiwał nieustannie i wrogo błyskał oczyma. Buck przywitał nowe psy po koleżeńsku, Dave – zlekceważył, Spitz zaś próbował wymłócić obu po kolei. Billee pojednawczo pomachał ogonem, wreszcie rzucił się do ucieczki, zrozumiawszy, że nastroje zgodne a przyjazne nie znajdą tu zastosowania, i skamlał (wciąż jeszcze pojednawczo), gdy ostre zęby Spitza atakowały go z flanki. Natomiast najprzebieglejszym nawet fortelem nie zdołał Spitz zajść Joego z boku. Napastowany, zawsze odwracał się przodem i czuwał – z grzywą zjeżoną, położonymi po sobie uszami, pyskiem pełnym złego charkotu, szatańsko błyszczącymi oczyma i kłapaniem szczęk, tak szybkim, jak tylko pozwalał oddech. Wyglądał jak wcielenie wojowniczej trwogi. Spitz przeraził się na ten widok i cofnął z szacunkiem. Za to dla pokrycia własnej porażki zawrócił ku skamlącemu i niewinnemu Billeemu i odpędził go aż do granic obozu.

Pod wieczór Perrault sprowadził jeszcze jednego psa, starego wilczara, długiego, cienkiego i wyschłego, o pysku zoranym śladami licznych walk i jednym jedynym oku, lśniącym groźną przestrogą, nakazującą szacunek. Zwał się Sol-leks, co oznacza Gniewny. Podobnie jak Dave, nic nie dawał, nie żądał niczego, niczego nie oczekiwał; kiedy zaś szedł wolno i w zamyśleniu pośród gromady, nawet Spitz nie ośmielał się go zaczepić. Posiadał pewną słabość, którą Buck miał nieszczęście odkryć: nie lubił, gdy zbliżano się do niego od strony wybitego oka. Buck popełnił to kiedyś niechcący i niezwłocznie dowiedział się o niestosowności swego postępku, gdyż Sol-leks zapuścił mu w grzbiet zęby aż do kości i wyrwał płat mięsa, długi i szeroki na dobre trzy cale. Odtąd Buck unikał wybitego oka towarzysza, wobec czego przyjaźń ich nie została już więcej zakłócona. Sol-leks – na równi z Dave’em – pragnął tylko jednego: świętego spokoju; chociaż, jak z czasem przekonać się miał Buck, każdy z nich posiadał jeszcze jedną i zgoła silniejszą ambicję życiową.

Tej nocy Buck stanął oko w oko z wielkim problemem snu. Namiot, oświetlony świecą, jaśniał ciepło pośród białej pustyni; gdy jednak pies wszedł do środka, pewny, iż postępuje właściwie, Perrault i François poczęli bombardować go przekleństwami i naczyniem kuchennym, aż przezwyciężył zdumienie i wycofał się sromotnie w chłód nocy. Lodowaty wiatr przeszył go bezlitośnie i ze szczególną zjadliwością kąsał w zranione ramię. Pies ułożył się na śniegu i próbował zasnąć, ale mróz szybko postawił go, drżącego, na równe nogi. Nędzny i zrozpaczony, wędrował pośród licznych namiotów, po to jedynie, żeby przekonać się, iż na śniegu wszystkie miejsca są równie zimne. Tu i owdzie napastowały przybłędę dzikie psy, lecz Buck jeżył tylko sierść na karku i warczał (pojętny był przecież), wobec czego pozwolono mu przejść spokojnie.

Wreszcie przyszła psu do głowy myśl zbawienna: pójść zobaczyć, jak dali sobie radę towarzysze zaprzęgu! Ku jego zdumieniu – znikli wszyscy. Znowu powędrował po rozległym obozowisku, szukając znajomych, i znowu powrócił z niczym. Czy są w namiocie? Nie, to być nie może. W takim razie nie wygnano by jego. Gdzież się ukryli? Drżący, z podkurczonym ogonem, samotny i niezaradny, bezcelowo wędrował wokoło namiotu. Nagle śnieg zapadł mu się pod przednimi łapami i Buck wsiąknął w jakiś dół. Coś wygięło się pod nim i skręciło. Odskoczył, zjeżony, warczący, pełen trwogi przed nowym i nieznanym. Lecz ciche, przyjazne szczeknięcie dodało mu otuchy, powrócił więc dla zbadania niespodzianki.

Prąd ciepłego powietrza uderzył nozdrza: w głębi dołka, zwinięty pod śniegiem w wygodny kłębuszek, leżał Billee. Przyjaźnie poruszał ogonem, kręcąc się i wyginając przymilnie dla okazania najlepszych intencji, i nawet odważył się na zadatek zgody polizać pysk Bucka ciepłym, wilgotnym językiem.

Nowa lekcja. Więc to tak dawano sobie radę? Buck poufale wybrał miejsce w pobliżu i z wielkim nakładem pracy i wysiłku wygrzebał dołek dla siebie. Po krótkiej chwili ciepło jego ciała napełniło norkę – i zasnął. Dzień pracy długi był i uciążliwy, pies spał więc mocno i wygodnie, chociaż pochrapywał, rzucał się i sapał od złych widzeń.

Zbudził go dopiero gwar wstającego przed świtem obozu. Z początku nie wiedział, gdzie się znajduje. Śnieg padał całą noc i pies był zasypany głęboko. Śniegowe ściany dławiły go ze wszystkich stron, zalewała nieprzemożona fala strachu – strachu dzikiego zwierzęcia przed pułapką. Buck jak gdyby cofnął się w tej chwili ze swego życia w życie przodków. Sam był przecie psem cywilizowanym, cywilizowanym z urodzenia, nie z wychowania – nie zaznał nigdy pułapki, więc i bać się jej nie mógł. Pomimo to mięśnie całego ciała skurczyły mu się odruchowo, sierść zjeżyła na grzbiecie i pies z dzikim skowytem wyskoczył z głębi zaspy wprost w świtający dzień, rozpryskując wokoło sypki obłok. Lecz zanim stanął na nogi, ujrzał już biały szereg namiotów, rzucony w pobliżu, pojął, gdzie jest, i przypomniał sobie wszystko, co zaszło od chwili przechadzki z Manuelem aż do nory w śniegu, którą wykopał był poprzedniego wieczora.

Okrzyk François powitał zjawienie się Bucka.

– Co ja widzę? – wołał poganiacz do Perraulta. – Ten Buck uczy się tak prędko, jak żaden inny pies.

Perrault poważnie skinął głową. Jako kurier rządu kanadyjskiego, wiozący ważne depesze, troszczył się o zachowanie dla siebie najlepszych psów i szczególnie rad był z posiadania Bucka.

W godzinę potem dodano jeszcze do zaprzęgu trzy nowe wilczary, co utworzyło znakomity komplet dziewięciu psów. Zanim kwadrans upłynął, dziewiątka została zaprzężona i pomknęła w górę szlaku ku Kanionowi Dyea. Buck rad był, że już ruszyli, i chociaż pracował ciężko, nie czuł do pracy niechęci. Zdumiewało go niezwykłe podniecenie, ożywiające cały sprzężaj i z wolna udzielające się jemu samemu; najdziwniejsza była przemiana, jaka zaszła w Dave’ie i Sol-leksie. Były to nowe psy, doszczętnie zmienione pod wpływem uprzęży. Bierność i zmieszanie znikły. Zwierzęta stały się czujne, dzielne, troszczące się o to tylko, czy praca idzie dobrze, i gniewne na każdą przeszkodę, która opóźniała bieg, psuła robotę. Znój przecierania pierwszego śladu zdawał się być najwyższym wyrazem ich istnienia, celem życia, jedyną rzeczą na świecie sprawiającą rozkosz. Dave był sternikiem, czyli pierwszym psem koło sani, tuż przed nim biegł Buck, następnie Sol-leks. Reszta zaprzęgu wyciągnięta była na przedzie, pojedynczo aż do lidera, którego godność piastował Spitz.

Buck umieszczony został umyślnie pomiędzy Dave’em a Sol-leksem, żeby mógł wykształcić się odpowiednio. Był zdolnym uczniem, sąsiedzi jednak nie mniej zdolnymi nauczycielami: nie pozwalali długo trwać w błędzie i popierali naukę ostrymi kłami. Dave był niezachwianie uczciwy i ogromnie mądry. Nigdy nie chwytał ucznia zębami bez przyczyny – nigdy też nie omieszkał chwycić go, gdy na to zasłużył. Ilekroć Buck poczuł na grzbiecie bat François, mógł być pewien, że chodzi raczej o przyśpieszenie biegu niż o naganę lub wskazówkę. Gdy raz podczas krótkiego postoju poplątał postronki i opóźnił chwilę wyruszenia, Dave i Sol-leks rzucili się na niego i co się zowie zadali mu bobu. W rezultacie postronki splątały się jeszcze bardziej – odtąd jednak Buck uważał, żeby uprząż była zawsze należycie naciągnięta. Zanim dzień upłynął, pies tak opanował zadanie, że mentorzy nieomal zaniechali stosowania kłów. Bat François uderzał coraz rzadziej, nawet Perrault zaszczycił nowicjusza starannym obejrzeniem jego strudzonych łap.

Ciężka była droga dnia tego przebyta: w górę Kanionu, poprzez Owczy Postój i Wielkie Schody, poprzez linię świerków, lodowce i zaspy śnieżne na setki stóp głębokie, wreszcie poprzez wielką przełęcz Chilcoot, co ściele się pomiędzy słonymi a słodkimi wodami i strzeże groźnie ponurej, smętnej Północy. Przebiegli w dobrym tempie wzdłuż łańcucha jezior, co zapełniają kratery wygasłych wulkanów, i tegoż dnia dotarli wieczorem do olbrzymiego obozowiska przy jeziorze Bennet, gdzie tysiące poszukiwaczy złota budowało łódki, szykując się na wiosenne ruszenie lodów. Buck wydrapał sobie norkę w śniegu i spał snem sprawiedliwego a znużonego, lecz wygrzebano go stamtąd okrutnie szybko, wypchnięto w mroźną ciemność i wraz z towarzyszami zaprzężono do sani.

Dnia tego zrobili mil czterdzieści, gdyż droga była już przetarta; nazajutrz jednak i przez wiele dni następnych musieli sami przecierać ślad, praca więc była cięższa, szybkość mniejsza. Perrault zawsze wędrował na czele zaprzęgu, ugniatając śnieg błoniastymi nartami, żeby ułatwić drogę psom. François zwykle prowadził i pilnował sani, rzadko zmieniając się z Perraultem. Temu ostatniemu zależało na pośpiechu, a przy tym ufał tylko własnej fachowej znajomości lodu, która była w tym wypadku niezbędna, gdyż lód przedwiośnia trzeszczał lekko, miejscami nawet przepuszczając wodę bieżącą.

Dzień po dniu – przez nieskończony szereg dni – pracował Buck w rzemieniach uprzęży. Obozowisko rozbijali po ciemku, pierwszy brzask poranka witał ich w podróży, gdy słały się już za nimi świeżo przebyte mile. I znowu postój głębokim wieczorem, skąpy kęs ryby i dołek w śniegu. Buck czuł się nieustannie zgłodniały. Codzienna jego porcja: półtora funta suszonego na słońcu łososia – zdawała się zgoła nie istnieć. Pies nigdy nie miał dość i cierpiał nieustanne kurcze głodowe. A przecież inne psy, mniejszej wagi i do tutejszych warunków życia stworzone, dostawały tylko po funcie i trzymały się w dobrej kondycji.

Buck szybko tracił skrupulatność sumienia i manier, która charakteryzowała jego dawne życie. Zauważył, że towarzysze rabują jego porcję, którą jadł z wolna i delikatnie, gdyż wcześniej kończyli swoje. Obrona nie była możliwa. Buck opędzał się dwom lub trzem, lecz tymczasem reszta pożerała rybę. Żeby na to poradzić, musiał jeść równie szybko, kiedy zaś głód dopiekał zbyt mocno, nie wahał się nawet chwycić rybę sąsiada. Przyglądał się i uczył. Zauważywszy pewnego razu, że Pike, nowicjusz i chytry złodziej, sprytnie złapał kawałek słoniny, w chwili gdy Perrault się odwrócił – Buck na drugi dzień powtórzył tę samą sztukę, zdoławszy umknąć z pełnym pyskiem. Podniósł się wielki krzyk i hałas, ale nikt nie posądził Bucka. Za to Dub, niezdarna gapa, który zawsze dawał się złapać, ukarany został za winę kolegi.

Pierwsza pomyślna kradzież wskazała Buckowi najwłaściwszy sposób życia w nieprzyjaznym kraju Północy. Dowodziła, że pies posiadał zdolności przystosowania się do warunków. Brak tych zdolności oznaczałby szybką i okrutną śmierć. Dowodziła, niemniej, zupełnej ruiny dawnej moralności, rzeczy zbędnej, daremnej i będącej jedynie przeszkodą w bezinteresownej walce o byt. Bardzo to pięknie szanować własność prywatną i uczucia bliźniego w kraju ciepłego Południa, rządzonego prawem miłości i braterstwa. Ale na Północy, pośród prawa kłów i pięści, szaleńcem był ten, kto brał pod uwagę owe wzniosłe maksymy. Dopóki o nich nie zapomni – nie osiągnie powodzenia.

Buck nie wyrozumował sobie nowego światopoglądu. Przystosował się – oto wszystko. Przez całe życie – niezależnie od tego, ile miał szans wygrania – nigdy nie uciekał przed walką. Lecz kij człowieka w czerwonym kaftanie wbił psu bardziej fundamentalne i pierwotne zasady. Buck, ongiś cywilizowany, gotów był umrzeć w obronie pojęć moralnych, na przykład przynależności szpicruty sędziego Millera; dziś, dowodem zupełnego wyrzeczenia się cywilizacji mogła być zdolność umykania przed bronieniem zasad moralnych w celu salwowania własnej skóry. Nie popełniał kradzieży dla przyjemności grzeszenia, lecz jedynie z rozkazu głodnego żołądka. Nie rabował otwarcie, lecz ściągał chytrze i potajemnie z szacunku dla kłów i kija. Krótko mówiąc, czynił to dlatego, że łatwiej było czynić, niż się od czynu powstrzymać.

Rozwój a może upadek Bucka postępował nader szybko. Pies zdobył żelazną twardość mięśni i odporność na wszelki ból. Doszedł do doskonałej oszczędności wysiłku i umiejętności mnożenia energii. Umiał zjeść  wszelkie odpadki, choćby najbardziej twarde i niestrawne, zjadłszy zaś, wyssać wszystkie, najlichsze nawet cząstki odżywcze. Krew niosła je do najdalszych komórek ciała, budując jędrną a niespożytą tkankę. Wzrok i węch wyostrzyły się niezmiernie, słuch zaś doszedł do takiej doskonałości, że we śnie nawet chwytał najlżejsze dźwięki, ostrzegające nieomylnie, czy pokój zwiastują, czy zgubę. Buck nauczył się ogryzać zębami szron marznący na końcach pazurów, kiedy zaś pragnienie doskwierało zbyt mocno, a gruby lód zaciągnął przerębel, umiał złamać przeszkodę sztywnymi uderzeniami przednich łap.

Lecz najbardziej znamienną i godną podziwu cechą Bucka była zdolność węszenia wiatru i rozpoznawania go o całą noc wcześniej. Choćby powietrze było najbardziej nieruchome, pies, kopiąc sobie z wieczora norkę pod drzewem czy na brzegu rzeki, zawsze urządzał się tak, że wiatr, nadchodzący o świcie, zastawał go osłoniętego starannie.

Nie tylko doświadczenie uczyło Bucka. Dawno zgasłe instynkty ożyły na nowo. Dziedzictwo pokoleń oswojonych przestało mu ciążyć. Mgliście i po omacku sięgał wspomnieniem do młodości swej rasy, kiedy dzikie psy gnały stadami przez niebotyczne puszcze i zdobywały mięso, dopędziwszy łup. Buck bez trudu nauczył się walczyć błyskawicznym, wilczym chwytem. Tak samo walczyli zapomniani przodkowie, i dzisiaj budzili w prawnuku zamierzchłe czasy. Dawne sposoby życia stawały się teraz własnością prawego następcy. Rodziły się w nim bez wysiłku i zdumienia, jak gdyby należały doń zawsze. A kiedy cichą, mroźną nocą pies wznosił łeb ku gwiazdom i wył przeciągłym wilczym głosem – jego to przodkowie, od dawna w proch obróceni, wznosili łeb ku gwiazdom i wyli poprzez stulecia i poprzez niego samego. W tonach tego głosu brzmiały tony głosów tamtych, pieśń odwieczną rodzących, pieśń, co ongiś i dzisiaj oznaczała ciszę, chłód i ciemność.

Tak oto, na znak, jaką igraszką w ręku losu jest każda istota żyjąca, głos przeszłości przepłynął przez Bucka, aż stał się jego własnym. Dlatego tylko, że ludzie znaleźli żółty metal na Północy, Manuel zaś był ubogim ogrodniczkiem, którego dochody nie wystarczały na potrzeby jego żony i licznych maleńkich podobizn.

ROZDZIAŁ TRZECI

Zwierzę zwycięskie

Pierwotne zwierzę zwycięskie silne było w Bucku zawsze; obecnie, w warunkach znojnego życia na Szlaku, rosło w siłę z dniem każdym. Był to jednakże wzrost ukryty. Nowo zrodzona chytrość dyktowała umiar i panowanie nad sobą. Pies zbyt był zajęty przystosowywaniem się do nowych warunków i wywalczaniem sobie znośnego życia – aby szukać zwad i bójek; odwrotnie, unikał ich, o ile to było możliwe. Jego sposób postępowania cechowała rozwaga. Nie był skory do wybryków i gwałtownego działania; nawet w gorzkiej nienawiści do Spitza nie okazywał niecierpliwości, unikając starannie wszelkich kroków zaczepnych.

Z drugiej strony, Spitz, może dlatego, iż przeczuwał w Bucku groźnego rywala, nigdy nie opuścił sposobności pokazania zębów. Zdarzało się nawet, że skręcał z drogi byle tylko zaczepić Bucka, próbując nieustannie wywołać walkę, która skończyć się mogła jedynie śmiercią jednego z wrogów. Wybuch nastąpił istotnie nieomal na początku podróży i nie można powiedzieć, żeby był mimowolny lub niespodziewany.

Pewnego wieczoru zatrzymano się na krótki i nędzny postój na brzegu Lake Le Barge. Gęsty śnieg, wicher, tnący jak rozżarzony nóż, i nieprzenikniona ciemność – zmusiły do natychmiastowego rozbicia obozu. Trudno było jednak natrafić na bardziej niefortunne miejsce. Tuż obok wznosiła się prostopadła ściana skalna, wobec czego Perrault i François zmuszeni byli rozpalić ognisko i rozłożyć worki do spania bezpośrednio na lodzie jeziora. Namiot zostawili w Dyea, żeby się pozbyć cięższego bagażu. Rozpalili kilka mizernych szczap, które jednak niebawem wsiąkły w lód i pozostawiły ich przy kolacji w ciemnościach.

Buck wydrapał i wydeptał sobie norkę pod osłoną wyniosłej skały. Schronienie było tak ciepłe i przytulne, że pies z przykrością opuszczał je, kiedy François rozdzielał rybę, odgrzaną przy ogniu. Gdy jednak Buck, zjadłszy swą porcję, wrócił do norki – zastał ją zajętą. Groźne warczenie ostrzegło go, że zdradzieckim napastnikiem jest Spitz. Dotychczas Buck unikał bójki z wrogiem, ale tego już było zanadto. Usilnie więziony dziki zwierz ryknął w nim z gniewu. Buck przyskoczył z furią, która zdziwiła ich obu, szczególnie zaś Spitza; dotychczasowe doświadczenie nauczyło go, że tamten jest psem niezwykle łagodnym, który zachowuje godność i zdobywa poważanie jedynie dzięki swemu wzrostowi i wadze.

François zdziwił się również, kiedy obaj, splątani w węzeł, wyskoczyli z rozwalonej nory; domyślił się przyczyny bójki.

– A – a – ach! – zawołał do Bucka. – A daj mu dobrze! Daj mu, ile wlezie, paskudnemu złodziejowi!

Spitz był równie chętny. Aż wył z pasji i żądzy, obchodząc wroga w poszukiwaniu dobrego skoku. Buck był nie mniej żądny krwi i nie mniej ostrożny, gdy począł krążyć wkoło, węsząc możność przewagi. Wtedy to właśnie zdarzyło się nieoczekiwane, które przeniosło ich walkę o pierwszeństwo daleko w przyszłość, poza liczne mile ciężkiego szlaku i niezliczone godziny znoju.

Wybuch przekleństw ludzkich, głuche łomotanie kijów o kości, przeszywający skowyt bólu – zgodnym chórem oznajmiły niespodzianą katastrofę. Okazało się, że obóz otoczyły nagle czołgające się, zjeżone ciała – ze sto zgłodniałych półdzikich psów z jakiejś pobliskiej osady, które widocznie zwęszyły ognisko. Podczas walki Bucka ze Spitzem podpełzły cicho, lecz kiedy dwaj ludzie rzucili się ku nim z drągami – wyszczerzyły zęby i umknęły. Woń żywności nęciła przecież. Perrault złapał jednego w chwili, gdy pakował łeb do skrzyni z zapasami. Drąg spadł ciężko na żebra zuchwalca, skrzynia została przygwożdżona do ziemi. W tejże chwili ze dwadzieścia zgłodniałych zwierząt poczęło rozszarpywać chleb i słoninę. Kije zadudniły po grzbietach. Psy wyły pod gradem uderzeń, ale walczyły nie mniej zajadle i uporczywie, dopóki nie pożarły ostatniego kęsa.

Tymczasem zdumiona dziewiątka wyskoczyła ze swych kryjówek, lecz natychmiast na miejscu osadzona została przez zuchwałych napastników. Buck nigdy w życiu nie widział takich psów. Były to raczej szkielety, otulone luźno w łachmany sierści. Kości zdawały się przekłuwać skórę, oczy pałały, kły ociekały śliną. Lecz szaleństwo głodu czyniło te szkielety niezwyciężonymi. Niepodobna było stawić im oporu. Psy obozowe przyparte zostały do skały natychmiast przy pierwszym ataku. Bucka otoczyło trzech napastników i w mgnieniu oka rozszarpało skórę na głowie i grzbiecie. Zapanował straszliwy tumult. Billee skarżył się jak zwykle. Dave i Sol-leks, krwawiąc z niezliczonych ran, walczyli dzielnie ramię przy ramieniu. Joe kąsał jak szatan; schwyciwszy zębami przednią łapę napastnika, przegryzł ją od razu wraz z kością. Pike – spryciarz i oszust – rzucił się wtedy na okaleczone zwierzę i złamał mu kark błyskawicznym ciosem kłów. Buck chwycił jakiegoś zapienionego wroga za gardziel i zachłysnął się jego krwią, trafiwszy zębami na tętnicę. Ciepły smak krwi podniecił jeszcze jego zawziętość. Rzucił się na następnego, lecz w tej samej chwili poczuł, jak ostry ząb zanurza mu się w szyję. Był to Spitz, zdradziecko atakujący z boku.

