Spis treści

Ballada o ulicy Słupeckiej

(A kiedy do Ciebie powiem…)

Rodowód

Czwarty wymiar

Litania kosmiczna

Poema

Szklanna góra

Więzień

O poetach

Utopia

Sen

(O! Nie pytajcie się, dlaczego…)

Dramat

Pogrzeb pięciu poległych

Sawitri

Drukarnia

Dziś

Pole

Maskarada

Dwie Matki

Obrazki jesienne

Wołyń

Zajazd

Werset

Moja chwila

Anioł czuwający

Do przyjaciół

O dniu i nocy ballada w pewnym nowym mieście

Step

Samotność

Na śmierć poety

Urywek poematu

Obelisk

Komentarz

Duch

Z poematu „Rok 1863”

Czachowski

(Ty jesteś jak księżniczka nieznanego dworu…)

(Jak dziwna w tobie mieszka radość…)

List

Akwarelka

Godzina trwogi

Kolory duszy

(Takie dni płyną przy nas…)

Baśń

Słowa i śnieg

Poranek

Pieśń

Słowo

Jabłoń aksamitna

Przewodnica

Dumka

Bogurodzica

Żywe srebro

Kołysanka Ewy

Tobie, Ewka – a muzom…

Mój dom

Słowo zaczarowane

Kołysanka

Modlitwa

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

1941

Ballada o ulicy Słupeckiej

Mai Walterowej

Na ulicy Słupeckiej,

na ulicy pijanej,

błądzi księżyc jak dziecko

i tynk łupie na ścianach.

Biegną schody w poddasza,

chodnik rynny potrąca,

jezdnia dudni jak blacha –

ot, tak – chyba niechcący.

Hen na czwartym pięterku

kolebeczka – pokoik,

tekturowe pudełko

wypełnione napojem.

Drzwi pukają, a zegar

senne liczy miesiące,

szafa płynie jak pegaz

pewnie – ot, tak – niechcący.

Jest skobelek i klamka,

w torebeczce ślad mąki,

a w pudełku Ordonka,

co sprzedaje fijołki.

Jest i pani jak likier,

co ma oczy milczące

i nie kocha się w nikim –

ot, tak – chyba niechcący.

Jeden z czołem wysokim,

co „pa Wołgie” wciąż świstał,

kieliszeczków głębokich

pije jeden plus trzysta.

Jest i drugi, co błyska

włosem bladogorącym,

lecz dziesiąty go dobił

– pewno – pewno – niechcący.

Na ulicy Słupeckiej,

na ulicy – mój Boże,

księżyc spił się jak dziecko,

wziął latarnię za rożen.

A pod dachem kolebka

– pudełeczko skrzypiące,

gdzie malutka Lusieńka

rzewnie płacze – niechcący.

•••

A kiedy do Ciebie powiem

nie tak, jak dziś – a żono –

w tej dziwnej, śpiewnej mowie,

co w maj jest zatajoną…

I niby sen, myślami,

nad czoło Twe pochylę,

aby je pieścić snami

śpiącemi w spojrzeń pyle…

I sny Twe zaczaruję

muskaniem śpiewnej mowy,

która tak w serca kłuje,

strumyczkiem purpurowym…

Kiedy się skryję cały

w tym jednym cichym słowie

– zaklęty pazik biały –

co Ty mi wtedy powiesz…?

czerwiec 1941

Rodowód

Poganin jestem! Poganin!

Dwurogie chwalę księżyce

i lutą słowiańską Panią,

Marzannę – Bogurodzicę!

Światowied mnie ośmiooki

w kontyny ciosanym Chramie

nauczył patrzeć w szerokie

słowiańskiej ziemi połanie!

Używiodajnił Swarożyc

i deszczów Lelum-Polelum!

I skrzat, co kołacz umnożył

płócieńca święconą bielą!

Kupało jestem! Kupało!

Goniący rodnicę Ładę,

gdy ziarno jarkie upałem

w jęczmień włochaty układę!

Gdy syrop nalewam w barcie,

drążone, chłodne kołodzie,

by biali pszczelnicy, starce

kołacze maczali w miodzie!

