Konsultacja: Sylwia Łapka-Gołębiowska

Redakcja: Ewa Popielarz

Korekta: Marek Kowalik

Skład: Igor Nowaczyk

Projekt okładki: Magdalena Wójcik

Zdjęcie na okładce: © Andrey Kiselev / 123rf.com

Zdjęcie autorki: © Maciej Zienkiewicz Photography

Źródła ilustracji: zbiory Biblioteki Narodowej w Warszawie, www.polona.pl, domena publiczna

Producenci wydawniczy: Marek Jannasz, Anna Laskowska

© Copyright by Lira Publishing Sp. z o.o., Warszawa 2017

Wydanie pierwsze

Warszawa 2017

ISBN wydania elektronicznego EPUB: 978-83-65838-19-3

ISBN wydania elektronicznego MOBI: 978-83-65838-20-9

www.wydawnictwolira.pl

Wydawnictwa Lira szukaj też na:

Skład wersji elektronicznej: Marcin Kapusta

konwersja.virtualo.pl

Spis treści

Wstęp

Rozdział 1. Perypetie miłosne króla Władysława Jagiełły

Jadwiga Andegaweńska – kobieta-król

Narzeczona Wilhelma

Ten „pogański pies Jagal”

Niedobrana para?

Partnerzy

Anna Cylejska – niewierna królowa?

Upokarzający żywot starej panny

Wszyscy kochankowie królowej Anny

Elżbieta Granowska – wielka miłość Jagiełły

Raptus puellae, czyli niełatwo być piękną i bogatą

Niechciana królowa

Zofia Holszańska – matka dynastii

Matrymonialne strapienia starzejącego się króla

W gnieździe os

Rozpustna kobieta czy przykładna matka?

Rozdział 2. Władysław Warneńczyk, władca, który „kochał inaczej”?

Z chłopca król

Matrymonialna karuzela

Na wojnie z poganami

Rozdział 3. Kazimierz Jagiellończyk i Elżbieta Rakuszanka, czyli jak brzydula zdobyła serce wielkiego monarchy

Smutny los sieroty

Brzydkie, niechciane kaczątko

Matka królów

Rozdział 4. Jagiellońscy rozpustnicy – synowie Kazimierza Jagiellończyka

Jan Olbracht

Święty Kazimierz i rozpustny kardynał

Rozdział 5. Zygmunt Stary i Katarzyna Telniczanka

„Królewicz bez przydziału”

Monarcha

Rozdział 6. Zygmunt August i kobiety

Pod skrzydłami zaborczej matki

Elżbieta Habsburżanka – niekochana żona

Król i Barbara

„Sokoły”, duchy i magia

Odtrącona małżonka

Królewskie miłośnice

Barbara Giżanka i czary mistrza Twardowskiego

Przypisy

Bibliografia

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Za czasów Jagiellonów

Polska potężna była

Słyszano wiele dzwonów

Hołdu godzina biła

Gdy kwiat Krzyżaków usiekł

Jagiełło z wojakami

Gdzie komtur wielki uległ

rycerzom z ich szarżami.

Zaś nasz król Zygmunt Stary

Wyróżniał się honorem

W zacności wychowany

Wierności był on wzorem.

Gdy Zygmunt August chory,

Niepomny rad od matron,

Z Barbarą wszedł w amory

Bezpotomnie został tron.

Wstęp

Wizerunek dynastii Jagiellonów funkcjonujący do dziś w świadomości większości współczesnych Polaków zawdzięczamy głównie szlachcie, która, w miarę jak słabła pozycja Rzeczpospolitej na arenie międzynarodowej, coraz bardziej gloryfikowała epokę jagiellońską. Ów okres jawił się im jako czas największej potęgi Polski, państwa sięgającego od Bałtyku aż po Morze Czarne, w którym w zgodzie żyli obok siebie nie tylko Polacy i Litwini, ale także Rusini, Żydzi i Ormianie, katolicy, prawosławni, protestanci oraz inni innowiercy, na czele z tatarskimi muzułmanami, których do Polski sprowadził założyciel dynastii Władysław Jagiełło. Rządzący owym państwem jawili się jako jeden z najpotężniejszych, o ile nie najpotężniejszy, monarszych rodów Europy – byli postrzegani jako rozdający karty w całej Europie Środkowej. Z czasem więc pamięć o „złotym wieku Jagiellonów”, za jaki uznano okres panowania potomków Jagiełły, stała się wręcz częścią naszej narodowej świadomości.