Perrault i François, oczyściwszy część pola, pośpieszyli na ratunek swoim psom. Dzika fala zgłodniałych bestyj pierzchnęła przed nimi, i Buck poczuł się wolny. Lecz tylko na chwilę. Obaj ludzie zmuszeni byli biec po raz drugi, bronić zapasów żywności, wobec czego wilczary ponownie zaatakowały zaprzęg. Billee, rozpaczliwie odważny z przerażenia, przeskoczył przez dzikie kolisko i pognał w ciemność po lodzie. Pike i Dub poszli za jego przykładem, a za nimi cały zaprzęg. Kiedy Buck wydobywał się z ciżby, żeby umknąć również, tuż przed sobą ujrzał Spitza, który wyraźnie szykował się do skoku na jego grzbiet. Dla zbitego z nóg nie byłoby już ratunku pod tratującą masą ciał. Lecz Buck w porę wyśliznął się spod ciężaru Spitza, po czym dognał uciekających.

Po pewnym czasie dziewięciu nieszczęśników zebrało się razem, poszukując schronienia w lesie. Chociaż już uwolnieni spod grozy, czuli się jednak bardzo kiepsko. Każdy miał po cztery, pięć ran, niekiedy bardzo poważnych. Dub miał pokaleczoną tylną łapę; Dolly, ostatnio zwerbowany w Dyea, paskudnie rozciętą szyję; Joe postradał jedno oko; poczciwy Billee, z uchem poszarpanym w strzępy, piszczał i płakał przez całą noc. O świcie dowlekli się z trudem do obozu. Maruderzy już pozmykali, lecz obaj ludzie byli w bardzo kwaśnych humorach. Połowa zapasów żywności przepadła. Dzikusy poprzegryzały rzemienie uprzęży i płócienne worki. Nic, choćby w przybliżeniu godnego zjedzenia, nie uszło ich drapieżności. Pożarły parę mokasynów Perraulta, zrobionych z jeleniej skóry, wygryzły skórzane kawałki lejców, a nawet urwały rzemienny koniec długiego bata François. Ten ostatni przerwał ponurą kontemplację nad smutnymi szczątkami i objął spojrzeniem poranione psy.

– Ach, mili przyjaciele – wyrzekł łagodnie – może się zdarzyć, że który z was dostanie wścieklizny od tych ukąszeń, wiecie? Może nawet wszyscy dostaniecie wścieklizny. Jak myślisz, Perrault, hę?

Zagadnięty z powątpiewaniem potrząsnął głową. Mając przed sobą jeszcze czterysta mil do Dawson, trudno jest istotnie potwierdzić możliwość wybuchu wścieklizny pośród psów w zaprzęgu. Dwie godziny przekleństw i wysiłków doprowadziły uprząż do względnego porządku, i poraniona sfora ruszyła w drogę, walcząc boleśnie z najcięższym odcinkiem drogi, który nadszedł teraz właśnie.

Rzeka Trzydziestu Mil ruszyła już w całej pełni. Jej wartkie wody rozerwały lód, trzymający się już tylko po małych, cichych zatokach. Sześć dni ciężkiej pracy poszło na przebycie tych trzydziestu straszliwych mil. A straszliwe były istotnie, albowiem każdy krok zagrażał życiu psa i człowieka. Kilkanaście razy Perrault, szukając znośniejszej drogi, zapadał się pod krę i ratował jedynie dzięki długiemu kijowi, który zawsze, padając, opierał obu końcami na ściankach otworu, wybitego przez własny ciężar. Mroźny wiatr przeszywał ciało, termometr opadał do pięćdziesięciu poniżej zera[3], więc po każdym zapadnięciu w wodę trzeba było – dla ocalenia życia – rozpalać ogień i suszyć odzież.

Nic jednak nie zdołało przerazić ani zniechęcić Perraulta. Prawdopodobnie właśnie dlatego powierzono mu przewóz rządowej poczty. Ważył się spokojnie na każde ryzyko, z otuchą pogrążając swą mizerną, ospowatą twarz w mroczną ciemność i walcząc od świtu do nocy. Dla ominięcia pochyłej ściany brzegu brnąć musieli po lodzie przybrzeżnym, co giął się i trzaskał pod nogami. Nie mieli odwagi zatrzymać się ani przez chwilę. Raz zapadły się sanie wraz z Buckiem i Dave’em. Wyciągnięto ich na wpół żywych. Ogień był, jak zwykle, nieodzowny. Skorupa lodowa narosła na sierści potężna, więc obaj ludzie, bijąc i zachęcając, gnali psy wkoło ognia tak blisko, że płomienie lizały ciała.

Drugim razem zapadł się Spitz, wciągnąwszy za sobą cały zaprzęg aż do Bucka, który całą siłą podał się wstecz, przednimi łapami wczepiony w śliski brzeżek lodu, pośród pękającej wokoło kry. Lecz za nim był Dave, również gwałtownie ciągnący w tył, a jeszcze dalej François, rwący z wysiłku ścięgna ramion.

Coraz częściej na wszystkie strony kruszył się i zapadał lód pobrzeża, a wreszcie zrozumiano, że nie ma innej drogi, jak tylko w górę po stromym urwisku. Perrault wdrapywał się po nim cudem, François zaś, patrząc z dołu, nie przestawał o ten cud się modlić. Wreszcie związał wszystkie rzemienie i postronki do ostatniego najmniejszego kawałeczka, po czym Perrault wciągnął psy na grzebień skalny. François ruszył na ostatku po saniach i ładunku. Po przebyciu ćwierci mili trzeba znów było szukać miejsca do zejścia na dół; spuszczono się znowu za pomocą sztukowanej linki, a rezultatem wysiłku całego dnia było marne ćwierć mili.

Kiedy wreszcie dotarli do Hootalingua i dobrego lodu, Buck był śmiertelnie wyczerpany, pozostałe psy były również w najgorszym stanie; lecz Perrault, dla nadrobienia straconego czasu, wcześnie zrywał je na nogi, późno wyprzęgał na spoczynek. Pierwszego dnia przebyli trzydzieści pięć mil, docierając aż do Wielkiego Łososia; dnia następnego dalsze trzydzieści pięć, aż do Małego Łososia; trzeciego czterdzieści, co zbliżyło ich znacznie do Pięciu Palców.

Łapy Bucka nie były tak twarde i wytrzymałe, jak łapy wilczarów. Miękły bowiem przez wiele pokoleń, od chwili, gdy ostatni jego dziki przodek uwiązany został przez jaskiniowca. Cały dzień Buck przerzucał się z nogi na nogę w nieznośnym bólu, na postoju zaś leżał jak nieżywy. Pomimo dokuczliwego głodu nie był w stanie ruszyć się po swoją porcję ryby i François musiał mu ją przynosić. Poza tym co wieczór, po kolacji, przez pół godziny poganiacz rozcierał łapy psa i poświęcił nawet cholewy własnych mokasynów, żeby zrobić cztery chodaki dla Bucka. Sprawiło to choremu wielką ulgę, równocześnie zaś doprowadziło nawet Perraulta do wykrzywienia ospowatej twarzy w uśmiechu, kiedy pewnego ranka François zapomniał przywiązać psu mokasyny. Buck zaś położył się na grzbiecie i czterema łapami powiewał błagalnie, protestując przeciwko ruszeniu na bosaka. Z czasem podeszwy zgrubiały mu dostatecznie i znoszone chodaki wyrzucono.

Pewnego dnia, już w kraju Pelly, najzupełniej niespodziewanie Dolly podczas zaprzęgania dostała ataku wścieklizny. Oznajmiła o tym długim, rozdzierającym wyciem, które trwogą zjeżyło sierść na grzbietach wszystkich psów.

Potem skoczyła prosto na Bucka. Ten ostatni nie widział był nigdy wściekłego psa, nie miał przyczyny do przestrachu a przecież poczuł, że jest w tym zgroza, i rzucił się do ucieczki, przerażony panicznie. Mknął prosto przed siebie, a za nim o krok zdyszana, zjeżona Dolly. Nie mogła go dopędzić, tak wielki gnał go strach, on zaś nie mógł uciec, tak wielkie pędziło ją szaleństwo. Buck wsiąknął w las porastający wyspę, pomknął ku niższemu brzegowi, przeciął boczny kanał, zaszklony nagim lodem, dostał się na sąsiednią wysepkę, potem na trzecią, wreszcie zawrócił do głównego koryta rzeki i w rozpaczy zamierzał skoczyć wpław. Przez cały czas nie patrząc, czuł straszliwy oddech tuż poza sobą. Nagle usłyszał, że przywołuje go François, oddalony o dobre ćwierć mili. Zawrócił więc natychmiast, mknąc wciąż o jeden skok przed prześladowczynią, boleśnie chwytając oddech i wierząc z całych sił, że François go uratuje. Poganiacz trzymał wzniesioną siekierę i jak tylko Buck mignął przed nim, spuścił obuch na oszalałą głowę Dolly.

Buck dowlókł się do sani, wycieńczony, zdyszany, bezradny. Doskonała okazja dla Spitza! Skoczył ku rywalowi i dwukrotnie zapuścił zęby w nieoporne mięśnie, rozdzierając ciało do kości. Wtedy spadł wszędzie obecny bat François i Buck miał satysfakcję oglądania, jak Spitz odebrał najstraszniejsze razy, jakie kiedykolwiek rozdane zostały pomiędzy psy zaprzęgu.

– Diabeł ten Spitz – zauważył Perrault. – Pewnego pięknego poranku zarżnie nam Bucka.

– Ehe, ten Buck dwa diabły – odparł François. – Uważam na niego i wiem na pewno. Słuchaj: pewnego najpiękniejszego poranku Buck rozzłości się, wybuchnie jak piekło i rozerwie Spitza w kawałki na śniegu. Na pewno. Ja wiem.

Odtąd datuje się nieustanna otwarta wojna między dwoma psami. Spitz, lider i uznany zwierzchnik zaprzęgu, czuł, że jego bezsporne pierwszeństwo zagrożone zostało przez tego dziwnego przybysza z Południa. Dotychczas nie znał żadnego psa południowca, który by wykazał dzielność na szlaku i na postoju. Wszystkie były zbyt wątłe, toteż mękę podróży, zimna i głodu przepłacały życiem. Buck stanowił wyjątek. On jeden tylko wytrzymywał i prosperował, przewyższając wilczary siłą, dzikością, sprytem. Był stworzony do panowania, i tym bardziej niebezpieczny, iż kij człowieka w czerwonym kaftanie oduczył go ślepego pośpiechu w czynach i niecierpliwości w żądzy posiadania władzy. Doskonale chytry, umiał czekać z wytrzymałością zaiste pierwotną.

Zmaganie o pierwszeństwo nadejść musiało nieodzownie. Buck pragnął go. Pragnął, albowiem walka była jego żywiołem, i dlatego również, że dał się już ogarnąć bezimiennej, niepojętej ambicji Szlaku, ambicji, co podtrzymuje psy w śmiertelnym znoju do ostatniego tchnienia, co każe radośnie umierać w pełnym rynsztunku uprzęży i łamie ich serca przez samo odcięcie rzemieni. Taką dumę posiadał Dave, jako sternik zaprzęgu, nie mniejszą odczuwał Sol-leks, gdy gnał pełnym wdechem potężnych płuc. Budziła się co rano z wymarszem, przemieniając psy z ponurych, całemu światu niechętnych bestyj, w dzielne, ambitne, rwące naprzód stworzenia; duma, co ostrogą bodła przez dzień cały, żeby dopchnąć je do następnego postoju, gdzie zwolnione z rzemieni zapadały znowu w ponury niepokój i niechęć. Ta sama ambicja Szlaku podniecała Spitza i kazała mu dręczyć towarzyszy, jeśli źle spełniali robotę albo uciekali od jarzma szarym świtem, przy zaprzęganiu. Ta sama ambicja wreszcie kazała mu bać się Bucka, jako możliwego kandydata na przywódcę. I takaż była ambicja Bucka.

Zagrażał już teraz otwarcie pozycji rywala. Stawał pomiędzy nim a winnymi, których wódz chciał karać. Stawał rozmyślnie. Pewnej nocy spadł obfity śnieg, nad ranem zaś oszust Pike nie raczył się zjawić. Leżał w swej norce, schowany bezpiecznie pod grubą kołdrą śniegu. François nawoływał psa i szukał nadaremnie. Spitz dyszał wściekłością. Biegał po obozowisku, węsząc, rozkopując śnieg i warcząc tak przeraźliwie, że Pike w swym schronieniu dygotał ze strachu.

Gdy jednak nareszcie został odkopany i Spitz rzucił się, by go ukarać, Buck równie gwałtownie skoczył bronić winowajcy. Skok był tak nieoczekiwany i tak doskonale wymierzony, że Spitz dał kozła wstecz. Pike, który dotychczas drżał w podłym przerażeniu, nabrał otuchy, widząc otwarty bunt, i ruszył na swego obalonego dowódcę. Uczciwość równej gry była już dla Bucka dawno zapomnianym przesądem, i on więc skoczył na Spitza. Lecz François, przyglądający się incydentowi i zawsze bezstronny w wymierzaniu sprawiedliwości, spuścił bat na grzbiet Bucka, nie skąpiąc siły. Nie wystarczyło to jednak dla oderwania Bucka; należało puścić w ruch rękojeść bicza. Ogłuszony ciosami, Buck odpadł wstecz, i rzemień bata młócił mu boki, podczas gdy Spitz, równie mocno i często, szarpał za karę winowajcę Pika.

Dni następnych – gdy Dawson zbliżało się coraz bardziej, Buck nie przestawał wtrącać się pomiędzy Spitza a przestępców, czynił to jednak ostrożnie, gdy François nie było w pobliżu. Wraz z ukrytym buntem Bucka zrodziła się i rosła pośród dziewiątki ogólna niesubordynacja. Dave i Sol-leks nie ulegli temu na razie, lecz reszta psów z dniem każdym stawała się gorsza. Nie było tak, jak być powinno. Tumult i zwady trwały nieustannie, w każdej chwili groził wybuch, a dynamitem był Buck. Zajmował sobą ciągle François, poganiacz bowiem czuwał bacznie, żeby odsunąć jak najdalej chwilę śmiertelnej walki (walki, o której wiedział, że przyjść musi); nieraz w nocy odgłosy bójek innych psów spędzały mu sen z powiek, drżał bowiem, czy to nie Buck i Spitz.

Okazja przecież nie nadarzyła się w podróży i do Dawson wjechano pewnego smutnego popołudnia, nie rozegrawszy jeszcze decydującej bitwy. W mieście ujrzał Buck mnóstwo ludzi i niezliczoną liczbę psów. Wszyscy w kieracie pracy bez przerwy. Zdawało się wynikać z porządku rzeczy, iż psy pracują. Dzień cały sunęły po głównej ulicy miasta, zaprzężone do sani, a nocą również nie cichł pobrzęk dzwonków. Ciągnęły belki na budowę domów, woziły drzewo opałowe i spełniały wszystkie prace, które w dolinie Santa Clara należały do koni. Gdzieniegdzie spotykał Buck psy południowe, przeważali jednak północni potomkowie wilków. Co noc, regularnie o dziewiątej, o dwunastej i o trzeciej, psy wszczynały swój śpiewny nokturn, zaczarowaną i dziką pieśń, do której włączyć głos swój było najwyższą rozkoszą Bucka.

Gdy zorza północna pałała chłodno na jasnym niebie albo gwiazdy skocznym drżeniem wybijały taniec mrozu, a ziemia leżała niema i zastygła pod całunem śniegu, ta pieśń zwierząt mogłaby zabrzmieć jak wyzwanie, rzucone w imieniu życia; że jednak utrzymana była w minorze, przepleciona zawodzeniem, przerywana półłkaniem, wyrażała raczej skargę życia, ciężki znój istnienia. Starą była pieśnią, starą jak rasa – jedną z pierwszych pieśni młodego świata, z dni, kiedy śpiew bywał głosem smutku. Zrodziły ją niezliczone szeregi pokoleń, natchnęły skargą, która tak dziwnie trąciła i rozkołysała duszę Bucka. Odtąd w zawodzeniu jego brzmiał ból życia, co bywał ongiś bólem dzikich ojców, w skowycie łkała trwoga i tajemnica ciemności i chłodu, które dla tamtych bywały również trwogą i tajemnicą. To nieczekane wzruszenie wskazywało, jak szybko powraca Buck poprzez wieki ognia i strzechy ku surowym źródliskom praistnienia.

W siedem dni po przybyciu do Dawson ześliznęli się po stromym brzegu na ślad biegnący wzdłuż Yukonu i pomknęli ku Dyea i Słonej Wodzie. Perrault wiózł teraz depesze jeszcze ważniejsze od tych, które był wręczył, a poza tym ogarnęła go nieunikniona namiętność Szlaku i pchała do zdobycia rekordu szybkości. Warunki sprzyjały. Tygodniowy odpoczynek odświeżył siły psów i wprowadził je w doskonały humor. Drogę ubili już krzepko poprzednicy. Policja urządziła w dwu czy trzech miejscach składy żywności dla psów i ludzi, tak że można było podróżować bez bagaży.

Pierwszego dnia dosięgli Sześćdziesiątej Mili, drugi dzień pozwolił im przeprawić się przez Yukon, znacznie już bliżej Pelly. Lecz tę wspaniałą szybkość osiągnięto nie bez wielkich wysiłków ze strony François. Skryty bunt, zaszczepiony przez Bucka, rozbił solidarność zespołu. Dziewiątka nie była już jak jeden pies, biegnący w uprzęży. Otucha, jaką ożywił Buck malkontentów, ośmieliła ich do wszelkiego rodzaju drobnych przewinień. Spitz przestał być liderem, wzbudzającym postrach. Dawne bałwochwalcze poważanie znikło – podwładni równali się w szarpaniu autorytetu. Pike ukradł kiedyś przywódcy pół ryby i schrupał ją spokojnie pod protekcją Bucka. Innym razem Dub i Joe zaatakowały Spitza i zmusiły go do zaniechania kary, na którą zasłużyły. Nawet dobroduszny Billee stał się mniej dobroduszny i machał ogonem już nie tak pokojowo, jak za dawnych dobrych czasów. Buck nigdy bez groźnego warczenia i najeżenia sierści nie zbliżał się do Spitza. W gruncie rzeczy jego zachowanie było zupełnie wyzywające; pozwalał sobie nawet na włóczenie się tam i z powrotem pod samym nosem byłej wielkości.

Przełamanie dyscypliny odbiło się również na wzajemnych stosunkach psów. Urągały sobie wzajem tak często, zgiełkliwie i uparcie, że nieraz obóz przypominał dom wariatów. Jedynie Dave i Sol-leks nie ulegli prądowi, chociaż również czuli się zdenerwowani nieustannym tumultem. François ciskał jakieś nieprawdopodobne, barbarzyńskie przekleństwa, kopał śnieg w bezsilnej pasji i rwał włosy z głowy. Bat świstał po grzbietach ciągle, lecz bezskutecznie. Wystarczyło odejść na chwilę, by zgiełk wybuchł na nowo. François bronił Spitza, Buck tymczasem bronił pozostałych. François wiedział, kto sieje bunt, i pies wiedział, że człowiek wie, był jednak zbyt sprytny, żeby dać się złapać na gorącym uczynku. Pracował rzetelnie w uprzęży, praca bowiem stała mu się rozkoszą; lecz większą rozkoszą było tajne podżeganie walk pośród towarzyszy i nieuchwytne plątanie rzemieni.

Przy ujściu Tahkeeny, pewnej nocy, już po wieczerzy, Dub natknął się na białego królika, spłoszył go, lecz nie przytrzymał. W jednej chwili cały zaprzęg wybuchł pełnym graniem naganki. W odległości stu jardów mieścił się posterunek policji Północno-Zachodniej, posiadający z pięćdziesiąt tęgich wilczarów. Wszystkie zjawiły się natychmiast i przyłączyły do polowania. Królik pomknął w dół rzeki, skręcił w łożysko małego bocznego strumienia, gdzie lód trwał jeszcze mocny. Zwierzątko śmigało leciutko po powierzchni śniegu, ciężkie psy zapadały w głąb. Buck prowadził bandę w sile sześćdziesięciu, omijał zakręty, sadził przez wąwozy, ale dopędzić nie mógł. Brzuch przy ziemi, skowyt natężenia, wspaniałe ciało jak strzała w locie, z skoku w skok, z skoku w skok na upiornej bieli księżycowego blasku. Lecz skok po skoku, niby blady duch mrozu, królik pomykał wciąż na przodzie.

Całe wzburzenie odwiecznych instynktów, które w okresach życia osiadłego pchały ludzi precz z gwarnych miast ku puszczom i stepom, by zabijać stworzenia sztuką swej fizyki i chemii, cała żądza krwi, dzika rozkosz zadawania śmierci – ozwały się teraz w Bucku, jeno nieskończenie szczerzej. Mknął na czele zgrai w pogoni za dzikim stworzeniem, za żywym mięsem, za zabójstwem własnymi zębami, co pysk aż po ślepie unurza w ciepłej krwi.

Jest pewne napięcie ekstazy, które znaczy zenit życia, i poza które dane życie sięgnąć nie może. I tak już chce paradoks istnienia, iż chwila owa nadchodzi zawsze, gdy życie tętni najmocniej – a zjawia się właśnie jako zapamiętała, upojna niepamięć o fakcie własnego istnienia. Ekstaza taka, zupełne zapomnienie – nawiedza artystę, gdy wzwyż ponad siebie samego wybuchnie płomieniem natchnienia; przychodzi do żołnierza, oszalałego w boju na placu przegranej bitwy lub na straconej placówce. Nadeszła teraz dla Bucka, gdy wiódł sforę psów – myśliwych, słyszał pobudkę starych pokrzyków wilczych i ścigał mięso żywe, mięso, co śmigało tuż przed nim poprzez blask księżyca. Słyszał zew w głębi swej istoty i puls mimowolny w tajnikach krwi, co starsza była niż on – pies żyjący – a wywodziła się z mrocznych pokładów Czasu. Zawładnął nim i porwał wezbrany potok życia, fala potężnego przypływu, wspaniała radość każdego fibru, doskonałe spojenie ze wszystkim na świecie, co nie jest śmiercią, co włada i jaśnieje, polata ku gwiazdom i wypowiada się wszelkim ruchem na martwej tarczy materii.

