HOBBY CIOTKI KONSTANCJI

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ZEGARMISTRZ I ŁOWCA MOTYLI

Zanim gosposia przygotuje moją poranną kawę, robi pierwsze zakupy. Są takie rzeczy, które muszę mieć na stole codziennie świeże. Rogaliki z makiem i czarnuszką, pączki i bułki od Wentzla, pudełko „egipskich”. Ale także „Czas”, „Ilustrowany Kurier Codzienny” oraz „Gazetę Polską”.

Poranek zaczynam od prasy. To nie są gazety z moich czasów. Nie znajdziecie w nich słowa „orgazm”; jest to zjawisko na razie niezbadane, a w każdym razie tajne. Nie zobaczycie kobiecego sutka, gołych nóg ani pośladków. Nie ma też pojęć: „menedżer”, „plik avi”, „hipertekst”, „konceptualizm” ani określenia: „ciepłe, gejowskie klimaty”...

Przebiegam oczami artykuły, bezwstydnie obnażające poglądy autorów nieznających poprawności politycznej i maskujące równocześnie zwykłą niewiedzę. Artykuły oparte na plotkach, zeznaniach, informacjach przekazywanych telegramem albo przez telefon. Bawią mnie takie słowa, jak: „referencyj”, „jejmość” albo „stójkowy”, ale już tylko przelotnie. Wzbudzają najwyżej lekką pobłażliwość.

Szukam słów, na które jestem wyczulony. Nazwisk, incydentów. Czegoś, co może stanowić oznakę, że świat zamierza potoczyć się taką drogą, jaką znam z podręczników historii.

Za rok nadejdzie wrzesień trzydziestego dziewiątego. I pomimo że wiem, iż nic się nie wydarzy, zdaję sobie sprawę, że będę cały czas spoglądał na niebo i czekał na bomby.

Trzeba było wyjść w piki, pomyślał ksiądz Gorzelski ponuro. I może jeszcze nie pić tyle wiśniówki. To aż grzech. Chyba...

Bryczka turkotała na granitowej kostce, za szpalerami lip tuż nad linią horyzontu zaraz miało sinieć niebo. Nadchodził spóźniony jesienny świt. Gawryła smagnął konie, stukot kopyt przyspieszył. Ksiądz przez chwilę grzebał w kieszeni płaszcza, wreszcie znalazł papierośnicę i zapałki. Szerokie plecy Gawryły jak zwykle w czwartek wyrażały jedynie święte oburzenie, choć woźnica nie ośmielił się powiedzieć ani słowa. Ksiądz wsunął ustnik papierosa pomiędzy wyschłe wargi i zagrzechotał pudełkiem.

A także nie jeść tyle kaczki, najświętsza Panienko, kontynuował milczący rachunek sumienia. I tyle pasztetu... No i jeszcze kiełbasa z dzika, i grzybki... I „myśliwska”, mój Boże... Ile ja tego wypiłem? Nie licząc wina, oczywiście, wino jest w zasadzie ewangeliczne. Aczkolwiek jarzębiak chyba nie, zafrasował się. Podobnie jak arak, śliwowica i angielska whisky. Jarzębiak jest niezbędny dla zdrowia, lecz obawiam się, że piłem też jakiś koniak, ale przecież nie można po kolacji nie wypić koniaku... Zwłaszcza że był francuski...

Zapałka trafiła właściwym końcem w draskę i ojciec Józef zaciągnął się wonnym dymem.

Mam nadzieję, że nie dopuściłem się jakichś świńskich propozycji wobec niewiast, zaniepokoił się. Wdowa na pożegnanie tak dziwnie się uśmiechała... Mój Boże, jakie ciało jest mdłe, pomyślał zatroskany. A już moje wydaje się mdłe w dwójnasób. Co ja jej nagadałem?

Tańczyłem...! – ocknął się na chwilę, tknięty fatalnym wspomnieniem. I śpiewałem żurawiejki...! Wybacz, Panie...

Milczący dotąd Gawryła splunął ciężko przez zęby.