Słowianin jestem! Słowianin!

Od Światowieda dziedzicem

i lutej słowiańskiej Paniej,

Marzanny – Bogurodzicy!

1941

Czwarty wymiar

Czas jest osią przestrzeni,

przestrzeń szybuje czasem,

wykreśla czasu promieniem

kształt – jak wieczności kompasem.

Bryłę bez bryły okrężną,

a wszędzie jednako prostą,

w wymiarze swym czworoprężną,

z czasu przestrzeni wyrosłą.

To jest zagadka wszechświata,

którą w orbitach myśl drąży,

kosmos ujęty w kwadratach

liczb – co za trwaniem swym dąży.

1941

Litania kosmiczna

Dłuto Misterne

Promieniu Ciągły

Różdżko Przemądra

Ogniwo Pełne

Stole Okrągły

Dno Oka Jądra

Substancjo Jedna

Orbito Ogni

Piano Kosmiczna

Przestrzeni Pełna

Włócznio Płomieni

Kulo Magiczna

Miaro Subtelna

Kolio Pierścieni

Czoło Jasności

Liczbo Niedzielna

Kręgu Istnienia

Kształcie Krągłości

Sumo Potęgi

Spiralo Trwania

Zbiorze Wielości

Litero Księgi

Pióro Pisania

Nieskończoności

Wypełń się nami

czerwiec 1943

Poema

Poema by nam trzeba stworzyć polskie, nowe,

jędrnej gwary społecznej pełne, mocne, zdrowe.

Jare jako pszenica, jako chłopy żytnie,

w których Polska jak długa, szeroka zakwitnie

i wygada, wyśpiewa, wygębuje gwarnie,

niby prawda mielona na ogromnym żarnie.

Niby łany szumiąca ku życiu rozrzutnie,

ochoczo, tęgo, prosto – a nie bałamutnie,

na modłę galanterii salonowych styli,

w których słowo się szminką i pudrami pyli.

czerwiec 1943

Szklanna góra

Jest temat dla powieści – niby snu o szpadzie,

szklanną, gładzoną gładzią, jak góra się kładzie.

Odlana z lodu bryły śliskiej, jednolitej,

gołoledzi niemocy w nas – w Rzeczpospolitej.

Na którą się wspinają wspinacze samotni,

potężni, smutni, piękni, a mocą stokrotni.

Dźwigający plecami historię narodu,

na tę górę olbrzymią – szklanną górę lodu.

Jest temat dla powieści – nie nowej, nie starej,

jak siły tych wspinaczy wysiłkiem omdlałej.

I głuchej jak ta góra – jak ta bryła ślepej,

z narodowej głupoty posklejanej klepek.

1940

Więzień

I

Cztery ściany zamknięte!

Szare pudło ceglaste!

I okienko wciśnięte

w strumyk światła półjasny!

Cztery kroki wdeptane

w szmatek wąskiej podłogi!

Cztery kroki do ściany,

cztery kroki tej drogi!

Tylko serce się tłucze

jak dzwon w wieży spiżowej!

I myśl skronią tak huczy,

bólem czaszki i głowy!

Cztery kroki! Znów cztery!

W głąb ceglastą sześcianu!

A pod czaszką ból wzbiera!

Cztery kroki do ściany!

II

Ściana – ściana wisząca

w płatkach bólu nad głową!

Redaktor prowadzący: Paweł Orzeł

Opracowanie: Urszula Kuzińska

Korekta: Adam Buszek, Magda Lotkowska

© Copyright for the Polish edition by

Państwowy Instytut Wydawniczy, 2018

Księgarnia internetowa www.piw.pl

www.fb.com/panstwowyinstytutwydawniczy

Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2018

ul. Foksal 17, 00–372 Warszawa

tel. 22 826 02 01

e–mail: piw@piw.pl

Projekt okładki, typograficzny i skład: Mimi Wasilewska

ISBN 978-83-06-03385-4

Skład wersji elektronicznej: Marcin Kapusta

konwersja.virtualo.pl