Spitz jednak, chłodny i pełen wyrachowania nawet w chwilach najwyższych uniesień, opuścił nagle bandę i rzucił się wprost przez stromo wzniesiony występ lądu, wokoło którego strumień zakreślał długi, ostry łuk. Buck nie wiedział o tym. W chwili gdy okrążał wzgórze, widząc o krok przed sobą nieustannie mknące maleńkie śnieżne widmo, ujrzał nagle widmo inne, śnieżne, lecz wielkie, padające z pagórka wprost przed skok ściganego. Królik zawrócić nie mógł i kiedy białe kły w locie jednym chwytem zdruzgotały mu grzbiet, wrzasnął tak przeszywająco, jak wrzasnąć mógłby tylko człowiek. Na dźwięk tego głosu życia, co runęło ze szczytu swego prosto w szpony śmierci – zgraja Bucka podniosła piekielny zgiełk rozkoszy.

Buck jeden zachował milczenie. Nie stanął w miejscu, lecz skoczył na Spitza z takim rozmachem, że chybił chwytu za gardziel. Potoczyli się, jak kłębek, w puch śniegu. Spitz powstał, jakby wcale nie był padł, wyśliznąwszy się między łapami Bucka i odskakując wstecz. Dwukrotnie dźwięknęły zęby, niby stalowe szczęki pułapki, pies cofał się dla nabrania rozmachu, a czarne wykrzywione wargi pieniły się groźnym warczeniem.

W mgnieniu oka Buck pojął. Nadszedł czas. Tym razem – aż do śmierci. Gdy tak krążyć poczęli obaj, z położonymi uszami, rykiem gotującym się w krtani, czujni na chwilę przewagi – wydawało się Buckowi, że wszystko to jest już znane i nieobce. Jak gdyby przypominał sobie: biały las, biała ziemia, blask księżyca, dreszcz bitwy. A ponad bielą i pustką – widmowa cisza. Najlżejszy nie drgnął wiaterek, nie zakołysał się liść, bezruch skuł wszystko, co żyje. Tylko smugi ciepłych oddechów zwierzęcych płynęły z wolna i ociężale w lodowatym powietrzu. Psy, a właściwie ujarzmione wilki w mgnieniu oka sprzątnęły królika, teraz zaś skupiły się i zastygły w oczekiwania pełnym kolisku. Nie mąciły milczenia. Ślepia płonęły, parowały oddechy. Nie, nieobcą i nienową była dla Bucka ta scena z czasów minionych. Jak gdyby zawsze istniała i w porządku rzeczy trwać była dotąd powinna.

Spitz, stary wyga, umiał walczyć. Od Spitsbergenu poprzez Ocean Lodowaty i Kanadę bił się z niejednym i po stokroć zwyciężał. Gorzki był jego gniew – lecz nigdy ślepy. W namiętności darcia i szarpania nie zapominał, że ta sama namiętność kieruje przeciwnikiem. Zadając cios – gotów był przyjąć zadany, nie atakował, dopóki ataku nie odparł.

Na próżno próbował Buck wpić się zębami w szyję białego olbrzyma. Jak tylko kły sięgały miękkiego ciała – napotykały kły wroga. Ząb szczękał o ząb, rozcięte wargi broczyły krwią, a wciąż jeszcze nie mógł Buck zmylić czujności Spitza. Wtedy gorący z wściekłości ogarnął, zarzucił, oplątał białego kudłacza gradem rzutów, miotań, ciosów i odskoków.

Raz po raz sięgał do wełnistej gardzieli, gdzie życie pieniło się i bulgotało tak blisko powierzchni, lecz Spitz odtrącał go zawsze. Wreszcie Buck, udając, że znowu skacze ku gardłu, odchylił głowę i, wygiąwszy się łukiem, uderzył o barki wroga, aby zwalić go z nóg. Lecz za każdą próbą cios otrzymywało ramię Bucka. Przeciwnik zaś lekko a w podskokach wycofywał się.

Spitz stał nienaruszony, Buck, dysząc ciężko, ociekał krwią. Walka stawała się rozpaczliwa. I cały czas milczące koło półwilków czekało, żeby dobić tego, który padnie.

Raz padł Buck i natychmiast zgraja sześćdziesięciu ruszyła naprzód; zerwał się jednak – a widzowie odeszli wstecz i czekali.

Buck posiadał pewną zaletę, która najczęściej idzie w parze z wielkością: wyobraźnię. Walczył instynktem, ale mógł równie dobrze walczyć mózgiem. Skoczył ku wrogowi, jak gdyby chcąc zastosować stary manewr obalania ramieniem, lecz nagle w ostatnim mgnieniu oka spłynął miękko na śnieg i zamierzył się od spodu. Zęby zamknęły się na lewej przedniej łapie Spitza. Trzasnęła sucho łamana kość. Biały pies chwiał się na trzech nogach – wciąż jeszcze stawiając czoło wrogowi – Buck trzy razy nadaremnie próbował go obalić, wreszcie powtórzył manewr i złamał przednią prawą. Pomimo bólu i bezradności Spitz walczył rozpaczliwie – pragnął stać, stać za wszelką cenę. Widział, jak milczący tłum widzów, z płonącymi oczyma, zwieszonymi językami, w oparze srebrzystych oddechów zbliża się cierpliwie, lecz uparcie, i coraz ciaśniej zwiera kolisko, jak niegdyś zwierał ponad każdym ze zwyciężonych tylekroć jego wrogów. Dziś zwyciężonym był on sam.

Nie istniała dlań nadzieja ni miłosierdzie. Buck nie znał litości. Przebaczenie dobre jest pod cieplejszym niebem. Szukał teraz manewru dla zadania ostatecznego ciosu. Krąg zacieśnił się tak mocno, że walczący czuli bokami mokre, ciepłe oddechy. Buck widział skupiające się po obu stronach Spitza półsprężone do skoku postacie, spojrzenia wytężone ku ofierze. Chwila pauzy. Zwierzęta skamieniały w bezruchu. Tylko Spitz trząsł się i jeżył, chwiejąc się to wstecz, to naprzód i rycząc jakąś groźbę straszliwą, jakby przerazić chciał nieuniknioną śmierć. Wtedy jak piorun Buck skoczył w krąg i wyskoczył zeń natychmiast. Ale w krótkim ostatnim pchnięciu raz jeszcze ramię uderzyło o ramię. Czarne kolisko stało się gęstą plamą na jaśniejącym od księżyca śniegu. Spitz znikł. Buck stał i patrzał – triumfator po wygranej, pierwotny zwierz zwycięski, co spełnił upragnione zabójstwo i uznał je za dobre.

ROZDZIAŁ CZWARTY

Kto będzie rozkazywał?

– He, he, nie mówiłem? Miałem rację, że ten Buck to czort podwójny – odezwał się nazajutrz rano François, zauważywszy nieobecność Spitza i głębokie rany na ciele Bucka. Przyciągnął psa do ogniska i oglądał starannie.

– Ten Spitz bił się jak sam diabeł – zauważył Perrault, przypatrując się z góry cięciom i rozdarciom.

– Ale za to Buck jak dwa diabły – brzmiała odpowiedź poganiacza. – No, teraz będzie nareszcie święty spokój. Nie ma Spitza – nie ma awantur.

Podczas gdy Perrault pakował pościel, naczynia i ładował sanie, François wziął się do zaprzęgania psów. Buck ostentacyjnie wystąpił na miejsce zajmowane dotychczas przez Spitza, jako przywódcę zaprzęgu; François, nie widząc tego, przyprowadził Sol-leksa na opróżnione stanowisko. W mniemaniu poganiacza Sol-leks był najodpowiedniejszy. Buck gniewnie odepchnął rywala i stanął na czele.

– Co? Co takiego? – zawołał François. – Spójrz na tego szelmę Bucka. On zabił Spitza, on musi objąć posadę, widzicie go?

– Wynoś się! – krzyknął na psa.

Buck nie ustąpił. Poganiacz chwycił go więc za węzeł na szyi i chociaż pies warczał groźnie, odciągnął na bok i znowu ustawił Sol-leksa. Stare psisko niechętnie traktowało ów zaszczyt i niedwuznacznie dawało do zrozumienia, że woli nie zadzierać z Buckiem. François był nieugięty, ale jak tylko się odwrócił, Buck znowu zastąpił Sol-leksa, który zresztą nie protestował.

François rozgniewał się na dobre.

– Czekajcie, bestie! Teraz was przymocuję – wołał, podchodząc z ciężkim kijem w ręku.

Buck przypomniał sobie czerwony kaftan i zrejterował powoli, nie próbując ponownego ataku, gdy Sol-leksa znowu wyprowadzono naprzód. Krążył jednak w promieniu dosięgalności kija, warcząc z goryczą i złością; kołując, patrzał na narzędzie kary, żeby zdążyć uciec, gdy człowiekowi spodoba się istotnie puścić je w ruch, albowiem poznał był dokładnie, co znaczy kij. Poganiacz, zaprzęgłszy lidera, zwrócił się do Bucka, wołając go na dawne miejsce przed Dave’em. Buck cofnął się o dwa, trzy kroki. Franç ois za nim. Pies znowu wstecz. Wreszcie Franç ois odrzucił kij, przypuszczając, że pies boi się kary. Buck jednak podniósł otwarty bunt. Nie tylko pragnął uniknąć bicia. Żądał władzy. Należała mu się wedle prawa. Zdobył ją sam – i nie zadowoli się odpadkami.

Perrault przybył towarzyszowi z pomocą. Przez dobre pół godziny ganiali psa, rzucając kijami. Wyślizgiwał się ciągle. Klęli go do dziesiątego pokolenia wstecz i wszelkie jego przyszłe potomstwo, klęli każdy włos jego skóry i każdą kroplę krwi w żyłach. Pies jednak warczeniem odpowiadał na wyzwiska i umykał uparcie. Nie próbował uciekać daleko, ale krążył wokoło obozu, okazując na próżno, iż wystarczy uwzględnić jego życzenie, a wróci natychmiast, i wszystko będzie dobrze.

François usiadł i podrapał się w głowę. Perrault spoglądał na zegarek i klął. Czas mijał – od godziny powinni byli być w drodze. François raz jeszcze podrapał się za uchem. Wreszcie pokiwał głową i uśmiechnął się porozumiewawczo w stronę towarzysza. Ten wzruszył tylko ramionami, na znak, że zostali pobici. Wtedy François podszedł do Sol-leksa i zawołał Bucka. Buck pokazał zęby w znanym psim uśmiechu – ale zachował przyzwoitą odległość. François odprzęgł Sol-leksa i umieścił na dawnym miejscu. Wszystkie psy stały uwiązane należycie, w niezmąconym szeregu, gotowe do wyruszenia. Jedyne wolne miejsce pozostało na przodzie. Raz jeszcze François zawołał – i znowu Buck uśmiechnął się i nie raczył podejść.

– Rzućże kij – rozkazał Perrault.

François usłuchał, wobec czego Buck podbiegł natychmiast, roześmiany triumfalnie, i dumnym, okrągłym ruchem zajął miejsce na czele zaprzęgu. Szybko uwiązano rzemienie, sanie drgnęły, obaj ludzie ruszyli biegiem i mknięto już rzecznym szlakiem.

Chociaż poganiacz nader wysoko oceniał Bucka, chrzcząc go „podwójnym diabłem”, okazało się przed wieczorem, że nie docenił przecież. Jednym susem pies wszedł w prawa i obowiązki lidera, lecz dopiero gdy powróciła mu równowaga, bystrością myśli i sprawnością ruchów dowiódł, że przewyższa Spitza, choć François twierdził uprzednio, że nie widział mu nawet równego.

Nowy przywódca celował przede wszystkim w stanowieniu praw i w zmuszaniu do posłuchu. Dave i Sol-leks nie przejęli się zmianą wodza. To nie ich sprawa. Ich sprawą była praca, potężna, zawzięta praca w uprzęży. Dopóki jej nie tykano, cały świat był im obojętny. Dobroduszny Billee zgadzał się z góry na wszystko, byle tylko panował spokój i porządek. Pozostałe psy jednak przywykły do bezprawia w ostatnich dniach rządów Spitza i zdziwiły się niepomiernie, gdy Buck przystąpił do ograniczenia swobód.

Pike, który biegł tuż za Buckiem i który nigdy nie napierał na szleję mocniej, niż nieodzownie musiał, został niezwłocznie i kilkakrotnie poturbowany za niedbalstwo. I zanim dzień minął, Pike ciągnął staranniej niż kiedykolwiek w życiu. Pierwszego wieczoru na postoju Joe, wiecznie gorzki Joe, ukarany został od razu na miejscu przestępstwa, co nigdy nie udawało się Spitzowi. Buck po prostu obalił go, ponieważ był cięższy, i uczył moresu, aż tamten, sapiąc jeszcze, skamłać począł o litość.

Ogólny poziom zaprzęgu wzrósł niezwłocznie. Odnaleziono dawną solidarność, koleżeństwo, i znowu pomknęły psy przed saniami, niby jeden pies. Przy Rink Rapids przybyły dwa rodowite wilczary, Teek i Koona; szybkość, z jaką Buck oswoił je i wykorzystał, wywołała zdumiony zachwyt François.

– Nie ma takiego jak Buck – wołał. – Nie, nie ma, powiadam! Wart tysiąc dolarów, daję słowo! Co na to powiesz, Perrault?

Perrault potwierdził. Pobił już rekord i z dniem każdym robił lepszy czas. Droga była w doskonałym stanie, dobrze ubita i twarda – nie dokuczały zbyt silne mrozy. Temperatura wzrosła do pięćdziesięciu poniżej zera i trzymała się tak przez cały czas podróży. Ludzie jechali lub biegli kolejno; psom dawano rzadkie i krótkie postoje.

Rzeka Trzydziestu Mil okryta była lodem, i obecnie w jeden dzień przebyli przestrzeń, która poprzednio zajęła dni dziesięć. Jednym tchem zrobili sześćdziesiąt mil od Lake de Barge aż do Wirów Białego Konia. Poprzez Marsh, Tagish i Bennett (siedemdziesiąt mil jezior) przemknęli tak szybko, że człowiek, który z kolei biec musiał, chwytał za koniec linki uwiązanej do sani. Ostatniego zaś wieczora drugiego tygodnia minęli White Pass i spuszczać się poczęli ku morzu, mając przed oczyma światła okrętów portowej mieściny Skaguay.

Bieg był istotnie rekordowy. Co dzień przez dni piętnaście robiono po czterdzieści mil. Przez trzy dni Perrault i François paradowali wzdłuż głównej ulicy Skaguay, zasypywani niezliczonymi zaproszeniami na kieliszeczek, zaprzęg zaś stał się ośrodkiem zachwyconego tłumu poganiaczy, handlarzy i znawców. Jednakże w tym właśnie czasie kilku rabusiów z Zachodu spróbowało sterroryzować i ograbić mieścinę; przyłapano ich w porę i podziurawiono jak rzeszota. Publiczność, zapomniawszy o psach, uwielbiała teraz inne bożyszcza. Wreszcie nadeszły oficjalne rozkazy. François przywołał Bucka, objął i łzami oblewał jego szyję. Odtąd skończyła się znajomość Bucka z poganiaczem i gońcem. Minęli w życiu psa, jak tylu innych ludzi.

Pewien Metys szkocki zajął się zwierzętami Perraulta i wraz z tuzinem innych skompletowanych zaprzęgów pognał je znowu ciężkim szlakiem na Dawson. Jechano teraz z bagażem i nie mogło być mowy o szybkim biegu ani rekordowym czasie; wieziono bowiem toboły poczty – ładunek słów ze świata, przesyłany ludziom, co szukali złota w podbiegunowym mroku.

Buck nie lubił jazdy z bagażem, ale miał ambicję zawodową, zarówno jak Dave i Sol-leks, uważać też musiał, żeby towarzysze, chętni lub niechętni, spełniali jednak rzetelnie swój obowiązek. Monotonne to było życie, wymierzone jak ruch maszyn. Dzień każdy upływał jednakowo. Co rano o tej samej godzinie kucharze rozpalali ognisko, gotowali i rozdawali śniadanie. Potem jedni ludzie zwijali obóz, drudzy zaprzęgali psy. Podróż przerywano zwykle na godzinę przed zapadnięciem ciemności, gdy zmierzch ostrzegał o nadchodzącej nocy. Znowu rozbijano obóz. Jedni rąbali drwa na ognisko i sosnowe gałęzie na posłanie, drudzy nosili wodę lub lód dla kucharzy. Potem karmiono psy. Było to ich jedyne pożywienie w ciągu doby, ale pomimo to po rybce baraszkowały wesoło przez dobrą godzinę w zgrai przeszło setkę liczącej. Niektóre psy uważane były za tęgich zabijaków, lecz próba sił najtęższych dała przewagę Buckowi, i odtąd wystarczyło nieznaczne pokazanie kłów lub zjeżenie sierści, by natychmiast ustępowano z drogi.

Buck najbardziej lubił położyć się przy ogniu, wyciągnąć przednie łapy, podkurczyć tylne, wznieść głowę i marzące spojrzenie zatopić w migotliwym płomieniu. Niekiedy myślał o wielkim domostwie sędziego Millera, o słońcem zalanej dolinie Santa Clara, o cementowym basenie do pływania, o Ysabel, bezwłosej meksykance, i Toots, drobiazgu japońskim; częściej jednak wspominał człowieka w czerwonym kaftanie, śmierć Curly’ego, wielką bitwę ze Spitzem, oraz rozmaite smaczne rzeczy, które jadł lub chciałby zjeść. Nie tęsknił za spokojem domostwa. Słoneczny kraj Południa zamglony był i daleki, toteż wspomnienia owe nie miały mocy. Znacznie potężniejsze były odgłosy z przeszłości nieosobistej, które pozornie nowym, nieznanym zdarzeniom nadawały posmak dawnej, poufałej znajomości; instynkty (a raczej wspomnienia zamierzchłych pokoleń, zrodzone w Bucku już przedtem) ożyły teraz i wezbrały, poprzez zwyczaj stając się odruchem.

Niekiedy, leżącemu przy ognisku i wpatrzonemu w płomień psu zdawało się, że inne to ognisko i człowiek nad nim inny, nie Szkot-kucharz. Tamten nogi ma krótsze, dłuższe ramiona, o mięśniach nie krągło nabrzmiałych, lecz do lin, splątanych w węzły, podobnych. Długie kudłate włosy zarastają mu czoło od oczu. Wydaje dziwne gardłowe dźwięki i widocznie bardzo boi się ciemności, albowiem wpatruje się w nią nieustannie, ściskając w ręce – co zwisa pomiędzy kolanem a stopą – wielki drąg z silnie przymocowanym kamieniem. Nagi jest, a poszarpana i poparzona przy ogniu skóra płatami zwisa z grzbietu. Całe ciało pokryte włosami, które na piersi i ramionach przechodzą w puszyste futro. Stoi pochylony ku przodowi, na nogach zgiętych w kolanach. W każdym ruchu ma gotowość do skoku, sprężenie nieomal kocie i utajoną szybkość, jak ten, kto żyje w nieustannej trwodze przed widzialnym i niewidzialnym.

Innym razem ów kudłaty człowiek siedział przy ognisku, z głową schowaną między kolana, i spał. Wtedy łokieć opierał na kolanach, ręce krzyżował na głowie, jakby chcąc zasłonić ją od deszczu. A ponad ogniskiem, w kręgu ciemności Buck spostrzegał rozżarzone ogniki, po dwa, po dwa, zawsze po dwa, i wiedział, że są to ślepia wielkich zwierząt drapieżnych. Słyszał trzask gałęzi leśnego poszycia pod ciężarem skradających się ciał, słyszał wycie przeciągłe w głębinach nocy.

I gdy tak marzył na brzegu Yukonu, z oczyma leniwie wpatrzonymi w ogień – dźwięki i obrazy dawnego życia zgrozą jeżyły mu sierść na grzbiecie, aż skamłać zaczynał z wolna i powściągliwie, albo pochrapywać z cicha. Wtedy kucharz-Szkot wołał:

– Ej, ty, Buck, obudź się!

I nagle dawny świat znikał jak widmo, a świat prawdziwy wracał przed oczy. Pies wstawał, ziewał i przeciągał się jak po głębokim śnie.

Podróż z ładunkiem poczty bardzo była ciężka i wyczerpała siły zwierząt. Wychudłe i osłabłe dobrnęły do Dawson. Należał im się przynajmniej tydzień zupełnego wypoczynku. Lecz już po dwóch dniach kazano im zbiec po stromym brzegu z ładunkiem listów dla szerokiego świata. Psy były znużone, poganiacze gniewni, zaś na domiar złego śnieg sypał codziennie. Znaczyło to: miękka koleina, większe tarcie płozów, dotkliwszy ciężar; przyznać jednak należy, że ludzie postępowali uczciwie i starali się ulżyć zwierzętom.

Na postoju – psy przede wszystkim dostawały swe porcje, zanim poganiacze wzięli się do łyżki, a ani jeden nie rozłożył worka do spania, zanim nie opatrzył starannie łap swego zaprzęgu. A jednak psy opadły z sił. Od początku zimy zrobiły tysiąc osiemset mil z ciężarem sani. A tysiąc osiemset mil zaważyć może na najtwardszym nawet życiu. Buck dawał sobie radę, zachęcając towarzyszy i utrzymując dyscyplinę, chociaż sam czuł się bardzo zmęczony. Billee co noc pojękiwał żałośnie przez sen. Joe zgorzkniał jeszcze bardziej, a Sol-leks stał się niedostępny zarówno od strony wybitego oka, jak z każdej innej.