Bryczka toczyła się przez ciężki, atramentowoczarny mrok na minuty przed świtem, wśród drzew snuła się pasmami mgła, kopyta dźwięcznie klekotały o bruk.

Pierwszy błysk smagnął sinym, acetylenowym błękitem w momencie, gdy nieszczęsny proboszcz zapadał już w ciężki od wyrzutów sumienia sen. Niczym bezgłośne uderzenie pioruna wśród pustych pastwisk. Jedno uderzenie ostrego światła przecięło drogę pręgami cieni i znikło. Znowu zapadła ciemność.

Widoczna na horyzoncie główna ulica w Biernatyczu, oświetlona od roku elektrycznymi lampami i migocąca jak sznur świetlnych paciorków, nagle zamigotała i zgasła, jakby wieś znikła w brzuchu mrocznego Lewiatana. Ciemność zapanowała niepodzielnie, wydawało się, że nawet gwiazdy przygasły. W głębokiej, nieprzeniknionej czerni zaczęły chórem wyć psy.

– Wciurności z to elektryko – sapnął Gawryła i strzepnął jeszcze raz lejcami. – Nu! Hajda!

Gruchocący odgłos kopyt przyspieszył, ale niewiele było widać. Dwie świecowe latarnie wiszące u burt bryczki dawały coś tyle światła, jakby płonęły w beczce czarnej kawy. Ich blask ledwo sięgał do kostki drogi i muskał pnie na poboczu.

Byle na plebanię, pomyślał ksiądz. Byle do łóżka, już chyba dzisiaj nic nie narozrabiam...

Kolejny rozbłysk zalał całą okolicę rtęciowym światłem, pokroił drogę smugami cienia i rozlał się po polach.

– Ki czort... – wycedził ksiądz Józef, osłaniając twarz od blasku.

Przede wszystkim przyszło mu na myśl, że ktoś wziął się za spawanie albo że wybuchł jakiś pożar. Dlaczego nad ranem i pośrodku pustego pola – nie wiadomo, ale trzeba przyznać, że proboszcz nie był człowiekiem zabobonnym.

Na horyzoncie płonął wyraźnie siny ogień, malując coś na kształt szklanej kopuły, wewnątrz której miotały się syczące błyskawice, smagając jej ściany. W samym centrum płonęło liliowym blaskiem miniaturowe słońce.

Bryczka stanęła.

– Łojezujezu – krzyknął Gawryła cienkim głosem.

Ach, więc nie mam delirium, pomyślał rozsądnie ksiądz Józef. Bo i Gawryła to widzi. Zatem to musi być kara za nieumiarkowanie w jedzeniu i piciu...

Kopuła płonęła pośrodku pola, oświetlając całą okolicę. Powietrze wydawało się dziwne i metaliczne, jak w czasie burzy, a Gorzelski poczuł, że włosy na ciele stają mu dęba. Rzecz nie mieściła się w głowie, ale absolutnie nie czuł się gotów na cud. Nie dzisiaj... Nie w pół drogi między kolacją u hrabiostwa a głębokim snem na przytulnej plebanii. Zdrzemnąłby się, odprawił jutrznię, a potem zjadł aspirynę i wrócił do łóżka. To nie jest dobry moment na cuda. Nie dziś.

Płonąca wśród pól półkula ostrego światła przygasła nieco i można było dostrzec wewnątrz klęczącą sylwetkę człowieka. Nagiego mężczyzny, skulonego, z rękami przy ciele i z pochyloną głową. Wokół równym, geometrycznym kręgiem paliła się trawa. Proboszcz skamieniał.

Gawryła przeciwnie. Wrzasnął jeszcze raz: „Łojezuńku!”, zeskoczył z kozła i bez namysłu pognał w mrok, błyskawicznie, jakby ćwiczył to przez całe życie. Ksiądz został sam na siedzeniu bryczki, pod sinym blaskiem płonącym pośród nocy. Konie zarżały zdjęte nagłym strachem.