Kiedy jednak za ocenę tego okresu w naszych dziejach zabrali się trzeźwo myślący historycy, okazało się, że nasi antenaci patrzyli na jagiellońską potęgę przez różowe okulary. Państwo, którym władali przedstawiciele czterech pokoleń tej dynastii, było rzeczywiście rozległe i potężne, a z Jagiellonami musieli się liczyć niemal wszyscy władcy ówczesnej Europy, marzący o skoligaceniu się z potężnym domem jagiellońskim, ale stanowczo zbyt wiele szans, jakie stanęły wówczas przed władcami Polski, zostało zaprzepaszczonych, głównie za sprawą nadmiernie pasywnej polityki i unikania konfliktów zbrojnych. Wielu historyków zwraca uwagę na zupełnie niepotrzebne uwikłanie Polski w walkę o panowanie w Czechach i na Węgrzech, które ostatecznie i tak przypadło Habsburgom. Poza tym, ze względu na fakt, iż Jagiellonowie – w przeciwieństwie do Piastów – byli władcami elekcyjnymi, prawo do tronu „kupowali” coraz większymi przywilejami dla szlachty, która stała się warstwą dominującą, z wielką szkodą dla mieszczaństwa, o chłopach nie wspominając. Z czasem zakres swobód szlacheckich był tak wielki, że ostatecznie doprowadziło to do upadku państwa.

Jednak cokolwiek złego powiedzieć o Jagiellonach, trzeba przyznać, iż jako królowie byli władcami kompromisu i tolerancji, pozytywnie wyróżniając się na tle ówczesnej Europy. Udało im się też dokonać rzeczy pozornie niemożliwej – połączyć w jeden zwarty organizm państwowy dwa tak bardzo różniące się od siebie, i to niemal pod każdym względem, kraje: Wielkie Księstwo Litewskie, będące ich dziedziczną domeną, oraz Królestwo Polskie, w którym przyszło im panować z woli obywateli. A nie doszłoby do tego, gdyby władcy z tej dynastii (z małymi wyjątkami) nie byli zwolennikami, często krytykowanej przez współczesnych historyków, idei dobrowolnych i pokojowych związków między państwami.

Tematem niniejszej publikacji nie jest jednak polityka Jagiellonów ani ich sukcesy czy porażki na arenie międzynarodowej, ale ich życie uczuciowe. Dlatego zamiast skomplikowanych tajników sprawowania rządów poznamy kobiety, które były ich żonami lub nałożnicami, ujawnimy perypetie małżeńskie władców, począwszy od skomplikowanych spraw dotyczących zawarcia związku małżeńskiego, a skończywszy na intymnych sekretach jagiellońskiej alkowy. Wbrew pozorom bowiem kwestia pożycia królewskiej pary była sprawą wagi państwowej, która interesowała nawet samego papieża. Zgodne małżeńskie relacje dwojga członków różnych dynastii – w związkach z reguły pieczętowanych umowami między państwami – były wszak gwarantem pokoju w Europie. O tym, jak istotna była to kwestia, przekonuje chociażby przykład Jadwigi, a dokładniej jej małżeństwa z Wilhelmem Habsburgiem. Przecież o to, czy ten związek został skonsumowany, czy nie, spierano się przez wiele stuleci w całej Europie. A i Kościół poświęcił tej sprawie sporo uwagi.

Opierając się na podręcznikach historii, można wysnuć wniosek, że Jagiellonowie, poza Zygmuntem Augustem, byli dość nudnymi władcami, a w ich życiu trudno byłoby szukać jakichś obyczajowych sensacji, wszak byli wiernymi mężami i, w przeciwieństwie chociażby do Augusta II Mocnego, nie utrzymywali tabunu nałożnic i kochanek. Ale to tylko pozory. Okazuje się, że życie miłosne władców z tej dynastii kryje wiele niespodzianek, zagadek i tajemnic – i właśnie o nich opowiada niniejsza publikacja.

Pokłon Trzech Króli z tryptyku Matki Boskiej Bolesnej z kaplicy Świętokrzyskiej na Wawelu. Król po lewej stronie to prawdopodobnie Władysław Jagiełło

Lira Publishing Sp. z o.o.

Wydanie pierwsze

Warszawa 2017

ISBN wydania elektronicznego EPUB: 978-83-65838-19-3

ISBN wydania elektronicznego MOBI: 978-83-65838-20-9