Najdotkliwiej jednak cierpiał Dave. Bardziej ponury i rozdrażniony, na postoju zagrzebywał się w śnieg i czekał, aż poganiacz przyjdzie go nakarmić. Po zdjęciu uprzęży wieczorem padał bezsilnie i leżał nieruchomo aż do rana. Niekiedy i w zaprzęgu, przy nagłym potknięciu, zatrzymaniu czy przeszkodzie wydawał bolesny jęk. Poganiacz oglądał go starannie, ale nie znajdował nic określonego. Wszyscy poganiacze zainteresowali się tym wypadkiem. Omawiali go w czasie posiłku i podczas ostatniej fajeczki przedsennej, aż wreszcie pewnej nocy urządzili konsylium. Wygrzebano psa z jego norki, przyniesiono ostrożnie do ogniska i oglądano, naciskano, przewracano, aż począł skomleć żałośnie. Coś było nie w porządku – ale nie znaleźli żadnej złamanej kości i nie mieli sposobu wewnętrznego zbadania.

Gdy dojechano do Cassar Bar, Dave osłabł tak bardzo, że padał w biegu. Metys zatrzymał psy, wyprzęgł Dave’a, a na jego miejsce uwiązał Sol-leksa. Chciał w ten sposób dać choremu odpoczynek, pozwalając mu biec swobodnie za saniami. Lecz Dave, pomimo choroby, boleśnie odczuł odtrącenie, warczał gniewnie, gdy zdejmowano mu szleję, a kiedy zobaczył Sol-leksa na stanowisku, które tak godnie i długo piastował – zawył rozdzierająco. Albowiem ambicja Szlaku była mu życiem i – chory śmiertelnie – znieść nie mógł, by inny pies spełniał jego pracę.

Gdy sanie ruszyły, pobiegł wzdłuż koleiny, atakując Sol-leksa zębami, próbując zepchnąć go w nieubity śnieg, wśliznąć się w jego uprząż, stanąć pomiędzy nim a saniami i powrócić na dawne miejsce. Przez cały czas piszczał, warczał i szczekał z obrazy i bólu. Metys próbował odpędzić go batem, lecz pies nie zwracał uwagi na lekkie uderzenia, a człowiek nie miał serca ciąć mocniej. Dave nie zgadzał się na wygodną ubitą drogę za saniami, ale do ostatnich sił biegł obok swego miejsca, po grząskim śniegu, po najcięższym szlaku. Padł wreszcie i leżał nieruchomo, wyjąc rozpaczliwie, gdy długi sznur sani przebiegał obok.

Resztkami sił zdołał powlec się za karawaną. Nagle szereg sani przystanął. Wtedy Dave minął wszystkie obce, odnalazł własne i stanął obok Sol-leksa. Jego poganiacz zatrzymał się był, żeby wziąć ognia do fajki od kolegi, biegnącego z tyłu. Potem odwrócił się i pognał swoje psy. Skoczyły naprzód, ale jakoś dziwnie niezręcznie. Obejrzały się i stanęły zdumione. Poganiacz zdziwił się również. Sanie nie ruszyły z miejsca. Zwołał kolegów na świadków tego, co zaszło: Dave przegryzł oba postronki Sol-leksa i stanął na własnym miejscu.

Błagał oczyma, żeby go tu pozostawiono. Metys był wzruszony i zaskoczony. Inni poganiacze poczęli opowiadać, że psu pęka serce, jeśli odciąć go od rzemieni. Nawet jeśli rzemienie te przyprawiły go o utratę zdrowia. Widzieli niejednokrotnie, jak psy, zbyt stare lub okaleczałe, zdychały po odebraniu im uprzęży. Zdecydowano też miłosiernie, że ponieważ Dave umrzeć musi – niechże umrze na stanowisku, spokojny i szczęśliwy. Założono mu więc szleję na nowo i ruszył znów dumnie, jak niegdyś, chociaż mimo woli wydawał żałosny jęk, gdy ból ukryty szarpnął dotkliwiej. Czasami padał i trzeba go było podnosić, a raz nawet sanie uderzyły to tak mocno, że okulał na jedną z tylnych łap.

Wytrzymał przecież aż do postoju; poganiacze zrobili mu miejsce przy ognisku. Ranek zastał go jednak zbyt słabym do podróży. W czasie zaprzęgania próbował podejść do swego woźnicy. Kurczowym wysiłkiem stanął na nogi, zatoczył się i upadł. Wtedy popełznął ku miejscu, gdzie kładziono szleje na grzbiety towarzyszy. Wysuwał naprzód przednie łapy i dociągał do nich tułów ruchem pełzającego robaka. Wreszcie opadł z sił. Po raz ostatni widzieli go towarzysze, gdy leżał na śniegu i rwał się ku nim już tylko pragnieniem. Mogli jednak dosłyszeć jeszcze rozpaczliwy pojęk – aż znikli za ścianą sosen nadrzecznych.

Wtedy zatrzymano sznur sani. Metys z wolna zwrócił kroki ku opuszczonemu przed chwilą obozowi. Ludzie zamilkli. Runął strzał. Metys wrócił pośpiesznie. Klasnęły bicze, dźwięknęły dzwonki – sanie pomknęły wzdłuż szlaku. Lecz Buck wiedział i wiedział każdy pies, co zaszło poza osłoną drzew nadrzecznych.

ROZDZIAŁ PIĄTY

Znój uprzęży i szlaku

W trzydzieści dni po opuszczeniu Dawson poczta ze Słonej Wody, ciągniona przez Bucka i towarzyszy, przybyła do Skaguay. Psy przyszły w złej formie, wycieńczone i spracowane. Wspaniałe sto czterdzieści funtów Bucka spadło do stu piętnastu. Inne psy, chociaż lżejsze, straciły stosunkowo więcej. Pike – kwaśny Pike, który nieraz w życiu z powodzeniem udawał kulawego, tym razem okulał na dobre; Sol-leks utykał również. Duba męczył ból łopatki.

Wszystkie psy bez wyjątku miały nieznośnie obolałe łapy. Zwierzęta utraciły całą sprężystość i odporność; stąpały ciężko po koleinie, każdy krok dotkliwie odbijając w ciele i mnożąc przez to trud całodzienny. Nie groziło im zresztą nic poważnego. Były po prostu zmęczone. Nie tym śmiertelnym zmęczeniem, które zjawia się po krótkim a szalonym wysiłku, by minąć po upływie kilku godzin – lecz tym zmęczeniem równie śmiertelnym, które przychodzi jako skutek przewlekłego zużywania sił w kilumiesięcznym ciężkim znoju. Zbrakło soków odżywczych, nie pozostało zapasów. Oddano wszystko, do najdalszych granic. Każdy mięsień, każda komórka były zmęczone, śmiertelnie zmęczone. Przyczyn ku temu nie brakło. Podczas niepełnych pięciu miesięcy psy przebiegły dwa tysiące pięćset mil, a podczas ostatnich tysiąca ośmiuset mil dano im tylko pięć dni spoczynku. Do Skaguay dobrnęły prawdziwie na ostatnich nogach. Z trudnością już naciągały uprząż, z wysiłkiem trzymały się koleiny.

– No, no, marsz, biedne zdeptane łapska – zachęcał poganiacz, kiedy kuśtykały wreszcie przez główną ulicę Skaguay. – Już koniec. Dostaniemy długi urlop. Hę? Tak, tak – z pewnością. Bardzo długi urlop.

Poganiacze istotnie mieli prawo spodziewać się dobrego odpoczynku. Przebyli tysiąc dwieście mil przy dwóch dniach postoju, zarówno więc rozsądek jak i sprawiedliwość przemawiały za urlopem. Okazało się jednakże, iż tak wielu mężczyzn przybyło do Klondike, tak wiele zaś kochanek i żon zostało daleko – iż łuby pocztowe rozrosły się do iście alpejskich rozmiarów; czekały też oficjalne papiery rządowe. Świeże komplety psów znad zatoki Hudsona zastąpić miały psy zużyte. Te ostatnie wystawiono na sprzedaż, czymże bowiem jest pies wobec dolara?

Minęły trzy dni, podczas których Buck i jego współtowarzysze zaledwie pojąć zdołali, jak bardzo są wyczerpani. Lecz rankiem dnia czwartego dwaj przybysze ze Stanów zakupili ich wraz z całym rynsztunkiem za najoczywistsze psie pieniądze. Przybysze mówili do siebie „Hal” i „Charles”.

Charles był wyblakłym blondynem w średnim wieku, o wodnistych oczach bez wyrazu i wąsie, co sterczał zuchwale a ochoczo, zadając kłam miękkim, obwisłym wargom. Hal był młodzieńcem może dwudziestoletnim, dźwigającym wielkiego colta i nóż myśliwski u pasa, lśniącego od nabojów. Pas ów był jedyną godną uwagi cechą młodego poszukiwacza przygód, uwydatniał bowiem jeszcze mocniej niedojrzałość i nieopierzenie swego właściciela, urodzonego i nieuleczalnego żółtodzioba. Obaj mężczyźni jaskrawo odbijali na tle miejscowym, po co zaś i jakim sposobem znaleźli się na Północy – pozostanie nierozwiązalną zagadką.

Buck słyszał targi, widział, jak pieniądze przechodziły z rąk do rąk, i pojął natychmiast, iż Metys szkocki i poczciarz odchodzą na zawsze z jego życia, śladami Perraulta i François.

Dostawszy się wraz z kolegami do obozu swych nowych właścicieli, Buck ujrzał istne wcielenie niedołęstwa i niechlujstwa. Namiot półzwisły, naczynia nie zmyte, wszystko w nieładzie. Ujrzał też kobietę. Mężczyźni zwali ją „Mercedes”. Była żoną Charlesa, siostrą Hala – miłe kółko rodzinne.

Buck przyglądał się uważnie, jak próbowali zwinąć namiot i załadować sanie. Mnóstwo wysiłku – żadnej metody. Namiot zwinięto w niezdarny tobół, trzy razy większy niż być powinien. Drobne naczynia zapakowano nie myte. Mercedes nieustannie deptała po piętach męża, zasypując go gradem uwag. Kiedy mężczyźni ułożyli wór z odzieżą na przodzie sani, dowodziła, iż uwiązać go należy z tyłu; kiedy wreszcie uwiązali z tyłu i obciążyli mnóstwem innych rzeczy – kobieta odnalazła kilka zapomnianych drobiazgów, które, jak się okazało, mogą być zapakowane jedynie i wyłącznie do owego pierwszego worka. Wobec tego mężczyźni wyładowali znowu wszystko od początku.

Z sąsiedniego namiotu wyszli trzej ludzie i przypatrywali się widowisku, wymieniając złośliwe uśmiechy.

– Bardzoście to ślicznie upakowali – odezwał się wreszcie jeden z patrzących – i doprawdy, nie moją rzeczą jest dawać wam wskazówki, ale gdybym był na waszym miejscu, cisnąłbym do licha ten namiot.

– Też gadanie! – zawołała Mercedes, z oburzeniem wymachując rękami. – Jakimże to sposobem będę gospodarowała bez namiotu?

– Przecież wiosna, chłodów już nie będzie – wmawiał nieznajomy.

Zdecydowanie potrząsnęła głową, wobec czego Hal i Charles wiązać poczęli ostatnie węzły na szczycie piramidy tobołów.

– Myślicie, że tak można jechać? – zapytał jeden z patrzących.

– Dlaczegóż by nie? – odciął krótko Charles.

– O, i owszem, i owszem – ze skwapliwą grzecznością pośpieszył dodać nieznajomy. – Dziwię się po prostu, nic więcej. Wydaje mi się nieco za ciężko.

Charles odwrócił się plecami do mówiącego i zaciągnął sznury, jak mógł najlepiej, co zresztą wcale nie znaczy dobrze.

– I jako żywo, psy będą gnać cały boży dzionek z tą oto górką na przyprzążkę – potwierdził drugi widz.

– Nie inaczej – odciął Hal z lodowatą uprzejmością. Chwycił jedną ręką drąg do kierowania, drugą wzniósł bat.

– Heej – maarsz! Marsz mi natychmiast! – zawołał.

Psy rzuciły się piersią na szleję, parły z całej mocy przez długą chwilę, po czym nagle przestały. Nie starczyło sił.

– A to leniwe bestie! Dam ja wam! – krzyknął Hal, zamierzając się batem.

Ale już Mercedes rzuciła się z krzykiem na brata.

– O, Hal, nie pozwolę ci na to – chwyciła bat i próbowała wyrwać mu z ręki. – Biedne, kochane stworzenia! Musisz mi teraz obiecać, że nie tkniesz ich batem, inaczej nie ruszę się stąd ani kroku.

– Dużo ty się znasz na psach! – sarknął braciszek. – Mogłabyś dać mi święty spokój. Leniuchy są, mówię ci, i tylko batem można z nich coś wydobyć. Z psami to zawsze tak. Spytaj się, kogo chcesz. Ot, spytaj tych tam...

Mercedes spojrzała błagalnie na nieznajomych. Ładna jej twarz wyrażała niekłamane współczucie dla wszelkiej niedoli.

– Psiska po prostu osłabły i mięśnie mają jak woda, jeśli chcecie wiedzieć – odrzekł jeden z sąsiadów. – Spracowane są i wymęczone do cna. Trzeba im dać odpocząć.

– Masz tobie! – szepnął Hal bezwłosymi wargami.

Mercedes zaś wyrzekła pełne troski, zgnębienia i przekleństwa:

– Ooo! – Natychmiast jednak pośpieszyła bratu z pomocą. – Nie zwracaj uwagi na tych ludzi – rzekła stanowczo. – Poganiasz nasze psy, więc rób z nimi, co uważasz za potrzebne.

Bat Hala spadł znowu na grzbiety psów. I znowu wparły piersi w szleje, a łapy w ubity śnieg, całą mocą ciągnąc naprzód. Daremnie. Sanie stały jak na kotwicy. Psy po dwukrotnym wysiłku zatrzymały się, gwałtownie chwytając oddech. Bat świsnął dziko, lecz w tejże chwili Mercedes znowu zjawiła się z interwencją. Padła na kolana przed Buckiem i objęła go za szyję.

– Biedaki, miłe, poczciwe biedaki – zawołała ze współczuciem. – Czemuż nie ciągniecie mocniej? Uniknęłybyście bata!

Buck nie lubił tej kobiety, ale zbyt był osłabiony, żeby się jej opierać, toteż zniósł owe czułości, poczytując je sobie za część ciężkiej pracy.

Jeden z patrzących, przyciąwszy zębami przekleństwa, odezwał się względnie spokojnie:

– Mówię nie dlatego, żebym uważał, iż warto wam pomóc, ale po prostu, szkoda mi psów. Posłuchajcie: możecie ulżyć, jeśli sami poruszycie sanie z miejsca. Płozy przymarzły. Weźcie drąg i podważcie.

Zrobiono więc trzecią próbę, lecz tym razem już Hal posłuchał dobrej rady i sam podważył płozy. Przeciążone i źle wyładowane sanie ruszyły naprzód, na Bucka zaś i współtowarzyszy spadł pomimo to grad uderzeń.

O sto jardów dalej ścieżka skręcała ostro w główną ulicę miasteczka. Jedynie bardzo umiejętny poganiacz potrafiłby utrzymać tak wysoko upakowane sanie. Hal nie był nim przecież. Na zakręcie piramida przechyliła się gwałtownie – rozsypując połowę źle uwiązanych tobołów. Psy szły dalej. Zwolnione od nadmiernego ciężaru, przewrócone na bok sanie sunęły lekko po wyślizganej ulicy. Cały zaprzęg rozgniewany był złym traktowaniem, Buck aż pienił się ze złości. Pomknął naprzód ciągnąc za sobą towarzyszy. Hal wrzeszczał:

– Stać! Stać! – ale psy nie raczyły słyszeć. Hal dopędził zaprzęg, podstawił saniom nogę i zwalił się w śnieg. Uwięzione sanie poczęły przeć naprzód przewróconego człowieka, psy zaś brnęły dalej wzdłuż głównej ulicy, wzniecając wesołość widzów, rozbawionych widokiem rozsypanych drobiazgów, zgarnianych mimo woli rozpostartym tułowiem właściciela.

Poczciwi przechodnie zatrzymali psy i pozbierali rozsypane rzeczy. Nie szczędzili też dobrych rad.

– Dwa razy mniej ładunku, dwa razy więcej psów – mówiono – jeśli w ogóle kiedykolwiek macie zamiar dosięgnąć Dawson.

Hal, jego siostra i szwagier wysłuchali wszystkiego niechętnie, rozbili namiot i poczęli rozwiązywać tłumoki. Ukazały się puszki z konserwami, co pobudziło patrzących do śmiechu, gdyż konserwy są rzeczą, o której na Wielkim Szlaku można co najwyżej marzyć.

– Kołdry jak w hotelu – stwierdził jeden z pomagających, szczerze ubawiony. – Połowy byłoby za dużo, wyrzucić to. Wyrzucić namiot i cały ten piękny serwis, któż go będzie zmywał? Dobry Boże, czy macie zamiar podróżować pulmanem?

Nieubłaganie usuwano wszystko, co zbyteczne. Mercedes zapłakała, kiedy otworzono tłumok z odzieżą i ciskano precz sztukę po sztuce. Płakała w ogóle nad całą operacją i opłakiwała w szczególe każdą pojedynczą szmatkę. Ze skrzyżowanymi na kolanach rękami kiwała się rozpaczliwie, wołając z płaczem, że się nie ruszy stąd ani na krok, nawet dla całego tuzina Charlesów. Wzywała litości wszystkich i każdego, a potem, nagle otarłszy oczy, zabrała się do ciskania w śnieg najniezbędniejszych przedmiotów. W zapale, skończywszy ze swoimi rzeczami, wzięła się do rzeczy męża i przeszła po nich niby orkan zniszczenia.

Po tym zabiegu ekwipunek podróżny, choć do połowy zmniejszony, przedstawiał jednak objętość niemałą. Hal i Charles udali się na rynek i kupili sześć importowanych psów. Obecnie więc z dawnymi psami Bucka oraz z kupionymi przy Ring Rapids – zaprzęg wzrósł do liczby czternastu. Lecz nowe psy, chociaż właściwie nałamywane do pracy od czasu przybycia na Północ – nie stanowiły zbyt korzystnego nabytku. Trzy były to krótkowłose pontery, jeden nowofundlandczyk, a dwa pozostałe – nieokreślone mieszańce kilku ras. Przybysze zdawali się niewiele wiedzieć o swych obowiązkach. Buck i towarzysze spoglądali na nich z niesmakiem i chociaż lider natychmiast wskazał im miejsca i wyjaśnił po psiemu, czego czynić nie należy – nie zdołał wyjaśnić przecież, co czynić należy. Nowicjusze niechętnie odnosili się do pracy w uprzęży; wszyscy, z wyjątkiem dwóch mieszańców – czuli się zaskoczeni i przerażeni nowym, dzikim i obcym środowiskiem oraz złym i niezrozumiałym traktowaniem. Mieszańce, choć robocze, pozbawione były wszelkiego polotu; lubiły jedynie kości.

Wobec tego, że nowe psy były nieumiejętne i wystraszone, a dawne nieznośnie znużone tysiącami przebytych mil – widoki na przyszłość zapowiadały się niezbyt różowo. Charles i Hal byli przecież jak najlepszej myśli. Ba, nawet dumni. Odbędą podróż w wielkim stylu. Na czternastu psach. Widziano niejedne sanie, dążące do Dawson lub z powrotem, lecz nigdy nie widziano sani, ciągnionych przez psów czternaście! Nie pojmowali, biedaczyska, że istniały poważne przyczyny, dla których w podróży polarnej nie zaprzęgano czternastu psów do jednych sani, a mianowicie – jedne sanie nie pomieszczą żywności dla tak licznego sprzężaju. Hal i Charles nie wiedzieli o tym. Opracowali sobie plan podróży z ołówkiem w ręku: tyle a tyle dziennie na psa, tyle a tyle psów, tyle dni – quod erat demonstrandum. Mercedes zatwierdziła wszystko spojrzeniem przez ramię i pochwalającym skinieniem główki – podróż zdawała się tak nieskończenie prosta. Następnego ranka, o bardzo spóźnionej godzinie, Buck powiódł swój długi zaprzęg ulicami miasta. Nie czuł w sobie ani krzty siły, ni ożywienia. Nie czuli też towarzysze. Wszyscy byli śmiertelnie znużeni już w chwili wyruszenia. Cztery razy przebiegł był Buck przestrzeń pomiędzy Dawson a Słoną Wodą i świadomość, że teraz ma ją przebyć raz jeszcze – słaby i wycieńczony – napawała go gorzką rozpaczą. Nie kładł tym razem serca w pracę – nie kładł go też żaden z jego podwładnych. Przybysze byli onieśmieleni i wystraszeni – dawne psy nie miały zaufania do swych panów.

Buck odczuwał niejasno, że nie można być spokojnym, należąc do tych dwóch mężczyzn i tej kobiety. Nie umieli nic zrobić i w miarę jak dni mijały, widać było, że nie potrafią się niczego nauczyć. Niezdarni byli w każdym czynie, nie znali porządku ni dyscypliny. Aż do północy rozkładali nędzne obozowisko, późnym rankiem zwijali manatki, a zwijali tak kiepsko, że resztę czasu pochłaniały im postoje i przepakowywania. Bywały dni, że nie ujechano nawet dziesięciu mil. Bywały i takie, że w ogóle nie zdołano wyruszyć. Ani razu zaś nie zrobiono nawet połowy tej drogi, jaką uważa się za minimalną przy obliczaniu żywności dla psów.

Zapasów więc musiało zabraknąć; chwilę tę przyśpieszyli sami ludzie przekarmianiem, zbliżając nierozważnie dzień, w którym zacznie się niedokarmianie. Nowe psy były żarłoczne, gdyż żołądki ich nie zaprawiły się jeszcze przez głód chroniczny do wysysania jak największej ilości pożywki ze skąpej porcji. Gdy na domiar złego wycieńczone wilczary ciągnęły słabo, Hal zadecydował, że ogólnie przyjęta racja jest zbyt mała. Podwoił ją, a dla ukoronowania dzieła, Mercedes, nie mogąc łzami pięknych oczu ani drżeniem głosu wybłagać u męża jeszcze większych porcyj – kradła rybę i dokarmiała psy potajemnie. Jednak Buck i jego sprzężaj nie pożywienia łaknęły – lecz odpoczynku. I chociaż posuwały się bardzo wolno, ciężki bagaż podcinał coraz wyraźniej ich siły.

Potem nadeszło niedokarmianie. Hal zrozumiał dnia pewnego, iż żywności dla psów została już tylko połowa, podczas gdy drogi ubyła zaledwie jedna czwarta. Pojął też, że za żadne skarby nie dokupi po drodze świeżych zapasów. Obciął więc nawet przepisową rację i starał się zwiększyć przestrzeń dzienną. Siostra i szwagier sekundowali mu w miarę możności, obezwładniało ich jednak własne niedołęstwo i ciężki ekwipunek. Nietrudno dać psom mniej żywności, lecz nie sposób zmusić je do szybszego biegu; liczby godzin też nie zwiększono, nie mogąc zdobyć się na wczesne wyruszanie. Nie tylko nie umieli wyzyskać pracy psów, ale również nie potrafili zastosować pracy własnej.