Józef Gorzelski mógł być leciutko wstawiony, mógł starzeć się na swojej parafii bardzo daleko od ewentualnej świętości, mógł trawić czas, młócąc we dworze w karty albo trik-traka i przystawiając się do owdowiałych pań, ale pozostawał nie tylko zwykłym wiejskim proboszczem. Przede wszystkim czuł się kapelanem polowym Dwudziestego Szwadronu Ułanów Zmotoryzowanych i w tym ujęciu traktował swoje powołanie śmiertelnie poważnie. Nie w obliczu powściągliwości, skromności i pobożnej pokory – to jakoś nigdy do niego nie przemawiało – ale gdy sprawy stawały się ostateczne, jego wiara zamieniała się w granitową skałę.

Westchnął ciężko, uniósł się z siedzenia i otworzył skrytkę pod kanapą bryczki. Wyjął ze środka zawiniątko, rozwinął kawałek oliwkowej derki, z której wydobył trójkątne drewniane puzdro z zaokrąglonymi brzegami. Drżące, zdrętwiałe od zimna i alkoholu palce przez chwilę borykały się z rzemieniem, po czym proboszcz zdołał otworzyć klapkę na krótszej ściance pudła i wydobyć lśniący oleiście czarny długolufy pistolet, z rękojeścią obłą jak uchwyt spłuczki. Odciągnął z trzaskiem zamek, odwrócił drewnianą kaburę i jednym ruchem umocował ją na końcu rękojeści. Zaopatrzona w ten sposób broń zyskała prowizoryczną kolbę, a ksiądz rotmistrz Gorzelski podejrzewał, że będzie potrzebował dziś więcej punktów oparcia niż tylko ziemia pod nogami. Postawił kołnierz płaszcza, z kieszeni wyjął różaniec, który powiesił na szyi, przerzucił pistolet do lewicy i uczynił nad nim znak krzyża. Nie miał niczego prócz różańca, ale przecież nie wybierał się z wiatykiem, tylko na wista. Mauzer pod siedzeniem bryczki podróżował od zawsze – trochę na pamiątkę, a trochę tak na wszelki wypadek. Nigdy nie było wiadomo, czy ktoś, spotkawszy w nocy pojazd z bezbronnym sługą bożym, nie zechce wszcząć burdy. Socjalista jakiś, dajmy na to. Czasy były pełne zepsucia.

Ksiądz Gorzelski zeskoczył z dwukółki, rzucił papierosa na drogę, roztarł go podeszwą i delikatnie namacawszy palcami w ciemności krzyżyk na końcu różańca, przeskoczył rów, po czym ruszył przez pastwiska w kierunku światła.

Wewnątrz drewnianej kabury znalazł jeszcze rzemień z karabińczykiem i przypiął go do kółka na końcu rękojeści. Teraz mógł zwiesić pistolet z ramienia i w razie czego pokazać, że ma puste ręce. Wiedział, że złapie kolbę szybciej, niż ktokolwiek będzie mógł przypuszczać, a broń pozostanie na razie niewidoczna.

Maszerując pustym pastwiskiem w kierunku dziwnego, ostrego światła i rzucając na burzany długi cień, przypomniał sobie o spoczywającej w kieszeni płaskiej metalowej flaszeczce, której zwykle nie pokazywał nikomu, bo przyszwejsowany do ścianki emblemat Korpusu Kapelanów Polowych wydawał mu się umieszczony bluźnierczo. Teraz jednak chlupocąca w środku miarka araku przypominała o sobie wyjątkowo kusząco. Zrobił jeszcze kilka kroków i pomyślał, że to nie jest dobry czas na łyk przed szarżą. Wypił już dzisiaj dosyć, lepiej mieć pewniejsze ręce.

Do błogosławieństw, naturalnie.

Widział krąg płonących krzaków, ale to był normalny ogień, zrozumiały i codzienny. Mógł go zaprószyć ktokolwiek. Kula liliowego blasku, obrysowująca sylwetkę klęczącego człowieka i miotające się wokół błyskawice, które lizały niewidzialną kopułę, to nie było już nic normalnego. Może jakiś aeroplan się rozbił? – pomyślał ksiądz bezradnie, doskonale wiedząc, że wmawia sobie głupstwa.

Słyszał już ostry trzask wyładowań i dziwne, basowe buczenie, które odzywało się aż w zębach. W powietrzu pachniało metalicznie burzą i odurzająco dymem tlących się ziół. Na całym ciele poczuł dreszcze. Drobne, kłujące, nie całkiem takie, jak ze strachu.

W oddali ponuro chórem wyły psy.

Błyskawice zgasły nagle, zostawiając na siatkówce Gorzelskiego zielone zygzaki powidoków i smolistą czerń dokoła. Tylko wokół ciała klęczącego mężczyzny jarzył się zielonkawy nimb, rzucając słabe światło na trawę i twarz księdza.

Tamten klęczał, wsparłszy dłonie o ziemię, ze zwieszoną głową, zupełnie nieruchomy i jakby wyczerpany. Jego ciało, widoczne doskonale, jeszcze jarzyło się zielonkawym, podobnym do fosforycznego blaskiem. Gorzelski widział wyraźnie szerokie barki, wygięte w łuk plecy i pośladki. Patrzył, a jego mózg milczał w osłupieniu.

Człowiek klęczący w idealnie półkolistym dole, obwiedzionym kręgiem płonącej trawy, uniósł nagle głowę, po czym wstał z wysiłkiem. Był bardzo wysoki; miał niezwykle regularne rysy twarzy. Nieziemsko regularne.

Ksiądz, poruszając bezgłośnie wargami, uniósł w palcach krzyżyk różańca.

Nagi mężczyzna potrząsnął głową jak ogłuszony bokser i wyprostował się. Kapelan osunął się na kolana w mokrą trawę.

– Panie, nie jestem godzien... – powiedział. Nic więcej nie przychodziło mu do głowy. Chrząknął. Głos nie chciał przedostawać się przez ściśnięte gardło. – Nie jestem godzien... Nawet nigdy nie wierzyłem w anioły... To znaczy... Jezu, ratuj...

– A u wszystkich tych wierzących było jedno serce i jedna dusza – oznajmił nagle przybysz potężnym głosem. – I nikt z nich nie nazywał swoim tego, co posiadał, ale wszystko mieli wspólne.

– Dzieje Apostolskie: 2, 44... – rozpoznał Gorzelski. Przypowieść o wspólnocie dóbr. A wtedy pojął, że kimkolwiek jest przybysz, jest zmarznięty, bo nagi. Zdjął płaszcz i podał obcemu.

– Nie było też między nimi nikogo, kto cierpiałby niedostatek – ciągnął obcy, zakładając księżowskie rojtszwańce – ci bowiem, którzy posiadali ziemię albo domy, sprzedając je, przynosili pieniądze uzyskane ze sprzedaży.

– Tak, tak... Naturalnie – wymamrotał osłupiały ksiądz, grzebiąc po kieszeniach w poszukiwaniu pugilaresu. Nie był pewien, czy dwadzieścia guldenów, które nosił na drobne wydatki, oraz szesnaście pięćdziesiąt, które wygrał w wista od hrabiego, to odpowiedni datek dla anioła.

– Ananiaszu, czym to szatan omotał serce twoje – powiedział anioł aksamitnym głosem – że okłamałeś Ducha Świętego i zachowałeś dla siebie część pieniędzy za rolę?

Kapelan zdrętwiał. Doskonale pamiętał, co było dalej.

Pochmurne niebo szarzało nad horyzontem. Drobny deszcz ugasił tlącą się trawę, a siwy dym z idealnie okrągłego pogorzeliska wchłonęły niskie, snujące się pasmami warstwy mgły. Wstawał ponury, siny świt.

Krakały wrony.