Pierwszy zmarnował się Dub. Biedny niefortunny złodziejaszek, łapany zawsze na gorącym uczynku, był przecież pomimo to wcale rzetelnym pracownikiem. Stan jego zranionej łopatki bez pielęgnacji i odpoczynku pogarszał się z dniem każdym, aż wreszcie Hal zastrzelił psa ze swego wielkiego colta. Na Północy mówią, że pies importowany, będąc na porcji wilczara, umiera powolną śmiercią głodową, cóż więc pozostawało importowanej szóstce Bucka, pozostawionej na obciętej do połowy porcji wilczara, jeśli nie śmierć gwałtowna? Pierwszy zdechł nowofundlandczyk, po nim trzy pontery, wreszcie dwa mieszańce, które choć najuparciej czepiały się życia – zostały w końcu pokonane.

Tymczasem wszelka delikatność i obyczajność ciepłego Południa opadła z trojga podróżnych. Wyprawa podbiegunowa, odarta ze wszelkich uroków romantyczności, stała się rzeczywistością zbyt ciężką dla tej trójki. Mercedes przestała płakać nad losem psów, ponieważ zbyt zajęta była płaczem nad dolą własną i nieustanną kłótnią z mężem i bratem. Sprzeczka była jedyną rzeczą, na którą mieli zawsze czas i siły. Kłótliwość ich powstała z nędzy, wzmogła się z nią razem, aż wreszcie zdystansowała ją i przerosła. Cudowna cierpliwość Szlaku, znana ludziom, co potrafią ciężko pracować i mocno cierpieć, zachowując słodycz postępków i cichość mowy – nie spłynęła na tę kobietę i obu mężczyzn. Dusze ich nie chciały się skłonić ku ukojeniu rezygnacji. Cierpieli twardo, oschle, gorzko, bolały muskuły, bolały kości, bolały serca nawet; toteż dręczyli się wzajemnie, a ostre słowa pierwsze zjawiały się na ustach z rana, ostatnie cichły wieczorem.

Charles i Hal gryźli się, Mercedes podsuwała okazje. Ulubionym przesądem każdego z nich było przekonanie, że pracuje więcej niż drugi, więcej, niżby należało. Nie zapominali też wytykać tego sobie przy każdej sposobności. Mercedes trzymała niekiedy stronę brata, czasem męża. Rezultatem była piękna i nieprzerwana sprzeczka rodzinna. Zaczynało się od problemu, kto powinien urąbać wiązkę drew na ognisko (problem obchodzący jedynie Hala i Charlesa), a kończyło wypominaniem sobie wszystkich ciotek i pociotków, o tysiąc mil oddalonych a przeważnie już nawet nieżyjących. Fakt, iż poglądy Hala na sztukę w ogóle, na sztuki zaś ludowe (które pisał ongiś brat jego matki) w szczególności – nie mają nic wspólnego z wiązką drew na ognisko – przewyższał zrozumienie Charlesa. Niemniej również dyskusja wykazywała skłonność zbaczania w kierunku poglądów politycznych Charlesa. Łączenie zaś niewstrzemięźliwego języczka siostry Charlesa z kwestią rozpalenia ognia nad Yukonem było rzeczą zupełnie naturalną dla Mercedes, która pozwalała sobie na obfity wylew poglądów na ten temat, potrącając też przypadkiem parę innych tematów, nie najmilszych dla rodziny swego męża. Ognisko tymczasem rozpalone nie zostało, obóz nie rozłożony, psy głodne.

Mercedes pielęgnowała też pewną pretensję szczególną – pretensję z racji swej płci. Była ładna, delikatna i przez całe życie traktowana rycersko. Obecne zaś postępowanie brata i męża nie odznaczało się rycerskością bynajmniej. Przyzwyczaiła się do roztaczania uroku bezradności. Dotychczas zawsze współczuto jej i pomagano. Obecnie żądając tego, co jest podstawą przywilejów jej płci, do reszty zatruwała im życie. Zaprzestawszy na przykład żalów nad dolą psów i będąc sama zmęczona i słaba, upierała się przy jeździe sankami. Była ładna i delikatna, ale ważyła sto dwadzieścia funtów – niezła ostatnia kropla dla zdychających z głodu zwierząt.

Jechała całymi dniami, aż psy padały w uprzęży, zatrzymując sanie. Charles i Hal błagali, żeby wstała i szła piechotą, wmawiali, żądali wreszcie, ona zaś zanosiła się płaczem, wołając o pomstę niebios na brutalność męską.

Pewnego razu przemocą ją zdjęli. Nie uczynili tego już nigdy po raz drugi. Mercedes wlokła stopy po ziemi niby porywane dziecko, po czym siadła pośrodku drogi. Mężczyźni poszli dalej. Mercedes ani drgnęła. Zrobiwszy trzy mile, zdjęli bagaż z sani, wrócili do kobiety i znowu posadzili ją przemocą.

Dręczeni własną męką, skamienieli na cierpienie zwierząt. Hal wyznawał teorię (stosując ją zresztą tylko do innych), iż każdy powinien się hartować. Spróbował moralizować w tym duchu siostrę i szwagra. Nie osiągnąwszy powodzenia, zapragnął wbić psom kijem swoje zasady. Przy Pięciu Palcach żywności dla psów zabrakło. Jakaś bezzębna stara Indianka zaproponowała sprzedaż kilku funtów przemarzłej skóry końskiej za cenę wielkiego colta, który dotychczas wraz z wspaniałym nożem myśliwskim upiększał pas Hala. Marną imitacją strawy była ta skóra, jako że prawdopodobnie zdjęto ją przed pół rokiem ze zdechłego konia. Po przemarznięciu przypominała raczej postronki albo blachę; w żołądku psa, który zdołał ją połknąć, dzieliła się na twarde, niepożywne skrawki rzemienia oraz mnóstwo krótkiego, drażniącego i niestrawnego włosia.

W tych to warunkach brnął Buck na czele zaprzęgu niby w koszmarnym śnie. Ciągnął – kiedy mógł; kiedy zaś nie mógł – padał i leżał bez ruchu, dopóki razy bata lub kija nie podniosły go znowu. Piękne jego futro straciło połysk i puszystość. Sierść zwisała kłakami, zlepionymi gdzieniegdzie zaschłą krwią, co tryskała spod kija Hala. Muskuły zwęziły się na węzłowate linki, zapasy tłuszczu znikły, tak że każda kostka, każde żebro rysowały się wyraźnie w luźnych fałdach zwisającej skóry. Był to stan łamiący serce, lecz serce Bucka dawno posiadło niezłomność. Dokazał tego człowiek w czerwonym kaftanie.

Towarzysze Bucka czuli się nie lepiej. Wyglądali jak wędrujące szkielety. Było ich siedem, wraz z widmem wodza. W wielkiej swej nędzy i zgnębieniu nieczułe się stały na razy bata i kija. Ból uderzenia dochodził mgliście i jakby z daleka, tak zresztą, jak wszystko, co oczy widziały lub słyszały uszy.

Psy nie były już nawet półżywe ani ćwierćżywe. Były to po prostu worki z pewną ilością kości, w których ćmiły drobne iskierki życia. Na postoju zwierzęta padały w uprzęży jak martwe. Wtedy owe iskierki majaczyły coraz słabiej i prawie gasły. Gdy gwizdnął bicz – rozżarzały się mocniej, zwierzęta chwiejnie powstawały na nogi i wlokły się dalej, słaniając. Nadszedł dzień, gdy dobroduszny Billee upadł i nie mógł wstać. Hal przehandlował rewolwer, więc tym razem podniósł siekierkę i zdzielił psa po głowie. Potem odciął trupa od rzemieni i odrzucił precz z drogi. Widział to Buck, widzieli towarzysze i rozumieli dobrze, że ich godzina również niedaleka. Nazajutrz w ślad za Billeem poszedł Koona i zostało tylko pięć psów: Joe, zbyt wycieńczony, żeby oszukiwać, Pike, kulawy i poraniony, zbyt mało przytomny, żeby umyślnie marudzić; Sol-leks jednooki, zawsze rzetelny w trudzie uprzęży i szczerze zmartwiony brakiem sił do porządnego parcia naprzód; Teek, który nie podróżował jeszcze tej zimy tak daleko i częściej bywał bity jako nowicjusz, wreszcie Buck, zawsze na czele zaprzęgu, lecz już nie pilnujący rygoru, na wpół ślepy z wycieńczenia i trzymający się drogi jakimś półświadomym instynktem nóg.

Zaczęła się cudna wiosenna pogoda, lecz nie odczuwali jej ani psy, ani ludzie. Z dniem każdym słońce wstawało wcześniej, później gasło. Świt rozbłyskał o trzeciej po północy, zmrok zapadał około dziewiątej wieczorem. Przez cały długi dzień świeciło i grzało słonko. Widmowa cisza zimy ustąpiła miejsca niezliczonym szmerom, poszumom i odgłosom wiosny. Odgłosy te wstawały jak kraj długi i szeroki, przepojone radością młodego życia.

Pochodziły od istnień, co ożyły i poruszyły się na nowo, a leżały, niby martwe, przez długie miesiące mrozu. Młody sok wezbrał w pniach sosen. Na wierzbach i osikach wytrysły pędy. Krzewy i pnącza spieniły się świeżą zielenią. Świerszcze grały nocami, w dzień zaś niezliczone odmiany istot pełzających pchały się na słoneczko. Kuropatwy i dzięcioły hałasowały i kuły po lasach. Wiewiórki dokazywały, ptaki śpiewały, górą zawodziła dzika kurka, w locie ku południowej stronie nieba tnąc powietrze skrzydłami w kunsztowne fale.

Ze stoku każdego wzgórka pobrzmiewał szmer perlisty biegnących strumyków, śpiewny poszum niewidzialnych wodospadów. Wszystko prężyło się, wzbierało, rosło. Yukon próbował zerwać okowy. Nadgryzał od spodu, słońce zaś roztapiało z góry. Wreszcie rozwarły się w lodzie małe lejki powietrzne, wytrysły przez nie smużki wody i rozlały po zmarzłej powierzchni. Drobny miał lodowy posypał się w otchłań rzeki. A pośród całego tego wybuchu, porywu, rozprężania młodego życia, pod olśniewającym słońcem wiosny, poprzez słodkie podmuchy pachnącego wietrzyka, wędrowały, słaniając się, trzy śmiertelne widma ludzi i kilka szkieletów zwierzęcych.

Psy padały, Mercedes łkała, półleżąc na sankach, Hal klął nieszkodliwie, Charles miał oczy pełne łez, kiedy dobrnęli do obozu Johna Thorntona przy ujściu Białej Rzeki. Zatrzymano sanie – psy runęły jak nieżywe. Kobieta otarła oczy i spojrzała na Thorntona. Charles usiadł na zwalonym pniu, żeby odpocząć. Siadał wolno i ze skrzywieniem bólu, gdyż ciało zesztywniało już ze zmęczenia. Hal nie mówił nic. John Thornton kończył strugać toporzysko z brzozowego drzewa. Strugał i słuchał, z rzadka odpowiadając monosylabami, a krótkich rad udzielając jedynie na wyraźną prośbę. Znał dobrze ten rodzaj ludzi i dawał rady, mając zupełną pewność, że nie zostaną spełnione.

– Mówiono nam już nieraz, że grunt może się usunąć spod nóg i wobec tego najlepiej poczekać – odrzekł Hal na ostrzeżenie Thorntona, żeby nie ryzykował już jazdy po lodzie. – Ale za to mówiono też, że nie dobrniemy do Białej Rzeki, a przecież jesteśmy. – W ostatnich słowach zabrzmiał złośliwy triumf.

– Mówiono wam zupełnie słusznie – odpowiedział John Thornton. – Wygląda na to, że droga istotnie zapadnie się lada chwila. To, żeście tu dojechali korytem, zawdzięczacie tylko swemu wariactwu i ślepemu szczęściu wariatów. Mówię wam szczerze, że obecnie nie zaryzykowałbym swego szkieletu za całe złoto Alaski.

– Widocznie dlatego, że nie jest pan wariatem – wyrzekł Hal. – Wszystko jedno, ruszymy na Dawson. – Wzniósł bat. – Wstawać mi zaraz, Buck! Hej! Wstawać!

Thornton strugał dalej. Wiedział, że na nic się nie przyda stawać pomiędzy szalonym a jego szaleństwem. Jeśli będzie na świecie mniej kilku wariatów – nie zmieni to biegu wszechrzeczy.

Zaprzęg jednak nie wstał na rozkaz. Od dawna już doszedł do tego stanu, w którym nie wstaje się bez uderzeń. Bat świsnął bezlitośnie, spadając na ciała opornych. John Thornton zacisnął wargi. Sol-leks pierwszy, chwiejąc się, dźwignął ciało. Za nim Teek. Potem Joe, skomląc z bólu. Pike czynił bolesne próby. Dwa razy półpowstał i dwa razy runął. Za trzecim stanął. Buck nie próbował wstawać. Leżał spokojnie, tam gdzie upadł. Bicz walił go raz po raz, pies jednak nie skomlał i nie bronił się. Kilkakrotnie Thornton chciał ulec chęci przemówienia, ale się powstrzymał. Oczy zaszły mu wilgocią, a gdy bicie nie ustawało, zerwał się i chodzić począł tam i z powrotem.

Po raz pierwszy Buck poczuł w sobie dostateczną rację do rozwścieczenia Hala. Człowiek zmienił bat na kij. Ale Buck nie ruszył się nawet pod gradem cięższych razów. Miał jeszcze siłę powstać na równi z towarzyszami, postanowił jednak, że tym razem nie wstanie. Miał mgliste przeczucie zbliżającego się przeznaczenia. Owładnęło nim z chwilą podejścia do brzegu i nie opuściło dotychczas. Zdawało mu się, że od tego kruchego, oślizgłego lodu, który dzień cały czuł był pod stopami – nadejść ma złowroga katastrofa, że zbliża się z każdą chwilą i czyha gdzieś na drodze lodowej, na którą pan z powrotem wbiec mu każe. Odmówił posłuszeństwa. Cierpiał jednak tak dotkliwie i tak zaciął się w swym postanowieniu, że razy przestały być bolesne. A gdy sypały się nieustannie, iskierka życia załopotała i poczęła gasnąć. Umierał. Ciało miał oniemiałe, tężejące. Niby z odległości dalekiej odczuwał, że był bity. Wreszcie uleciała ostatnia wrażliwość. Nie czuł już nic, chociaż zdołał jeszcze chwytać uchem tępy dźwięk uderzeń kija o własne ciało. Ciało to jednak nie należało już do Bucka. Odeszło.

Aż nagle, bez ostrzeżenia, cisnąwszy w powietrze krzyk przenikliwy, nieartykułowany, co zdał się raczej krzykiem zwierzęcia – John Thornton skoczył ku człowiekowi wznoszącemu kij. Hal runął w tył, jak obalony przez padające drzewo. Mercedes wybuchła łkaniem, Charles patrzał bezsilnie, pocierając wilgotne oczy, ale nie wstał z pnia, zdrętwiały z wyczerpania.

John Thornton stał nad Buckiem, próbując opanować się wysiłkiem woli. Był tak wzburzony, że nie mógł mówić.

– Jeżeli jeszcze raz uderzysz psa – zabiję cię – wyrzekł wreszcie zdławionym głosem.

– To mój pies – protestował Hal, ocierając krew z ust i podnosząc się z ziemi. – Odejdź z drogi, bo sam cię odsunę. Idę na Dawson.

Thornton stał nieruchomo pomiędzy nim a Buckiem i nie okazywał bynajmniej zamiaru odejścia z drogi. Hal wysuwać począł z wolna długi nóż myśliwski. Wtedy Mercedes poczęła wić się w nagłym ataku histerii, wybuchając płaczem i śmiechem. Thornton zdzielił pięści Hala drewnianym toporzyskiem, wytrąciwszy mu nóż na ziemię. Potem uderzył go raz jeszcze, kiedy Hal próbował podnieść broń. Wreszcie przestał, sam podniósł nóż i dwoma błyśnięciami stali odciął uprząż Bucka.

Hal nie lubował się w walce. Zresztą – ręce, a raczej ramiona pełne miał siostry; poza tym Buck był na wpół zdechły i stracił już wartość jako pies pociągowy.

W kilka minut potem przybysze cofnęli się od brzegu i powędrowali lodem w dół rzeki. Buck usłyszał, że odchodzą, i podniósł łeb, żeby spojrzeć. Pike prowadził, Sol-leks sterował, pośrodku szli Joe i Teek. Kuleli i słaniali się. Mercedes jechała na przeładowanych saniach. Hal kierował, Charles wlókł się w ariergardzie.

Thornton tymczasem przyklęknął przy Bucku i stwardniałymi lecz poczciwymi rękami szukał w jego ciele złamanych kości. Nie znalazł ich, odkrył za to dużo blizn i guzów oraz straszliwe wychudzenie. Sanie tymczasem oddaliły się o dobre ćwierć mili. Pies i człowiek patrzyli, jak pełzną po lodzie. Nagle ujrzeli, że tylny ich brzeg runął w przepaść. Usłyszeli przeraźliwy krzyk kobiety. Widzieli, że Charles zawrócił i zrobił krok jakby do ucieczki, lecz nagle cały blok lodu rozstąpił się cicho, a psy i ludzie znikli. Pozostała ziejąca pustką jama. Grunt zapadł się pod nogami.

John Thornton i Buck spojrzeli sobie w oczy.

– Mój biedny stary – wyrzekł wreszcie człowiek. Pies polizał jego rękę.

ROZDZIAŁ SZÓSTY

Z miłości dla człowieka

Ubiegłego grudnia John Thornton odmroził sobie nogi. Koledzy urządzili mu wygodne obozowisko i pozostawili, żeby wydobrzał, sami zaś udali się w górę rzeki, dla zdobycia tratwy do Dawson. Kiedy John uratował Bucka, kulał jeszcze z lekka, lecz w miarę ocieplania się pogody, wyzdrowiał zupełnie. Buck również powracał do sił, leżąc na brzegu rzeki w słoneczne, długie dni wiosenne, patrząc na wartkie wody, słuchając ospale śpiewu ptaków i szumu młodego życia natury.

Słodki jest odpoczynek po trzech tysiącach mil ciężkiego szlaku i przyznać trzeba, że Buck rozkoszował się lenistwem, podczas gdy rany nikły, mięśnie wzbierały siłą, kości powlekały ciałem. Zresztą, lenistwu oddawali się wszyscy czterej – Buck, John Thornton oraz Skeet i Nig, czekając na tratwę do Dawson. Skeet była to mała psina z rasy seterów irlandzkich, która nie omieszkała zaprzyjaźnić się z Buckiem, chociaż ten, umierający prawie, nie mógł od razu odwzajemniać afektu. Skeet posiadała zdolności pielęgniarskie, tak często u psów spotykane. Jak matka-kotka myje swe kocięta, tak Skeet lizała i oczyszczała rany Bucka. Regularnie po zjedzeniu śniadania przystępowała do spełnienia dobrowolnie przyjętego obowiązku, aż wreszcie rekonwalescent oczekiwał jej zabiegów nie mniej niż pomocy Thorntona. Nig, również przyjacielski, choć bardziej powściągliwy, był to wielki czarny pies, półkrwi ogar, o roześmianych oczach i niewyczerpanej poczciwości charakteru.

Ku miłemu zdziwieniu Bucka dawne psy Thorntona nie były bynajmniej zazdrosne o przybysza. Dzieliły się chętnie dobrocią i hojnością pana. Gdy Buck począł nabierać sił, wciągały go do rozmaitych wymyślnych zabaw, których ponętom nawet Thornton oprzeć się nie umiał; w taki to sposób przebrnął Buck rekonwalescencję i rozpoczął nowy okres istnienia. Poznał miłość. Szczerą, namiętną, pierwszą w życiu. Nie czuł jej nigdy w wygodnym domu pośród słonecznej doliny Santa Clara. Z synami sędziego kolegował raczej na wspólnych polowaniach i wycieczkach; wnuczków pana otaczał uroczystą a troskliwą opieką; z samym sędzią łączyła go stateczna i pełna powagi przyjaźń. Lecz uczucie, gorączkowe, niespokojne i płomienne, miłość-uwielbienie, miłość-szaleństwo wzbudził w nim dopiero John Thornton.

Niemało przyczynił się do tego fakt, iż człowiek ten uratował mu życie; poza tym jednak był ideałem pana. Inni ludzie dbali o dobro psów z obowiązku i ze zrozumienia własnego interesu; ten dbał, jak się dba o własne dzieci, dlatego że inaczej nie pozwoli serce. Więcej jeszcze: Thornton nie zapomniał nigdy miłego pozdrowienia lub dobrego słowa, nie zaniedbał długiej, serdecznej pogawędki wieczornej, która była zarówno radością psów jak człowieka. Miał zwyczaj brania w obie szorstkie ręce głowy Bucka i opierania na niej własnego czoła, albo też objąwszy psa, potrząsał nim w obie strony, przezywając z cicha niedobrymi słowy, które dla Bucka dźwięczały niby pieszczoty miłości. Buck nie znał większej rozkoszy nad uścisk tych stwardniałych rąk, nad dźwięk tych cichutkich, cudownych przekleństw. Za każdym potrząśnięciem w tył i naprzód zdawało się psu, że serce wyskoczy mu z ciała, tak wielka, tak bezpamiętna była jego ekstaza. A kiedy uwolniony z uścisku zrywał się na równe nogi, z rozradowanym pyskiem, wymownymi oczyma, gardzielą pełną tłumionych skowytów rozkoszy i stał tak zapatrzony, nieruchomy, szczęśliwy – John Thornton wołał z zachwytem:

– Brakuje tylko, żebyś przemówił, kundlu!