Na drogę wyszedł wysoki mężczyzna w czarnym płaszczu i przykrótkiej sutannie. Rękawy ledwo sięgały mu za łokcie. Z ramienia na rzemieniu zwisał mu długolufy pistolet z przyprawioną do rękojeści drewnianą kolbą. Mężczyzna zsunął biret na tył głowy, wyjął piersiówkę ozdobioną symbolem Korpusu Kapelanów i pociągnął spory łyk, po czym wsunął między wargi papierosa i zapalił zapałkę jedną ręką. Rzucił ją na ziemię i człapiąc rozsznurowanymi trzewikami, ruszył w kierunku niewielkiej bryczki stojącej na drodze, ledwo widocznej w sinawym świetle przedświtu.

Konie rżały niepewnie i drobiły w miejscu, oglądając się trwożnie przez ramię.

Mężczyzna wskoczył na kozioł, spuścił hamulec.

– No, gniade – powiedział – jedziemy na plebanię.

– Pan się pozwoli przysiąść? – Meier podniósł wzrok znad gazety i bez słowa wskazał krzesło naprzeciwko. Mężczyzna usiadł, nie zdejmując kapelusza. Meier upił łyk kawy i podniósł pudełko papierosów, częstując gościa. Tamten odmówił ruchem głowy, a potem nachylił się w jego stronę.

– To nie jest git, że pana jest tak łatwo znaleźć, panie Meier. Ja panu to mówię.

– Dlaczego, panie Holzman?

– Pan mnie wynająłeś, bo pan chcesz coś wiedzieć, jak się stanie. A mnie się tak zdaje, że jak pan się dowiesz, że właśnie się stało, to może pan będziesz potrzebował uciekać, panie Meier.

– Panie Mońku – powiedział Meier spokojnie – przestań się pan popisywać i mów pan normalnie. To nie kabaret. Nic nie rozumiem. Gdzie mam uciekać?

– Uj, a co się pana nie podoba w moje normalne mówienie? Czy ja mówię nienormalnie? Ja do pana przyszedłem jako Moniek Holzman, a Moniek Holzman mówi normalnie. Jak ja będę potrzebował wyglądać jak goj, to ja będę mówił jak Eugeniusz Bodo.

– Do rzeczy.

– Pan chciałeś wiedzieć, jak się stanie kilka rzeczy. To ja panu mówię, że się stały.

– Znaczy?

– Ja przyszedłem do pana do domu. Miałem od moich ludzi i telefon, i depeszę. No to wziąłem i przyjechałem taksówką, panie Meier, to pana będzie kosztowało gulden i czterdzieści groszy górką. To ja przychodzę, a ta dziewuszka, co to u pana gotuje, mi mówi, że pan poszedłeś. Myślę sobie, że jak jest piątek, to pan inżynier Meier siedzi w „Ziemiańskiej” na dole, czyta gazety i pije kawę. I jak ja to wiem, to ci, co to pana szukają, też będą wiedzieć. Niedobrze tak zawsze robić furt jedno i tak samo. Pan jesteś przewidywalny, panie Meier.

– Co się stało?

– W zaprzeszłym tygodniu ktoś obrabował plebanię, a księdza znaleźli zabitego na polu, całkiem gołego. Tak jak pan mówiłeś. Zabrali mu gelt, co miał przy sobie, wszystkie oszczędności z plebanii, nawet bryczkę. Ale wzięli, uważasz pan, płaszcz i wszystko, co miał na sobie, nawet buty i, ja pana przepraszam, ale zostawili go ze szwancem na wierzchu. Kark mu skręcili. To było na Podolu. Pan kazałeś sprawdzać też wygrane. I co pan powiesz? W Berdyczowie jeden ksiądz w trzy dni później wygrał na koniach dziesięć tysięcy. To jest raz. Drugie, to we Lwowie policja znalazła jednego takiego po nocy, też był całkiem goły i mówił od rzeczy. Niby stracił pamięć. Wiedział tylko, jak się nazywa. O, kelner, pan mi weź kminkówki, panie Meier, sto gram i lepiej sam pan też weź koniaku. Ten zatrzymany to, panie Meier, świecił się w areszcie, jakby go wymalowali fosforem. Do rana mu przeszło. Do tego kilka dni później ten z zanikiem pamięci uciekł ze szpitala, a ganc taki sam facete wygrał w loterii „Koniczynka” dwa tysiące guldenów. To jest dwa. I też pan mówiłeś, że tak się może stać. Trzecie, to ktoś zamordował oficera artylerii i też go zostawił z gołą dupą na ulicy. Pieniądze, ubranie, wszystko. I to jest, panie Meier, trzy. Ale to było wczoraj na Powiślu. Na tym samym Powiślu jedna baba narobiła rabanu, że widziała diabła, co się narodził w piorunach. Coraz bliżej. Pan mi nigdy nie mówiłeś, o co panu chodzi, ale ja tak myślę, że pan nagle będziesz szedł pilnie wyjechać. Mam rację czy nie?