Buck miał pewien sposób wyrażania miłości, bliski chęci sprawienia bólu. Chwytał często pyskiem dłoń Thorntona i tak mocno zaciskał na niej zęby, że na skórze pozostawały ślady. Lecz tak jak pies rozumiał, że złe przezwisko może być słowem miłości, tak człowiek pojmował, że ukąszenie bywa pieszczotą. Najczęściej jednak uczucie Bucka wyrażało się uwielbieniem. Chociaż szalał ze szczęścia od każdego dotknięcia lub słowa – nie dopominał się o nie nigdy. Nie tak jak Skeet, która dopóty dziobała nosem dłoń człowieka, aż uprosiła pogłaskanie. Nie tak jak Nig, który potrafił sterczeć bez końca z głową na kolanach pana. Buckowi wystarczało wielbienie z daleka. Leżał godzinami u nóg, czujny, uważny, napięty, zapatrzony w twarz, myśląc o tych rysach, obserwując je, śledząc z najwyższym zainteresowaniem każdy przelotny wyraz, cień, drgnienie, zmianę. Niekiedy kładł się z daleka, z boku lub z tyłu, wpatrzony w sylwetkę człowieka, w każdy drobny ruch jego ciała. Porozumienie wzajemne tak było wielkie, że siła spojrzenia psa odwracała głowę człowieka, a wtedy bez słowa serce Thorntona jaśnieć poczynało w oczach, jak jaśniało serce Bucka.

Przez czas dłuższy po swym ocaleniu Buck musiał mieć swego pana w zasięgu wzroku. Gdy tylko człowiek opuszczał namiot – pies szedł za nim krok w krok. Częste zmiany właścicieli od czasu przybycia na Północ zrodziły w Bucku pewność, iż każdy pan jest zjawiskiem krótkotrwałym i przemijającym. Bał się, że Thornton zniknie z jego życia, jak znikł był Perrault, François i Metys szkocki. Lęk nie opuszczał psa nawet w nocy. Strząsał wtedy sen z powiek, podpełzał przez chłód i ciemność ku zwisłej klapie namiotu i słuchał oddechu człowieka.

Jednakże pomimo wielkiej miłości do Thorntona, miłości, która zdawała się znamionować słodki wpływ cywilizacji – silna i żywa pozostała w Bucku skłonność do pierwotności, zrodzona przez srogą Północ. Zaufanie i ofiarność, uczucia rozkwitłe pod strzechą i przy ognisku – umiały gościć w jego sercu; zachował jednak chytrość wilka. Był stworzeniem dzikim, co opuściło dzikość i legło u ogniska wybranego człowieka niby pies ciepłego Południa, syn wielu łagodnych pokoleń. Bardzo mocno kochając, nie mógł okradać Thorntona, kradłby jednak bez wahania w każdym innym obozie, u każdego innego człowieka; równocześnie zaś wyrafinowana chytrość uchroniłaby go od podejrzeń.

Pysk i ciało orały mu zęby licznych wrogów – teraz walczył nie mniej zuchwale i bardziej jeszcze zajadle. Nowi towarzysze nadto byli dobroduszni, żeby ich zaczepiać, poza tym – należeli przecie do Johna Thorntona; lecz każdy obcy pies, jakiej bądź rasy i wartości, niezwłocznie uznać musiał wyższość Bucka albo stanąć do walki na śmierć i życie. Buck nie znał litości. Zapamiętał dobrze prawo kłów i kija: nigdy nie opuszczać możności zwycięstwa, nigdy nie ustępować przed wrogiem, spotkanym na ścieżce śmierci. Uczył się był od Spitza, uczył od psów z placówek policyjnych i pocztowych. Wiedział dobrze, że dróg pośrednich nie ma. Trzeba zwyciężyć lub zostać zwyciężonym; okazanie litości poczytane będzie za słabość. Litość nie istnieje pośród pierwotności. Rozumiano ją jako trwogę, a omyłka taka oznaczała śmierć. Zabić lub być zabitym – pożreć lub zostać pożartym – brzmiało prawo. Prawu temu – dźwięczącemu z głębin Czasu – poddawał się Buck.

Starszy był niż dni, które własnymi oglądał oczyma, niż oddech, który własną wchłonął piersią. Przeszłość spotkała się z teraźniejszością, a mierzchnące w oddali wieki szumiały we krwi rytmem potężnym, któremu uległ posłusznie, jak ulega im przypływ morza lub pory roku. Siedział oto u ogniska człowieka – wspaniały pies o piersi szerokiej, białych kłach i bogatym futrze; lecz za nim stały widma niezliczonych półwilków i wilków dzikich, podnietę niosące życiu, czujne na woń smakowitą mięsiwa, które łykał, pragnące wody, którą chłeptał, węszące wiatr daleki, zasłuchane w szmery pobliskie – niewidzialni tłumacze głosów puszczy. One to narzucały mu zwyczaje, wodziły go swoim tropem, a wreszcie zwijały się do snu u ogniska, śniąc z nim razem i stając się jednocześnie wizjami jego snów.

Tak żywo i wszechmocnie owładnęły nim cienie, iż z dniem każdym rodzaj ludzki i bieg życia przezeń stwarzany stawały mu się dalsze. Głęboko w puszczy rozbrzmiewał dziwny zew, tajemniczy, natarczywy, rozedrgany, a ile razy zabrzmiał – Buck musiał odwrócić się od ogniska i ubitej wokoło murawy, aby zanurzyć się w głąb puszczy, coraz dalej, coraz głębiej, nie wiedząc dokąd i po co. Nie pytał też, skąd i dlaczego wstawał nowy, niepojęty a nieodparty zew leśnej głębi. Lecz jak tylko poczuł pod stopami miękką, nie tkniętą ziemię a dziki, zielony cień nad głową – zniewolony miłością ku człowiekowi, powracał znów do ogniska.

Thornton jedynie trzymał go i wiązał. Reszta rodzaju człowieczego nie liczyła się zgoła. Przygodni znajomi mogli do woli chwalić i gładzić; pies pozostawał chłodny, a nawet w razie zbytniej niepowściągliwości uczuć ze strony człowieka wstawał i odchodził z wolna. Kiedy towarzysze Thorntona, Hans i Pete przybyli na dawno oczekiwanej tratwie, Buck nie raczył ich zauważyć, dopóki nie spostrzegł, że bliscy są Thorntonowi; wtedy począł tolerować ich biernie, przyjmując łaskawie pieszczoty. Byli podobni w typie do Thorntona, żyjąc blisko ziemi, myśląc skromnie i jasno, na świat patrząc po prostu; toteż zanim jeszcze przyholowali tratwę do pomostu wielkiego tartaku w Dawson – zrozumieli już Bucka, jego sposób bycia i nie darzyli go poufałością.

Miłość do Thorntona zdawała się przecież rosnąć coraz mocniej w sercu Bucka. Ten jeden spośród ludzi miał prawo obarczyć pakunkiem grzbiet psa podczas letniej podróży. Na rozkaz Thorntona nic nie było trudne. Dnia pewnego (opuściwszy Dawson dla kraju Tanana, zaopatrzeni w ekwipunek nabyty za dochód z tratwy) ludzie i psy usiedli nad urwiskiem skalnym, spadającym stromo z wysokości trzystu kroków na nagie łożysko kamienne. John Thornton siedział na brzegu, Buck tuż przy nim. Bezmyślny kaprys strzelił człowiekowi do głowy. Chciał wypróbować psa. Kazał uważać towarzyszom.

– Skakać, Buck! – zakomenderował nagle, ramieniem wskazując przepaść.

W następnej chwili borykał się już z psem na samym skraju, zaś Hans i Pete wlekli ich obu w bezpieczne miejsce.

– Coś niesamowitego! – odezwał się Pete, kiedy mógł już złapać oddech i zdołał przyjść do słowa.

Thornton pokiwał głową.

– Coś wspaniałego, a zarazem groźnego; wiesz, czasami boję się siły tego uczucia.

– No, nie chciałbym bić się z tobą, gdyby on był w pobliżu – oświadczył na zakończenie Pete, wskazując Bucka.

– Tam do licha, i ja również – przyznał Hans.

W Circle City, pod koniec roku, życie zilustrowało pogląd Pete’a. Burton „Czarny”, człek nieposkromiony a złośliwy, wszczął kłótnię z jakimś żółtodziobem w barze. Thornton dobrodusznie próbował ich pogodzić. Buck, wedle zwyczaju, leżał w kącie – głowa na łapach – wpatrzony w każdy ruch pana. Burton nagle, nie ostrzegając, palnął Thorntona szerokim ciosem ramienia. Thornton zachwiał się i byłby upadł, gdyby nie poręcz bufetu. Patrzący usłyszeli nagle głos, który nie był szczeknięciem ani skowytem, lecz raczej rykiem, i ujrzeli, jak ciało Bucka jednym susem odskoczyło od podłogi, by zawisnąć u gardła napastnika. Burton uszedł z życiem przez to tylko, że instynktownie zasłonił się ramieniem; runął jednak jak długi, a pies na nim, wypuszczając z zębów ciało ramienia i znowu sięgając ku gardłu. Tym razem osłona nie pomogła – szyja człowieka bluznęła krwią. Tłum zdołał oderwać psa, lecz podczas gdy chirurg tamował krwotok, Buck krążył wokoło, warcząc groźnie, szykując się do ponownego ataku i ulegając jedynie przemocy kijów ludzkich, zjeżonych w bojowym szyku. Wiec kopaczy, zwołany niezwłocznie, uznał jednak, że pies został sprowokowany, wobec czego nie ponosi winy. Odtąd Buck ustalił sobie reputację i przy każdym ognisku Alaski powtarzano jego imię.

Nieco później, jesienią, w inny sposób ocalił życie swemu panu. Trzej towarzysze holowali długą i wąską łódź poprzez najgorszy pas wirów z biegiem rzeki Czterdziestu Mil. Hans i Pete szli wzdłuż brzegu, ciągnąc łódź na cienkiej linie od drzewa do drzewa, Thornton zaś pozostał w czółnie, żeby odpychać się drągiem od dna i bronić zbliżenia do lądu. Buck na brzegu, podniecony i niespokojny, nie spuszczał z oka czółna i pana.

W miejscu szczególnie ciężkiej przeprawy, gdzie pas ledwie przykrytych falą porohów skalnych sterczał w rzece, Hans rozluźnił linkę i podczas gdy Thornton spychał czółno w nurt, biegł wzdłuż brzegu z końcem liny w ręku, żeby znów okiełznać statek, kiedy przebrnie porohy. Istotnie łódź, minąwszy rafę, pomknęła z prądem nie wolniej niż przeciętny pociąg pocztowy. W tej chwili Hans szarpnął linkę, lecz szarpnął zbyt gwałtownie. Łódź machnęła kozła i pełznąć poczęła ku brzegowi dnem do góry, Thornton zaś wyleciał jak z procy i, gnany nurtem, przewalał się ku najgorszej części porohów – pasmu dzikiej wody, z której nie wychynie nawet najlepszy pływak.

Buck skoczył natychmiast. W odległości jakich trzystu jardów, pośród najzłośliwszego wiru dognał Thorntona. Odczuwszy, że ręce człowieka chwyciły za ogon, rzucił się ku brzegowi z rozmachem całej swej wspaniałej siły. Lecz mimo to ku brzegowi ciągnął wolno, z biegiem rzeki zaś znosiło go przerażająco szybko. Już fatalny poryk wód dochodził z dołu, z miejsca gdzie dziki nurt stawał się jeszcze dzikszy i bił bryzgami piany o złoża skalne, co sterczały z wody niby zęby olbrzymiego grzebienia. Szybkość na ostatnim spadzistym schodzie przed porohami stała się oszałamiająca; Thornton zrozumiał, że dobrnąć do brzegu nie sposób. Cisnęło go boleśnie o pierwszą skałkę, przewlekło ponad drugą, uderzyło o trzecią z druzgocącą siłą. Obiema rękami uchwycił się jej oślizgłego wierzchołka, puszczając psa i krzycząc ponad grzmotem wód:

– Do brzegu, Buck! Do brzegu!

Buck nie był w stanie kierować własnymi ruchami. Walczył rozpaczliwie, by zawrócić do pana, lecz znosiło go dalej. Usłyszawszy przecież, że Thornton uparcie powtarza rozkaz, wychynął nagle z wody, wznosząc łeb w górę, jakby dla ostatniego spojrzenia, po czym posłusznie zawrócił do brzegu. Płynął całą mocą, lecz Hans i Pete wyciągnęli go na ląd już w momencie, gdy woda zwyciężać poczęła.

Obaj wiedzieli, że w rwącym prądzie człowiek zaledwie kilka minut trzymać się zdoła śliskiej skały. Rzucili się pędem do brzegu, możliwie najdalej w górę rzeki od miejsca, gdzie zawisł Thornton. Linkę, którą holowali łódź, umocowali do szyi i ramion Bucka, uważając, żeby nie krępowała ruchów przy pływaniu, po czym popchnęli psa ku wodzie. Skoczył skwapliwie, lecz nie dość daleko w nurt. Błąd swój odkrył poniewczasie, gdy mijał Thorntona w odległości paru dobrych susów, bezradnie znoszony przez prąd. Hans pośpiesznie zwijał linę, jak gdyby pies był łódką. Naprężone prądem sznury wciągnęły go teraz pod wodę i pod wodą pozostał, dopóki ciałem nie uderzył o brzeg. Był na wpół utopiony. Hans i Pete rzucili się ku niemu, wypompowując wodę z płuc i zmuszając do oddechu. Pies, zatoczywszy się, stanął na nogi, lecz upadł znowu. Zgłuszony dźwięk głosu Thorntona doszedł ku nim i chociaż słów rozpoznać nie było można, zrozumieli, że ostatnia chwila nadeszła. Głos pana podziałał na Bucka jak iskra elektryczna. Zerwał się raptownie i, wyprzedzając ludzi, popędził w górę rzeki do miejsca, skąd skoczył był uprzednio. Powtórnie uwiązano mu linkę i znowu cisnął się w fale, teraz już w sam środek nurtu. Mógł zawinić raz jeden, ale nie więcej. Hans popuszczał liny, nie pozwalając jej osłabnąć, Pete zaś podsuwał mu ją w ręce wyprostowaną. Buck sterował, dopóki nie znalazł się na linii prostej ponad Thorntonem. Wtedy z szybkością kurierskiego pociągu popędził wprost na czerniejącą postać. Thornton dostrzegł pomoc, i gdy tylko Buck uderzył o jego ciało z całą siłą niosącej go wody, rozwarł ramiona, ściskające skałę, i zamknął je kurczowo wokół kosmatej szyi. Hans zarzucił linę na pień drzewa, by ciągnąć łatwiej, a człowiek i pies, przeciwstawieni fali, natychmiast zapadli pod powierzchnię. Dusząc się, borykając, raz po raz wyrzucani ponad wodę, bici o skały, wleczeni po dnie, zjeżonym kamieniami, dotarli do brzegu. Thornton przyszedł wkrótce do siebie, towarzysze bowiem przewiesili go poprzez drąg do odpychania czółna i kołysali gwałtownie w tył i w przód, niby wielki dzwon. Pierwsze spojrzenie przytomne rzucił na Bucka, nad którego bezwładnym i jak gdyby nieżywym ciałem wył Nig, podczas gdy Skeet oblizywała mokry pysk i zamknięte oczy. Thornton, sam obolały i rozbity, pochylił się jednak czule nad psem. Znalazł trzy złamane żebra.

– To decyduje – oświadczył. – Rozkładamy obóz tu, na tym miejscu.

Obozowali więc, czekając, aż zrosną się kości Bucka i można będzie rozpocząć podróż na nowo.

Tejże zimy, w Dawson, Buck dokonał jeszcze jednego czynu, mniej bohaterskiego, co prawda, lecz takiego, który zdobył mu sławę na całą Alaskę. Czyn ten był szczególnym dobrodziejstwem dla Thorntona i towarzyszy, straciwszy bowiem na łódce cały ekwipunek, klepali biedę i nie mogli przedsięwziąć dawno upragnionej wędrówki na Wschód, zupełnie dziewiczy, przez kopaczy złota jeszcze nie tknięty. Bezpośrednim powodem owego triumfu Bucka była pewna rozmowa w szynku „Eldorado”. Ludzie sprzeczali się zajadle o zalety swych psów. Buck, jako zdobywca rekordu szybkości, był im, rzecz prosta, solą w oku. Thornton bronił ulubieńca. Po półgodzinnej sprzeczce jeden z obecnych oświadczył, iż jego pies potrafi ruszyć z miejsca i ciągnąć czas pewien sanie z pięciusetfuntowym balastem; drugi przechwalał się, że jego pies uciągnie sześćset; trzeci – że siedemset.

– Fiu, fiu – rzucił John Thornton. – Buck ruszy i tysiąc funtów.

– Nawet z przymarzniętych płozów? Co? I uciągnie może ze sto jardów, hę? – pytał Matthewson, królik z Bonanzy, ten co mówił o siedmiuset funtach.

– Tak jest. Ruszy płozy i pociągnie sto jardów – odparł chłodno John Thornton.

– Niech i tak będzie – rzekł Matthewson z wolna i ostentacyjnie, żeby wszyscy słyszeli. – Twierdzę, że nie, i stawiam tysiąc dolarów. – Oto są. – To mówiąc, cisnął na bufet worek złotego piasku, objętości dobrej szynki.

Nie odezwał się nikt. Thornton – jeśli jego przechwałka blefem się okaże – otrzymał wyzwanie. John poczuł, jak fala ciepłej krwi uderzyła mu do twarzy. Język tym razem poniósł go zbyt daleko. Przecież, prawdę mówiąc, nikt nie sprawdzał, czy Buck potrafi uciągnąć tysiąc funtów. Pół tony! Ogrom tego ciężaru wydał się teraz oszałamiający. Wierzył, co prawda, w niezwykłą siłę Bucka i nieraz przychodziło mu do głowy, że pies mógłby ruszyć podobny ładunek, nigdy jednak nie stanął oko w oko z koniecznością próby, zwłaszcza wobec tuzina gapiów, milczących w ciekawym oczekiwaniu. Poza tym nie posiadał tysiąca dolarów. Hans ani Pete nie posiadali ich również.

– Przed domem stoją moje sanie z dwudziestoma worami mąki po pięćdziesiąt funtów każdy – ciągnął Matthewson z brutalną natarczywością. – Nie ma więc żadnej przeszkody.

Thornton nie odpowiadał. Nie wiedział w ogóle, co mówić. Przenosił wzrok z twarzy na twarz, z bezmyślną miną człowieka, który stracił orientację i szuka omackiem czegoś, co by mu ją powróciło. Oblicze Jima O’Briena, bogacza z Mastodon i kolegi z dawnych czasów, przykuło jego uwagę. Poczuł nagle natchnienie. Uczynił półświadomie to, czego przed chwilą bynajmniej czynić nie zamierzał.

– Czy możesz pożyczyć mi tysiąc dolarów? – wyrzekł, a raczej wyszeptał.

– Naturalnie – odpowiedział O’Brien, kładąc na stół imponujący worek obok worka Matthewsona. – Chociaż przyznam się, że nie bardzo wierzę, aby pies mógł dokazać takiej sztuki.

Cała publiczność „Eldorado” wyległa na ulicę, żeby podziwiać eksperyment. Stoły gry opustoszały, a przedsiębiorcy i gracze stanęli na śniegu i natychmiast robić poczęli zakłady. Kilkuset mężczyzn, zaszytych w futra, zgromadziło się w pewnej odległości od sani Matthewsona, które, wyładowane tysiącem funtów mąki, znakomicie przymarzły płozami do ubitego traktu. (Temperatura wynosiła sześćdziesiąt w skali Fahrenheita.) Widzowie stawiali dwa przeciw jednemu, że Buck nie podoła zadaniu.

Na temat słowa „ruszy” wybuchła istna kłótnia. O’Brien twierdził, że Thornton ma prawo sam oderwać płozy, pozostawiając Buckowi ruszenie sani z miejsca. Matthewson zaś nastawał, iż słowo „ruszy” zawiera również przerwanie okowów mrozu wiążących płozy. Większość świadków rozmowy przyznała rację temu ostatniemu, wobec czego zakłady wzrosły do trzech przeciwko jednemu, że Buck przegra.

Na jego korzyść nie stawiał nikt. Nikt nie wierzył w możliwość wygranej. Sam Thornton, przemocą wciągnięty w imprezę, serce miał ciężkie od zwątpienia; teraz, stanąwszy wobec rzeczywistości: wielkich sani z uwiązanym doń regularnym zaprzęgiem dziesięciu psów, wtulonych w śnieg – pojął nieodwołalnie, że przegrał. Matthewson triumfował zawczasu.

– Trzy przeciw jednemu! – krzyczał. – Kładę jeszcze tysiączek, panie Thornton, co? Zgoda? Hę?

Zwątpienie widać było wyraźnie na twarzy Johna, ale już budzić się w nim począł instynkt walki – instynkt, który drwi z zakładów, nie uznaje niemożliwości i nie czuje nic prócz rozkoszy zmagania. Przywołał Hansa i Pete’a. Worki ich były szczupłe. We trzech wysypać zdołali zaledwie dwieście dolarów. Dzisiaj – w czasach niełaski fortuny – suma ta była całym ich majątkiem; a przecież rzucili ją bez wahania przeciw sześciuset Matthewsona.

Zaprzęg dziesięciu psów został odwiązany, Buck zaś sprowadzony we własnej uprzęży. Pies zauważył dziwne podniecenie, panujące dookoła, i wyczuł, iż w jakiś nieznany sposób dokonać ma dla Thorntona wielkiego czynu. Na widok wspaniałej postaci zwierzęcia szmer uwielbienia przeszedł po zgromadzonych. Buck był właśnie w doskonałej kondycji. Ani grama zbytecznego tłuszczu – całe sto pięćdziesiąt funtów wagi były wyłącznie wagą dzielności i mocy. Puszyste futro lśniło połyskiem jedwabiu. Na karku i grzbiecie wspaniała grzywa nawet w chwili spokoju zdawała się jeżyć z lekka za najlżejszym ruchem, jak gdyby nadmiar żywotności czynił każdy najmniejszy włosek czujnym i napiętym. Szeroka pierś i ciężkie łapy przednie zestrajały się zgodnie z resztą ciała, a piękne muskuły gładkimi walcami sunęły pod skórą. Widzowie dotykali tych mięśni, oznajmiali, że twarde są jak stal, i natychmiast stawki spadły na dwa przeciwko jednemu.

– Te... panie szanowny, panie szanowny – jąkał się członek jednej z najmłodszych „dynastii” potentatów, złoty królik ze Skookum. – Daję za niego osiemset, panie szanowny, przed próbą, panie szanowny te... osiemset, tak jak stoi...

Thornton zaprzeczył ruchem głowy i podszedł do Bucka.

– Nie wolno stać koło psa! – zaprotestował Matthewson. – Byle swobodne ruchy i dużo miejsca!

W tłumie zapadło milczenie; słychać było tylko głosy graczy, daremnie ofiarowujące dwa przeciwko jednemu. Każdy uznawał, że Buck jest wspaniałym, niezrównanym zwierzęciem, a przecież worki z tysiącem funtów mąki tak groźnie wzdęły się przed oczyma, że lęk zdejmował graczy przed rozwiązaniem kiesy.

Thornton klęknął koło Bucka. Wziął głowę psa w obie ręce, policzek oparł na puszystym pysku. Nie potrząsał ulubieńca żartobliwie, jak zwykle, nie szeptał słodkich przekleństw miłości. Lecz mówił mu cicho, wyraźnie, prosto w ucho:

– Jeżeli mnie kochasz, Buck. Jeżeli mnie kochasz...

Buck zaskowyczał w ochoczym i aż sprężonym podnieceniu.

Widzowie spoglądali ciekawie. Sprawa nabierała tajemniczości. Sprzysiężenie czy co, u licha? Gdy człowiek podniósł się z klęczek, Buck ujął zębami jego dłoń w rękawicy i ścisnął delikatnie, a potem rozwierał szczęki z wolna, stopniowo, wymownie. Była to odpowiedź w języku miłości, bez słów, lecz wyraźna. Thornton odstąpił.

– Teraz, Buck – wyrzekł.

Pies naprężył rzemienie, po czym znowu rozluźnił je leciutko. Był to jego własny, szczególny sposób.

– Gee!! – głos Thorntona dźwięknął ostro w głuchej ciszy.

Buck cisnął się w prawo, kończąc ruch płaskim rzutem, co podniósł śnieżny pył i nagłym oporem uwięził jego sto pięćdziesiąt funtów. Sanie drgnęły, a spopod płozów dał się słyszeć skrzepły zgrzyt.

– Haw! – rozkazał Thornton.

Buck powtórzył manewr – tym razem na lewo. Zgrzyt przeszedł w trzask, sanie zachwiały się, płozy pośliznęły i spełzły parę cali w bok. Były wyrwane. Ludzie wstrzymali oddechy, na wpół świadomi tego, co się stało.

– A teraz – maarsz!

Komenda klasnęła jak strzał. Buck rzucił się naprzód, naciągając rzemienie w szybkich, wibrujących pchnięciach. Całe ciało zwarł w sobie, zebrał, zjednoczył w potężnym wysiłku. Muskuły ślizgały się jak żywe i puchły w ogromne węzły pod jedwabnym futrem. Wspaniała pierś schyliła się ku ziemi, głowa naprzód i w dół, nogi biły o ziemię jak oszalałe, pazurami wyszarpując w twardym śniegu dwa równoległe żłoby.

Sanie drżały i chwiały się, półporuszone w przód, choć jeszcze nie sunące. Jedna łapa pośliznęła się, jeden głos ludzki jęknął. Potem nagle sanie poszły ruchem, który był niby szereg drobnych a częstych pchnięć. Ani na sekundę ruch już nie zastygał. Cal... znowu cal... jeszcze jeden... dwa... Pchnięcia gasły. Stopniowo ruch schwytał ciągłość; pies już nie zmniejszył naporu; sanie sunęły z wolna naprzód.

Ludzie złapali dech i głęboko wciągnęli powietrze, nie wiedząc nawet, że przez chwilę nie oddychali wcale. Thornton biegł za psem, zachęcając krótkimi, gorącymi słowy. Kiedy Buck zbliżał się do mety, stosem drew znaczącej odległość stu jardów (wymierzoną zawczasu), hałas począł rosnąć i wybuchnął wreszcie grzmotem głosów, gdy pies minął metę i zatrzymał się na komendę. Każdy biegł ku niemu, nawet Metthewson. Czapki i rękawice wzlatywały w górę. Ludzie ściskali ręce wszystkim i każdemu, hałasując w jednym wielkim, nieposkromionym ataku radości.

Lecz Thornton klęknął przy Bucku. Głowę przytulił do głowy i potrząsał po dawnemu w tył i naprzód. Ci, którzy zdążyli nadbiec, dosłyszeli, jak klął psa cicho, klął długo, zapalczywie, słodko, miłośnie.

– Te... panie, szanowny panie! – wyseplenił, nadbiegając, złoty  królik ze Skookum. – Dam za niego tysiąc, te... panie szanowny, tysiąc, te... tysiąc dwieście, panie sza...

Thornton wstał. Oczy miał mokre. Łzy otwarcie i szczerze spływały po policzkach.

– Nie. Idź do diabła, szanowny panie. Nic lepszego nie mogę panu poradzić, panie szanowny.

Buck ujął zębami rękę Thorntona. Ten kołysał go w ramionach. Jakby ożywieni wspólnym poczuciem i zdjęci szacunkiem, cofnęli się widzowie.

ROZDZIAŁ SIÓDMY

Zew

Buck, zarobiwszy dla swego pana tysiąc sześćset dolarów w przeciągu pięciu minut, umożliwił mu spłacenie wszystkich zobowiązań i przedsięwzięcie wraz z towarzyszami wymarzonej podróży na Wschód w poszukiwaniu skarbu.

Legenda o tym zagubionym w skałach złożu stara była, jak kraj Alaski. Wielu go szukało; nieliczni znaleźli; jeszcze mniej liczni powrócili z wędrówki. Owa żyła złota skrwawiła się już niejedną tragedią, otuliła głębią niejednej tajemnicy. Pierwszego znalazcy nie znał nikt. Nie dosięgało go najstarsze podanie. Na początku była chatka – stara, rozwalona chatka. Przysięgali na to umierający. Przysięgą też stwierdzali istnienie tuż obok chaty wspaniałej żyły złota. Jako dowód pokazywali ziarna szlachetnego kruszcu, wielkie jak orzech i nigdzie więcej na Północy nie spotykane.

Lecz żaden żywy człowiek nie zdołał ograbić tego domu skarbów – umarli zaś byli umarłymi. Zważył to wszystko Thornton i jego dwaj partnerzy, po czym, zabrawszy ze sobą Bucka i pół tuzina innych psów, pobiegli na Wschód nieznanym bezdrożem, żeby dokonać tego, czego inni ludzie i psy nie gorsze dokonać nie potrafili. Siedemdziesiąt mil mknęli saniami po Yukonie, skręcili na lewo, na rzeczkę Stewart, minęli Mayo i Mac Question i jechali tak długo, aż Stewart stała się strumieniem, źródlącym się jak nić z wyniosłych skał, które znaczyły kręgosłup kontynentu.

John Thornton niewiele żądał od ludzi lub natury. Nie lękał się dzikości. Z garścią soli i strzelbą potrafił iść w puszczę tak daleko i na tak długo, jak serce zapragnie. Nie śpiesząc się, indiańskim zwyczajem polował na własny obiad podczas całodziennej podróży; a jeśli nie upolował, podobnie jak Indianin, wędrował dalej, wierząc, że prędzej czy później napotka zdobycz. Tak więc, w owej wielkiej podróży na Wschód świeże mięso było jedynym daniem, broń tylko i amunicja obciążały sanie, zaś czasem marszu miała być nieograniczona przyszłość.

Ciągłe polowanie, łowienie ryb i wędrówki przez obcą, dziką ziemię dawały Buckowi żywą, bezmierną rozkosz. Całymi tygodniami, dzień po dniu zatrzymywali się o tej samej porze, lecz całymi tygodniami dzień po dniu w coraz to innym miejscu. Psy baraszkowały po lesie, ludzie grzebali w ziemi, przepaliwszy dziury w zmarzłym mchu, i płukali niezliczone patelnie piasku w cieple ogniska. Czasami kładli się spać głodni, niekiedy ucztowali wspaniale, zależnie od obfitości zwierzyny i powodzenia w łowach.

Nadeszło lato. Ludzie i psy z tobołkami, uwiązanymi na plecach, przepływali błękitne jeziora górskie lub śmigali rzekami na wąskiej łódce, wyżłobionej w świeżo ściętym drzewie.

Mijały miesiące, a trzej podróżnicy wciąż jeszcze przemierzali czyste na mapie przestrzenie, gdzie nie widać było śladu ludzkiej stopy, chociaż stawać musiała tu ongiś, jeśli prawdę mówiła legenda o Zatraconej Chacie. Szli przełęczami wśród błyskawic krótkich burz letnich, drżeli z zimna w białe noce na nagich skałach między linią choin a granicą wiecznych śniegów, zstępowali w ciepłe doliny, zatrute chmurami komarów, w cieniu lodowców zrywali poziomki i kwiaty tak piękne i dojrzałe, że mógłby się nimi pysznić każdy ogród Południa.

Z początkiem jesieni weszli w zaczarowany kraj jezior, ponury a milczący, gdzie prócz dzikich kurek nie było istot żywych ani nawet śladu życia. Tylko wiatr mroźny dął i przeszywał, płaty lodu zalegały wgłębienia i jednostajnie biły fale o nagie, smutne pobrzeża.

Znowu nadeszła zima, a trzej ludzie wędrowali jeszcze po niewidocznych tropach poprzedników. Razu pewnego natrafili na ścieżkę wyciętą przez las – ścieżkę dawną a tajemniczą – i Zagubiona Chata wydała się bliska, bliziuteńka. Lecz ścieżka, zacząwszy się niespodzianie, znikła też nagle i znów pozostała tajemnicą – jak człowiek, który ją wydeptał, jak cel, któremu służyła. Innym razem natknęli się na pogrzebany przez lata obóz myśliwski, gdzie pośród strzępów der zbutwiałych John Thornton znalazł flintę o długiej lufie. Poznał w niej okaz broni, sprzedawanej za młodych czasów Północy przez Hudson Bay Company na wagę skór bobrowych, upakowanych płasko. Oto wszystko – żadnej wieści o człowieku, który za dni minionych rozbił był obóz i broń porzucił między derami.

Raz jeszcze zajaśniała wiosna i wreszcie u kresu poszukiwań znaleźli nie Zatraconą Chatę wprawdzie, ale niewielką płaszczyznę na dnie obszernej doliny, skąd wzięta próba błyszczała złotem w płuczce, niby żółte, gęste masło na patelni. Nie szukali już dalej. Każdy dzień pracy dawał tysiące dolarów czystym piaskiem i grudkami – pracowali zaś dni wiele. Złoto zsypywano do worków z jeleniej skóry, mieszczących po pięćdziesiąt funtów, te zaś układano w stos, niby wiązki drew opałowych, przed szałasem krytym gałęźmi jedliny. Pracowali nieludzko. Nowe dni pomykały tropem dni minionych, stos skarbów rósł w niebo.

Psy nie miały nic do roboty prócz pożerania mięsa, które przynosił Thornton. Buck spędzał długie godziny, leniwie wpatrzony w płomień. Wizja krótkonogiego, włochatego człowieka nachodziła go coraz częściej, teraz, gdy zbrakło pracy; drzemiąc u ogniska, pies wędrował jego śladem w inny świat, który pamiętał mgliście.

Uczuciem panującym w tym świecie była przede wszystkim trwoga. Widząc, jak kosmaty człowiek spał z twarzą między kolanami, z rękoma skrzyżowanymi na głowie, Buck wiedział, że sen ów jest niespokojny, przerywany, trwożny. Człowiek co pewien czas zatapiał spojrzenie w ciemność i dorzucał drew do ogniska. Gdy posuwali się razem brzegiem morza, a dziki człowiek podnosił i łykał skorupiaki – oczy jego krążyły lękliwie, szukając zaczajonego niebezpieczeństwa, nogi gotowe były do natychmiastowej ucieczki. Przez las pełzli bezszelestnie, Buck w ślad stóp dzikiego człowieka; czujni byli obaj i uważni, nastawiając jednako uszy i rozdymając chrapy, człowiek bowiem słyszał i węszył równie dobrze jak pies. Kosmaty pan umiał skoczyć na drzewo i wędrować górą, pośród gałęzi, nie gorzej jak po ziemi, każdy sus znacząc rzutem ramienia, puszczając i chwytając konary, nieraz o kilkanaście stóp odległe; nie mylił się, nie padał, drzewa i ziemia były dlań domem. Buckowi marzyło się, że pamięta noce bezsenne, spędzone pod drzewami, podczas gdy kosmaty człowiek spał wśród gałęzi, uczepiony chwytnymi rękoma.

Bliski tym wizjom i jakoby z nich zrodzony był dziwny Zew, brzmiący w głębinach lasu. Napełniał serce Bucka dręczącym niepokojem, niezrozumiałym pragnieniem. Niósł mu niejasną a słodką rozkosz, wespół z dziką, przemożną, choć nie wiadomo za czym goniącą tęsknotą. Niekiedy pies zrywał się i szukał wołania tego po lesie, niby rzeczy uchwytnej; szukał ukradkiem lub zuchwale – jak podszeptywało natchnienie. Wtulał nos w wilgotną zieleń mchu lub w czarny grunt rodzący trawy i wdychał radośnie tłustą woń ziemi; lub też zaczajał się godzinami poza pniem zwalonego drzewa, rozwarłszy szeroko oczy i uszy na wszystko, co szemrało i poruszało się w puszczy. Miał może nadzieję, że leżąc tak, zaskoczy niespodzianie Zew tajemniczy, którego nie pojmował. W każdym razie nie wiedział dobrze – po co i dlaczego to czyni. Musiał – i nie zastanawiał się więcej.

Władały nim impulsy nieodparte, niepokonane. Leżał sobie oto przed namiotem, drzemiąc leniwie w skwarze dziennym, gdy nagle głowa wznosiła się sama, nastawiały czujne uszy i pies, zerwawszy się na równe nogi, gnał w las poprzez sklepione nawy zieleni i jasne, otwarte polany. Lubił biegać łożyskami wyschłych strumieni, lubił podpełzać i podpatrywać życie ptaków w gęstwinie liści. Kiedyś dzień cały przeleżał w zaroślach, by patrzeć, jak trzepotały i puszyły się kuropatwy. Najmilej było mu jednak gnać w siwym półmroku nocy letniej, słuchając zgłuszonych, sennych poszumów lasu, chwytając szmery, odczytując ślady, niby człowiek księgę, i tropiąc tajemniczy odgłos, co wołał – przyzywał we śnie i na jawie, nieustannie, natarczywie, wszechmocnie.

Pewnej nocy pies zerwał się ze snu. Ślepia mu zabłysły, uszy stanęły, zagrały nozdrza, grzywa zjeżała się falami. Z puszczy dochodził zew (a raczej jeden z jego tonów, albowiem tonów miał wiele), wyraźny i określony jak nigdy dotychczas – przeciągłe wycie, podobne do głosu psa, a przecież inne zupełnie. Słyszał je po raz pierwszy, znał zaś tak dobrze i od dawna. Skoczył przez śpiące obozowisko i cichym pędem począł śmigać poprzez las. Gdy głos się zbliżył, pies zwolnił biegu, czujną ostrożnością miarkując każdy ruch. Wyszedł wreszcie na otwartą polanę. Pośród niej stał wyprostowany, wyciągnięty, z nosem wzniesionym ku niebu długi, śmigły wilk leśny.

Pies poruszał się bezszelestnie, a przecież wilk zamilkł i węszyć począł obecność obcego. Buck wypełznął na otwartą płaszczyznę: ciało zebrane w sobie jak do skoku, ogon wyciągnięty sztywno, nogi padające miękko z nieświadomą ostrożnością. Ruch każdy oznaczał połączenie wyzwania z chętnie proponowaną przyjaźnią. Była to owa groźby pełna pokojowość, malująca się zawsze w powitaniu dzikich zwierząt. Wilk na widok Bucka cofnął się i począł umykać. Buck skoczył za nim długimi susami, szalejąc chęcią pojmania. Zagnał wilka do ślepego wąwozu, a raczej do wyschłego koryta strumienia, gdzie zwalony pień jodły zagradzał drogę. Ścigany wspiął się na tylne łapy i skręcił w kółko, tak jak czynił był Joe i każdy inny wilczar-pies schwytany w pułapkę. Jeżył się też i warczał, kłapiąc zębami szybko, lękliwie raz po raz.

Buck nie napadał, tylko okrążał jeńca i zagradzał starannie wyjście, czyniąc równocześnie wyraźne propozycje przyjaźni. Wilk spoglądał trwożnie a podejrzliwie, drobniejszy był bowiem ze trzy razy od Bucka, a czubkiem głowy ledwie sięgnąłby mu ramienia. Schwytawszy więc sprzyjającą chwilę, umknął, i łowy rozpoczęły się na nowo. Buck uwięził go raz jeszcze, a przecież ucieczka się powtórzyła. Wilk był w marnej kondycji, ale nie poddawał się tak łatwo. Pomykał zawzięcie, dopóki głowa Bucka nie dosięgła jego boku; wówczas zaczynał wirować rozpaczliwie po to tylko, by przy pierwszej okazji uciec znowu.

W końcu wytrwałość Bucka została uwieńczona, wilk bowiem, pojąwszy, że obcy nie zamierza nic złego, zezwolił na zetknięcie nosów. Po czym przyjaźń została zawarta i rozpoczęła się wspólna zabawa, nerwowa nieco i na wpół nieśmiała, jaką zwykle dzikie zwierzęta oszukują własną dzikość. Po pewnym czasie wilk biec począł swobodnym kłusem, okazując wyraźnie, że podąża w określonym kierunku. Przynęcił psa za sobą, ruszyli więc razem, bok przy boku, w siwym cieniu bladego świtu, ponad jakimś potokiem, aż w gardziel skalną, z której wytryskał, i poprzez przełęcz, którą przebiegał.

Po stronie przeciwnej działu wód zbiegli w kraj rozległy a płaski, zarosły gęstym lasem, pociętym smugami licznych strumieni. Lasami tymi biegli wytrwale, godzinę za godziną, choć słońce weszło wyżej i rozgrzewał się dzień. Buck był dziko, niezrównanie szczęśliwy. Czuł, iż nareszcie słucha tajemniczego wezwania, mknąc tak bez końca obok leśnego brata ku nieznanemu miejscu, skąd niewątpliwie pochodzi Zew. Opadły go prastare wspomnienia i porwało się ku nim serce, jak rwało się ongiś ku rzeczywistości, której wspominki owe bywały tylko cieniem. Znał już taki bieg – może na innym, mgliście pamiętanym świecie – a teraz mknął oto znowu, mocny i wolny, po otwartej bez granic przestrzeni, czując miękką ziemię pod łapami, bezkresne nad głową niebo.

Zatrzymali się przy strumieniu, żeby pochłeptać wody i nagle, stanąwszy, Buck przypomniał sobie Johna Thorntona. Usiadł. Wilk pobiegł dalej ku miejscu, gdzie niewątpliwie kryje się tajemniczy zew, po czym zawrócił, pchnął Bucka nosem i począł zachęcać do dalszej wędrówki. Pies jednak ruszył wolno z powrotem. Przez dobrą godzinę dziki brat biegł u jego boku, skomląc z cicha. Wreszcie usiadł, podniósł łeb ku niebu i zawył. Było to smutne, przeciągłe wycie i Buck, biegnąc wytrwale własnym śladem ku domowi, słyszał, jak cichło z wolna, aż zatraciło się w oddali.

John Thornton jadł właśnie obiad, kiedy Buck wpadł do obozu i skoczył ku niemu w szale miłości, przewracając na ziemię, drapiąc łapą, liżąc twarz, chwytając zębami ręce i w ogóle „robiąc wariata”, jak wyraził się potem Thornton, kiedy już wedle zwyczaju potrząsał delikatnie łeb psa, klnąc go cicho a czule.

Przez dwie doby Buck nie odchodził z obozu i nie spuszczał pana z oczu. Szedł za nim do pracy, patrzał, jak zjada obiad, jak owija się derami wieczorem i odrzuca je rano. Lecz po dwóch dniach zew puszczy zabrzmiał mocniej niż kiedykolwiek. Niepokój Bucka powrócił znowu. Osaczyło go wspomnienie leśnego brata, kraju wabiącego za przełęczą i pędu obok wilka poprzez bezkresne przestrzenie. Raz jeszcze spróbował zabrnąć w puszczę, lecz dziki brat nie wrócił więcej; i chociaż Buck oczekiwał przez długie godziny, żałosne wycie nie ozwało się wcale.

Zaczął nocować poza obozem, uciekając w las na kilka dni; razu pewnego zdecydował się przekroczyć przełęcz, minął źródła znajomego potoku i zbiegł w kraj jodeł i strumieni. Wałęsał się tam cały tydzień, szukając na próżno śladów dzikiego brata, żyjąc z łowów i pomykając lekkim, swobodnym krokiem, który zdał się nie znać zmęczenia. Łapał łososie w płytkim strumyku, co kędyś wlewał się w morze, i nad tymże strumykiem zabił wielkiego czarnego niedźwiedzia, oślepionego przez moskity. Nieszczęsny zwierz pragnął również zdobyć łososia i rzucał się po lesie bezradny a straszliwy. Ciężka to była walka, pomimo wszystko, i zbudziła w Bucku resztę drzemiących jeszcze instynktów drapieżności. Kiedy więc w dwa dni potem, powróciwszy do swej zdobyczy, zastał koło niej z tuzin młodych wilków, bijących się o mięso – rozproszył je jak wialnia rozwiewa słomę; ci zaś, którzy zbiec zdołali, pozostawili na placu dwóch towarzyszy, co walczyć nie będą już nigdy.