– A skąd panu przyszło do głowy, że mnie ktoś szuka?

– A kto powiedział, że mnie coś przyszło do głowy? Ja rozumiem, jak dadzą komu po głowie i ukradną pieniądze. No, ja jeszcze zrozumiem zegarek albo, niech tam, futro. Ale jak ktoś kradnie nawet gacie i buty, to to nie jest nic normalne. Tak jak nie jest normalne zabić człowieka za parę groszy i jakieś łachy. Co to jest za geszeft wisieć za spodnie? Mnie nic nie potrzebuje przychodzić do głowy, ja jestem detektyw i ja potrzebuję, żeby mnie pan zapłacił za robotę, co ja dla pana robię. Jak pan wyjedziesz albo pana znajdą gołego na jakim polu, to kto mnie zapłaci? Król Zygmunt? Ja nie na to pracuję, że nie mam co robić, panie Meier. Jestem tylko biedny Żyd, ale ja nie jestem taki głupi, żeby nie rozumieć, że pan się o tych gołych potrzebuje dowiedzieć nie dla śmiechu. Pan ten koniak wypiłeś jednym haustem. Kto tak francuski koniak pije, panie Meier? Chyba jaki Ruski... A ten papieros, co go pan masz w ustach, to na co on panu, jak poprzedni jeszcze się pali w popielniczce?

– A kto mówi, że panu nie zapłacę? – zapytał Meier i przyłapał się na tym, że zaczyna już mówić z takim samym akcentem co detektyw. – Dostanie pan swoje honorarium, choćby zaraz. Czekiem.

Wyjął wieczne pióro i książeczkę czekową z kieszeni marynarki. Zastanawiał się przez chwilę, westchnął, po czym wypełnił rubryki.

Holzman gwizdnął cicho.

– Co to są za jedni, panie Meier? Pytam teraz, zanim wezmę czek. Bo mnie się zdaje, że on tak wygląda, żebym o nic nie pytał.

– Są takie rzeczy, panie Rajmundzie, o które lepiej nie pytać. – Meier roztarł twarz jak człowiek bardzo zmęczony. – Zresztą mógłbym panu powiedzieć, aleby pan pomyślał, że ja jestem... jak wy to mówicie: meszugene.

– Ja się już mam bać?

– Jeśli im pan nie wejdzie w drogę, to nie. Ale jeśli im się uda to, co chcą zrobić, to... Niech pan się rozejrzy. Lubi pan to miasto?

– Co ja mam nie lubić?

– Zniknie. Zniknie w jednej chwili razem z całym światem. Och, będzie tu stała inna Warszawa i będą w niej mieszkali inni ludzie... Ale nie będzie ani tej ulicy, ani takich jak pan, ani też takich jak ja. Wybuchnie wielka wojna i zmiecie wszystko z powierzchni ziemi. A potem... A zresztą za dużo by mówić, panie Mońku. Wszystko się zmieni, i to nie na lepsze. Nawet przeszłość... Nic.

– I trzech gołych gojów ma tak zrobić?

– Jest ich więcej. I sam pan wiesz, że już nie są goli.

– Gdzie?

– Nie „gdzie”, tylko „kiedy”. W całej historii. Na całej linii czasu. Zrobią taki mały sabotaż. Tu zabiją człowieka, tam coś zniszczą albo przeciwnie, przeniosą coś z miejsca na miejsce. Ale to będzie tak, jakbyś pan powyciągał cegły z samego dołu sterty. Małe zmiany, które wywołają wielką. Wielką jak cały świat.