Żądza krwi ozwała się w Bucku silniej niż kiedykolwiek. Był zabójcą, drapieżcą, co żyje z uśmiercania istot żywych, nie wspomagany, samotny, na własnej tylko wsparty sile i zmyślności, trwający triumfalnie wśród wrogiego otoczenia, gdzie wytrwać może jedynie najsilniejszy. Toteż owładać nim poczęła wielka duma, co jak zaraza udzieliła się natychmiast jego ciału. Wyraziła się w każdym poruszeniu, w grze muskułów, w postawie. Wymowniej niż słowa przemówiła z oczu, wspaniałemu futru dodała wspaniałości. Gdyby nie brunatne pasmo przez pysk i nad oczyma, gdyby nie sypki płat bieli na piersi, można by go wziąć za olbrzymiego wilka, większego od swych największych braci. Po ojcu bernardynie odziedziczył wzrost i wagę, lecz matka – owczarka udzieliła kształtu i postawy wzrostowi temu i wadze. Pysk jego był długim, wielkim pyskiem wilczym, głowa zaś, nieco cięższa, była również powiększoną głową wilka. Chytrość miał dzikiego drapieżcy, rozum owczarki i bernardyna, co w zestawieniu z bogatym doświadczeniem, zdobytym w surowej szkole, uczyniło go najdoskonalszym zwierzęciem, jakie kiedykolwiek zabłąkało się w puszczę. Mięsożerca, żyjąc wyłącznie mięsem dosięgnął pełnego rozkwitu, wzniósł się do zenitu bujności, szumiącej nadmiarem natężonych i aż rozlewnych sił. Gdy Thornton przesuwał mu wzdłuż grzbietu pieszczotliwą dłoń, suchy trzask biegł w ślad za dotknięciem – każdy włos sypał drobniutkie iskry. Każda komórka mózgu i mięśni, każdy nerw i każda tkanka doszły do pełni swych możliwości i nastawione były na najwyższy ton, równocześnie zaś pomiędzy wszystkimi częściami ciała istniała doskonała harmonia. Na wrażenia wzroku, słuchu i powonienia organizm reagował z szybkością światła. Dwa razy szybciej niż wilczar Buck skoczyć potrafił ku obronie lub zaczepce. Zauważywszy ruch lub usłyszawszy dźwięk, odpowiadał nań, zanim inny zdołałby pojąć, co się dzieje. Dostrzegał, określał i reagował w jednej chwili. A raczej tak drobne mgnienia czasu dzieliły te funkcje, że powstawało wrażenie jednoczesności. Mięśnie Bucka, przeładowane energią, chrzęściły z lekka w ruchu, niby stalowe sprężyny. Życie wspaniałym potokiem lało się poprzez żyły, jakby chcąc przerwać ich ciasne łożysko i szczodrą falą chlusnąć na świat w ekstazie zwycięskiej bujności.

– Nie było jeszcze w tym kraju takiego psa – powiedział razu pewnego Thornton, kiedy we trzech spoglądali na odchodzącego z obozu Bucka.

– Po jego ulepieniu stłukła się forma, he, he – dodał Pete.

– Daję słowo, zgadzam się najzupełniej – poświadczył Hans.

Widzieli, jak opuszczał obóz, ale nie mogli dostrzec błyskawicznej i potężnej zmiany, której ulegał natychmiast, gdy zamknęła go gęstwina lasu. Przestawał iść. Stawał się nagle cząstką dzikości; sunął chyłkiem na miękkich kocich łapach – przelotny cień, co ukaże się i zniknie pośród cieni. Umiał wyzyskać każdą osłonę, wpełznąć pod nią niby wąż, rzucić sobą jak wąż i jak wąż porazić. Umiał wybrać pardwę z gniazda, zabić śpiącego królika i schwytać w powietrzu małe ptaszę, co o mgnienie oka za późno przeleciało z gałęzi na gałąź. Pochwycenie ryby z niewielkiego jeziorka trwało sekundę, nie większą też trudność stanowiło schwytanie bobra, zajętego, jak zwykle, naprawianiem domku. Buck zabijał, żeby jeść, nie, żeby nasycać się okrucieństwem; wolał jednakże jadać to, co sam upolował. Toteż radość biła z każdego jego czynu; cieszyło go nawet złapanie i przytrzymanie wiewiórki, żeby móc ją puścić i rozkoszować się widokiem jej strachu, gdy drżąca ucieka na wierzchołek drzewa.

Z nadejściem chłodów pojawiły się liczniejsze stada jeleni, sunące z wolna w dół, by spotkać zimę w niższych i bardziej łagodnych dolinach. Buckowi nieraz już zdarzało się powalić niedorosłe koźlę jelenie; niecierpliwie jednak pożądał starcia z potężniejszym wrogiem. Spotkał go dnia pewnego na przełęczy u źródlisk znajomego potoku. Banda złożona  z dwudziestu szła tędy z kraju jodeł i strumieni, a przewodził stadu wielki kozioł. Dziki temperament ział mu z oczu, głowę nosił o dobre sześć stóp ponad ziemią – wspanialszego przeciwnika nie mógł pragnąć Buck. Jeleń potrząsał wielkimi palczastymi rogami o czternastu rozgałęzieniach i siedmiu stopach rozpiętości. Małe jego oczy płonęły złym i gorzkim światłem, gdy zatrzymawszy się, zaryczał straszliwie na widok Bucka.

Z boku jelenia sterczał pod kątem prostym pierzasty koniec strzały, zapewne przyczyna jego podniecenia i wściekłości. Wiedziony instynktem, datującym się jeszcze z czasów przedwiecznych łowów z jaskiniowcem – Buck próbował najprzód odciąć kozła od stada. Niełatwe to było zadanie. Pies, następując, tańczył przed jeleniem niemal w zasięgu jego potężnych rogów i ściętych kopyt, które jednym uderzeniem rozbić by mogły głowę napastnika.

Nie mogąc odwrócić się i umykać przed szczerzącym kły niebezpieczeństwem, jeleń wpadł w atak furii. Począł nacierać ostro, pies zaś wyślizgiwał się zmyślnie, łudząc wroga pozorną niezręcznością cofania. Lecz właśnie w chwili, kiedy zdawał się dostatecznie odciągnięty od stada, dwa czy trzy młode doskoczyły z tyłu do Bucka, umożliwiając wodzowi powrót do swoich.

Istnieje pewna cierpliwość dzikości – nie zmęczona, natarczywa, wytrwała jak samo życie – ta, która długimi godzinami trzyma nieruchomo pająka na swych sieciach, węża zwija w uparte koło, panterę kryje w zasadzce; cierpliwością tą włada dzikie życie wtedy, gdy pożywić się ma innym życiem; posiadł ją też Buck, gdy przylgnął do boku stada, opóźniając jego marsz, strasząc samki wodzące niedorosłe koźlęta, doprowadzając rannego kozła do szaleństwa bezsilnej złości. Trwało to pół dnia. Buck rozmnożył się jak gdyby, napastując ze wszystkich stron, otaczając stado wirem nieustannych gróźb, próbując ciągle odciąć ofiarę od towarzyszy i wyczerpując do dna cierpliwość stworzeń napadanych, zawsze mniej wytrwałą niż cierpliwość napastnika.

Kiedy dzień minął, a słońce zapadło na spoczynek po północno-zachodniej stronie horyzontu (ciemne noce powróciły i trwały już po sześć godzin), młode coraz niechętniej pomagać zaczęły osaczonemu wodzowi. Nadchodząca zima gnała je już ku cieplejszym dolinom, a pozbyć się nie mogły upartego napastnika, co opóźniał wędrówkę. Zresztą, życiu samic ani ich własnemu nie zagrażało niebezpieczeństwo. Wróg żądał jednej tylko ofiary, ta zaś była im lżejsza od nadstawiania własnej skóry; ostatecznie radzi byliby złożyć ten haracz.

Gdy zapadł zmrok, stary jeleń stanął i, pochyliwszy głowę, patrzał na stado – samice, których zaznał, młodzież, którą spłodził, towarzyszy, którymi władał – jak polaną przemknęło w bok, półskryte w cieniach wieczoru. Nie mógł podążyć w ślad, gdyż tuż u pyska miotała mu się nieustępliwa groza o białych kłach. Ważył pół tony i trzysta funtów, przeszedł długie, bujne życie, pełne zmagań i walk, aż oto w końcu paść miał od zębów zwierzęcia, którego głowa sięgała mu ledwie wielkiego, kościstego kolana.

Odtąd niezmiennie, dniem i nocą, Buck nie opuszczał jelenia, nie dając chwili spoczynku, nie pozwalając zerwać młodej gałązki brzozy lub wierzby, ani uszczknąć listka. Nie dał mu też ugasić palącego pragnienia w wartkim perlistym strumieniu, który mijali. Nieraz w rozpaczy rzucał się jeleń biegiem, szukając ocalenia w ucieczce. W takich razach Buck nie próbował go zatrzymywać, lecz pomykał lekko trop w trop, rad z takiego obrotu rzeczy, kładąc się na trawę, gdy jeleń przystawał, nacierając straszliwie, ile razy próbował pożywić się lub napić.

Potężnej głowie ciążyły coraz mocniej konary rogów, chwiejny krok słabł z każdą godziną. Nieraz ranny kozioł zatrzymywał się na długo, z opuszczonym pyskim, zwisłymi uszami; wtedy Buck zyskiwał na czasie, żeby chłepnąć wody i odpocząć. Zdawało się wtedy Buckowi, gdy siedział zdyszany, wywiesiwszy czerwony język, płonące źrenice wpijając w ofiarę – że świat leśny poczyna się zmieniać. Jakiś nieznany wiew szedł po puszczy. W ślad za jeleniami przybyły widocznie inne stworzenia i zaludniły kraj. Las, rzeczki, powietrze pełne były odgłosów ich obecności. Nie węchem, nie wzrokiem, nie słuchem nawet odczuł to Buck, lecz w inny jakiś nieuchwytny, nieokreślony sposób. Nic nowego nie napotkał, a jednak wiedział, że zmienił się kraj; nowe kroki, nieznane stąpania tętniły zewsząd. Pies zdecydował, że zbada tę sprawę, jak tylko dokończy łowów.

Wreszcie, pod koniec czwartego dnia pogoni, zdołał zwalić z nóg rannego olbrzyma. Przez cały jeden dzień i całą noc pozostał przy zdobyczy, jedząc i śpiąc kolejno. Potem, wypoczęty, odświeżony i silny zwrócił myśl swą i kroki ku obozowi Johna Thorntona. Pomknął zwykłym, swobodnym, wyciągniętym kłusem i biegł godziny za godzinami, nie wahając się nigdy wśród skrętów i zarośli, rwąc prosto do domu obcym, dzikim krajem z niezmąconą pewnością kierunku, która by zawstydzić mogła człowieka wraz z jego igłą magnetyczną.

Podczas krótkich chwil zatrzymania świadomość nowego, obcego życia w puszczy uderzała go coraz wyraźniej. Niepodobne było do życia leśnego, fakt ten dochodził już do mózgu psa w sposób nieuchwytny, a subtelny. Obecnie gadały już o nim ptaki, roztrząsały wieść wiewiórki, przynosił każdy powiew wiatru. Niekiedy pies stawał i wciągał rzeźwe powietrze poranku wielkimi łykami, a wieść, którą w nim czuł, kazała mu przyśpieszać biegu.

Dokuczał mu niepokój – ni to przeczucie dziejącego się nieszczęścia, a może nawet nieszczęścia, które już się stało; gdy więc minął ostatni dział wodny i wbiegł w dolinę, gdzie leżał obóz, pomykać jął z czujną ostrożnością.

Na trzeciej mili wpadł na świeży ślad, którego zapach zjeżył mu zgrozą sierść na grzbiecie. Ślad wiódł wprost na obóz i na Johna Thorntona. Buck popędził, śpieszny i drżący, każdy nerw grał mu w napięciu, słuch i wzrok chwytały po drodze mnóstwo rozsypanych szczegółów, wieszczących przeraźliwą prawdę – a raczej jej koniec. Węch opowiadał wyraźnie, kto przeszedł puszczą i po czyim teraz tropie goni. Uwagi psa nie uszła znacząca cisza boru. Ptaki uleciały, schroniły się wiewiórki. Dostrzegł jedną tylko – gibkiego szarego samca, spłaszczonego na szarej suchej gałęzi, niby jej cząstka lub narośl drzewna, rosnąca na drzewie samym.

Buck, śmigając jak czarny cień przez zarośla, poczuł, że nos skręciło mu coś w bok, jakby jakąś dotykalną siłą. Rzucił się za tym nowym zapachem w gęstwinę i natrafił na Niga. Leżał na boku, zdechłszy widocznie tu, gdzie się był schronił. Pierzasta strzała sterczała spomiędzy kudłów.

O sto jardów dalej natknął się Buck na jednego z psów pociągowych, zakupionych przez Thorntona w Dawson. Pies leżał na samej ścieżce, zmiażdżony widocznie w furii walki. Buck przeskoczył go w biegu. Z obozu dochodziło zgłuszone echo wielu głosów, co wznosiły się i opadały w przeciągłej pieśni-zawodzeniu. Podpełzłszy aż do polany, Buck odnalazł Hansa, zwalonego na twarz, upierzonego strzałami niby wielki ptak. W mgnieniu oka Buck skoczył ku miejscu, gdzie stała sosnowa chatka. To, co ujrzał, grzywę karku i grzbietu postawiło dęba. Zachłysnęła go fala niepowstrzymanej wściekłości. Nie wiedział, że warczy, warczał jednak straszliwie, ryczał prawie wezbraniem potężnego, dławiącego gniewu. Po raz ostatni pozwolił pasji zatopić chytrość i rozsądek. Tym razem uczyniła to wielka miłość dla Johna Thorntona.

Plemię Yeehatów wiodło taniec zwycięstwa nad zgliszczami chaty. Nagle rozległ się dziki ryk, i rozwścieczony zwierz, jakiego nie widzieli nigdy dotychczas, spadł w tłuszczę jak piorun. Buck, żywy huragan furii, runął w szaleństwie zemsty, w nieprzytomnej żądzy niszczenia. Skoczył na stojącego najbliżej człowieka (był to wódz Yeehatów), rozdzierając mu gardło jednym ciosem zębów, aż tętnica buchnęła fontanną krwi. Nie stanął, by dobić ofiarę, lecz zabijał w biegu, następnym rozwarciem paszczy prując drugą szyję. Nie było, być nie mogło oporu ni obrony. Zwierz nurzał się w gąszczu ciał ludzkich, rwąc, siepiąc, miażdżąc w nieustannym a straszliwym pędzie, co wyprzedzał i prześcigał gęste, daremne strzały. Buck poruszał się tak błyskawicznie, Indianie zaś tak byli stłoczeni, że przeszywali się własnymi pociskami; pewien młody łowca, cisnąwszy dzidą w Bucka, wraził ją w pierś towarzysza z taką siłą, że koniec wyjrzał z pleców zabitego. Wtedy nagle panika ogarnęła Yeehatów. Pierzchnęli w las i ze zgrozą głosili potem, że uciekali przed zjawą Złego Ducha.

Istotnie Buck był wcieleniem szatana, gdy pędził jeszcze śladem Indian, waląc ich o ziemię, niby jeleń mknący pośród drzew. Dzień klęski nastał dla Yeehatów. Ogarnięci zgrozą, rozproszyli się w puszczy; pozostali przy życiu dopiero po tygodniu zebrali się w jednej z dolin i policzyli straty.

Buck tymczasem, znużony pogonią, powrócił na zgliszcza obozu. Odnalazł Pete’a, leżącego jeszcze wśród kołder, z których nie zdążył był wyplątać się, gdy zaskoczyła go śmierć. Rozpaczliwa walka Thorntona wypisana była na ziemi świeżymi śladami i Buck odczytywał jej szczegóły, sunąc nosem po ziemi. Ślad prowadził do brzegu głębokiego jeziorka. Na jego skraju z głową i przednimi łapami w wodzie leżała Skeet, wierna aż do końca. Samo jeziorko, szare i zmącone od płuczek, kryło niewidocznie to, co w sobie zawarło. Zawarło Johna Thorntona. Buck bowiem poszedł tropem aż do fali – z jeziora ślad już nie wychodził.

Dzień cały brodził pies ponad wodą lub krążył niespokojnie wokoło dawnego obozu. Znał śmierć jako ustanie ruchu, jako odejście precz z życia żywych – i pojął, że John Thornton umarł. A zrozumiawszy – odczuł pustkę, podobną do głodu, lecz tak ssącą a bolesną, iż żadnym  pokarmem zapełnić jej nie zdołał. Czasami, na krótko koił go widok poszarpanych Yeehatów. Wtedy wzbierała rozkosz dumy – najwynioślejszej, jakiej zaznał. Człowieka zabijał! Najstraszliwsza z gier, najwspanialsze z dokonań. Zabijał człowieka wedle prawa kłów i pięści. Ciekawie obwąchał ciała leżących. Jakże łatwo umierali! Porządnego wilczara zabić trudniej. Ludzie nie liczyliby się wcale jako przeciwnicy, gdyby nie ich kije, strzały i dzidy. Odtąd nie będzie bał się człowieka – chyba takiego, co trzyma w ręku kij, łuk lub dzidę.

Nadeszła noc. Pełny księżyc stanął ponad drzewami w głębokim niebie i srebrzyć jął kraje, aż legły skąpane w widmowym blasku. I z nadejściem nocy, brodząc i jęcząc nad jeziorem, poczuł Buck raz jeszcze wiew nowego życia w puszczy, niepodobnego przecież do życia Yeehatów. Stanął, zasłuchany, i węszył. Z oddali dochodził cienki a ostry skowyt-pokrzyk, a za nim jak echo huczał przeciągły chór. Z każdą chwilą głosy zbliżały się, wzmagały, rosły. I znowu pojął Buck, że słyszał je już ongiś, w zamierzchłym świecie, co nie opuszczał pamięci. Wystąpił na środek polany. Słuchał. Był to Zew, wielotonny Zew, brzmiący dziś bardziej kusząco i władnie niż kiedykolwiek. I bardziej niż kiedykolwiek gotów był Buck usłuchać wołania. John Thornton nie żyje. Ostatnia więź prysła. Człowiek i świat jego przestali istnieć.

W pogoni za żywym mięsem, wilki ruszyły w góry z nizin jodłowych. Wpadły w dolinę Bucka. Na polanę, leżącą niby świetlista gładź wodna, wtargnęły nagle srebrnym nurtem. Pośród polany czerniał Buck, nieruchomy jak posąg, oczekujący nieznanego przyjścia. Wilki zatrzymały się, zdumione, tak duży stał i spokojny. Minęła chwila – aż najzuchwalszy  poskoczył prosto na zjawisko. Niby piorun uderzył Buck, miażdżąc wrogi kark. Potem znowu zastygł bez ruchu ponad wijącym się w agonii ciałem. Trzej jeszcze próbowali, jeden tuż za drugim. I kolejno odpadać musieli precz, brocząc krwią z szyi lub ramienia.

Wtedy cała zgraja rzuciła się naprzód, ślepa, skłębiona, zbita, podniecona myślą, że ścigany jeleń umknie. Wspaniała zwinność i szybkość poruszeń przyszła Buckowi na pomoc. Kręcąc się na tylnych łapach, warcząc i gryząc, był wszędzie jednocześnie, niedostępny z przodu, zwinnie broniący obu boków. Żeby jednak skuteczniej osłaniać boki i nie pozwolić wrogowi zajść od tyłu – musiał cofać się krok za krokiem. Sunął w ten sposób wzdłuż jeziorka i poprzez znajome koryto potoku, aż wparł tył w wysoki brzeg skalny. Wtedy posuwać się począł w prawo ku prostokątnej wyrwie, wydrążonej przez ludzi przy kopaniu złota. W tym to wgłębieniu stanął na ostatniej pozycji, z trzech stron bezpieczny, już tylko frontu broniący.

Bronił jednak tak dobrze, że po upływie pół godziny napastnicy odstępować poczęli. Wszystkie języki zwisały spienione, kły lśniły drapieżnie w księżycowym blasku. Jedne wilki pokładły się, podniósłszy głowy, nastawiwszy uszy; inne stały sztywne, wpatrzone we wroga; jeszcze inne chłeptały wodę z jeziorka. Nagle jeden z nich, siwy, długi i chudy, zbliżać się począł ostrożnie, lecz przyjacielsko. Buck rozpoznał dzikiego brata, z którym biegał po lasach przez noc i dzień. Zaskomlił z cicha, a gdy pies odpowiedział – zetknęli nosy.

Wtedy pewien stary wilk, żylasty i w bitwach stargany, wystąpił naprzód, szukając zgody. Buck skrzywił górną wargę, jakby wstrzymując warknięcie, lecz zgodził się zetknąć nosy. Po czym stary wilk usiadł, wzniósł łeb ku księżycowi i wybuchnął długim, żałośliwym, przeciągłym wyciem. Inne natychmiast zasiadły, wyjąc. I oto Zew doszedł do Bucka, nieomylny, zdobyty, prawdziwy. Siadł więc również i również zawył. Po czym opuścił swoją wyrwę skalną a stado otoczyło go, obwąchując półprzyjacielsko, półdziko. Wodzowie rzucili głośno bojowy szczek i skoczyli w las. Wilki pomknęły w ślad, poszczekując chórem. I Buck mknął z nimi, szczekając w biegu.

Na tym skończyć by można historię Bucka. Po latach niewielu plemię Yeehatów dostrzegło zmianę w gatunku wilków leśnych. Trafiały się splamione brunatno na pysku i głowie lub biało znaczone przez pierś. Lecz co dziwniejsze, plemię Yeehatów rozpowiada o Psie-Widmie, który pędzi na czele stada. Sieje on trwogę, albowiem zmyślniejszy jest od ludzi, surową zimą porywa zapasy z obozu, opróżnia wnyki, zabija psy, napada najdzielniejszych łowców.

Nie, straszniej jeszcze rozrosła się opowieść. Byli myśliwi, co nie wrócili nigdy do szałasów, byli tacy, co widzieli gardła współplemieńców rozdarte okrutnie, a wokoło na śniegu ślady łap wilczych, większe od śladów zwykłych.

Każdej jesieni plemię Yeehatów, idące tropem wędrówki jeleniej, pamięta, iż pewną dolinę omijać należy z daleka. A kobiety bledną, skoro przy ognisku pójdzie pogwarka, jak to w stronie owej Zły Duch obrał sobie siedlisko.

Latem przecież schodzi w dolinę tę ktoś, o kim nie wiedzą Indianie. Jest to olbrzymi wilk o futrze wspaniałym, niepodobnym do futer wilczych. Nadbiega sam z uśmiechniętych nizin leśnych i zatrzymuje się na polanie pośród drzew. Żółty, sypki strumień płynie tu ze zmurszałych worów skórzanych i wsiąka w ziemię, która wysokimi trawami i bujnością ziela porasta i ukrywa złoto przed okiem słońca. Stoi tu zamyślony długą chwilę, a przed odejściem wyje raz jeden, żałobnie, przeciągle, ponuro.

Nie zawsze jednak chadza samotny. Gdy nadejdą długie noce zimowe, a wilki, tropiąc żywe mięso, ruszą ku niższym dolinom, widzieć go można, jak sadzi na czele stada, w bladym lśnieniu miesiąca lub pod łukiem zorzy świetlistej. Sprężony w śmigłych susach, potężną gardzielą zawodzi pieśń młodego świata, pieśń – bojowy pokrzyk ordy.

Przypisy

[1] groom (ang.) – chłopiec stajenny

[2] wilczar – tu: miejscowy pies zaprzęgowy

[3] temperatura mierzona według skali Fahrenheita