– Wiesz pan co? Pan nie potrzebujesz mi nic mówić, a ja wcale nie szedłem się o nic pytać.

– Zrobi pan dla mnie coś jeszcze, panie Mońku?

– Jak ja się patrzę na ten pański czek, to mnie się zdaje, że chyba będę musiał. Ale pan masz rację. Pan masz coś niedobrze z kiepełe.

Meier zgniótł „egipskiego” w popielniczce i nachylił się do detektywa.

– Ma pan rewolwer?

Raz, dwa... Raz, raz... Nie wiem, po co to robię. Jeśli mi się uda, i tak nikt nie uwierzy w to nagranie. A jeżeli poniosę klęskę, to zapis zniknie razem ze mną i tym światem. W naszej historii, w roku tysiąc dziewięćset trzydziestym ósmym, nie ma magnetofonów. Przynajmniej nie w powszechnym użyciu. Tutaj, w tej rzeczywistości, są drogie, ale wcale nie takie rzadkie. Za trzy, cztery lata będziemy mieli telewizję, chociaż nie wiem, czy jest się z czego cieszyć.

(Kaszel. W tle szczekanie psa i odgłos grającej na podwórzu katarynki. Kroki, odgłos zamykania okna. Najpierw jedna futryna, słychać skrzypienie rygla, potem druga. Robi się ciszej. Skrzypi fotel).

Jeszcze raz. Postanowiłem to nagrać, bo ostatnio próbowałem komuś wyjaśnić i okazało się, że brak mi słów. Nie umiem. Nie mam z kim porozmawiać. Może potrzebuję... po prostu terapii. Chciałbym... wyjaśnić, dlaczego robię to, co robię. Zdradziłem swoich najbliższych. Zdradziłem nie tylko swój kraj, ale świat i właściwie całą planetę. Zdradziłem swój czas.

(Odgłos wyciągania korka, wyraźny dźwięk nalewania płynu do naczynia z grubego szkła. Niezidentyfikowane szelesty, trzask zapałki. Westchnienie).

Pochodzę z dwa tysiące czterdziestego roku i naprawdę nazywam się Munir Kozłowski. Oficjalnie jestem pracownikiem EAT, Europejskiej Administracji Temporalnej. Prowadzimy badania nad podróżami w czasie. Prowadziliśmy. Oficjalnie program jest zawieszony. Pracowałem w europejskim ośrodku transmigracji temporalnej w Carandache pod Marsylią. Zaczynano trzydzieści lat temu. Od wysłania informacji o stanie kwantowym atomu o jakąś tysięczną część sekundy. Dziesięć lat później wysłali małpę o tydzień. A siódmego listopada dwa tysiące trzydziestego siódmego roku wysłali człowieka. Temponautę Colina Philippe Derniera. O tym, że go wyślą, dowiedzieli się rok wcześniej, ale nie uwierzyli. Pojawił się w laboratorium EAT, zszedł do kantyny i wypił kawę, mimo że równocześnie znajdował się w ośrodku szkoleniowym pod Essen. Wtedy uznano to za legendę miejską.

(Suchy, ironiczny chichot, bez cienia wesołości).

Miało być tak pięknie. Skoczyć na budowę piramid i zobaczyć, czym przesuwali te cholerne bloki. Sfotografować Jezusa na krzyżu. Powitać Kolumba transparentem: AMIES GO HOME! Pomachać Joannie D’Arc. Sprawdzić, kogo właściwie namalował da Vinci na „Ostatniej Wieczerzy”. Kilka historycznych wycieczek, za trzy i pół miliarda euro każda.

A potem okazało się, że historia nie istnieje.

Przynajmniej nasza. To jest jakiś inny świat. Chcecie wiedzieć, dlaczego Rzym upadł? Wiecie, jaka jest odpowiedź? „A to on upadł?” Attyla? Zginął pod Acjum. Jeżeli ktoś chce wiedzieć, dlaczego Husyci zostali pobici pod Białą Górą, to przykro mi. Można najwyżej sprawdzić, dlaczego zwyciężyli oraz w jaki sposób podbili Śląsk oraz Sudety i rozlali reformację na pół Europy. Rozbiory Polski? Jakie rozbiory? Gettysburg? Sorry, panowie, mamy dwie Ameryki. Wojna secesyjna skończyła się rozejmem. O Hitlerze to nawet mi się już gadać nie chce. Siedzi w wariatkowie w Wiesbaden. Nigdy nie zrobił kariery politycznej.

(Brzęk szkła. Chwila ciszy, szelest ubrania, odległy dzwonek tramwaju).

Jako problem czysto akademicki to wydawało się nawet zabawne. To nie był żaden świat równoległy. Nie mógł być. Nie bardzo umiem to wyłożyć, ale czas jest informacją. Przynajmniej na poziomie kwantowym. Dzień dobry: nie wiecie, co to są kwanty? To takie szczególne jednostki elementarne energii. Czas jest jak struna i my, temponauci, podróżujemy jako informacja wzdłuż tej struny. Rozpadamy się na cząstki kwantowe naładowane informacją i składamy w innym czasie, z analogicznych cząstek – pozyton po pozytonie. Dlatego przestrzeń nie ma tu znaczenia. Teoretycznie podczas fizycznego przemieszczenia w czasie Ziemia i cała ta część galaktyki powinna wam zniknąć spod nóg. Wszechświat jest w ruchu. Dlatego my wędrujemy jako czysta informacja wzdłuż linii danych czasowych. W przestrzeni, w której wektory czasowy i przestrzenny są zbliżone do punktu. Nieważne. Stamtąd jest tak samo blisko do każdego momentu przeszłości. O to chodzi. Dlatego potrzebna jest energia termojądrowa za trzy i pół miliarda euro. Można by za jej pomocą rozpędzić toyotę do prędkości światła. Toyota to samochód. Z napędem wodorowym. Nieważne.

(Trzask zapałki. Stłumiony brzęk kostki lodu wpadającej do szklanki i chlupot płynu. Stuknięcie naczyniem o szklany blat).

Istotne jest to, że nie znaleźliśmy się w jakiejś odmiennej, alternatywnej przeszłości. To była nasza linia czasu, ale świat wyglądał zupełnie inaczej. Podobnie, ale jednak inaczej. Nic się nie zgadzało. Co gorsza, okazało się, że to się rozszerza.

W tej chwili nasza historia sięga gdzieś tak do 17 października 1946 roku. Tego dnia żyją nasi przodkowie; babcie, które dziś pamiętają starzy ludzie, kiwają się w bujanych fotelach, nie wiedząc, że mają zaledwie kilka godzin życia za sobą. W ścianach widać ślady po pociskach wystrzelonych na wojnie, której nigdy nie było. Działają prasy mincerskie produkujące monety, które u nas leżą w pudełkach na targach staroci. Dzień wcześniej słońce wstaje nad zupełnie innym światem. Światem, który pożera nasz z prędkością dwóch dni na dzień i przyspiesza.

Wasz świat, wasza historia pożera naszą.

Czas powinien być ciągły. Następstwo zdarzeń i tak dalej. Ale nie tego dnia. Nie w październiku 1946 roku. Z sekundy na sekundę rzeczywistość zmienia się w zupełnie inną. Świat, w którym wiek dwudziesty wygląda jak skrzyżowanie Verne’a i Conan Doyle’a, ze sporą domieszką Haška, nagle zmienia się w świat Trumana, starego Soso, w Europę rozwaloną drugą wojną światową, podczas gdy naprawdę nie było nawet pierwszej... I nie pytajcie mnie, co pamiętają nasi starcy. Diabli wiedzą co pamiętają. Pewnie przeszłość, która istniała, dopóki była teraźniejszością, ale na osi czasu została zastąpiona przez inną. Proste?

Ciekawe, jak to będzie, kiedy świat, w którym teraz jestem, ogarnie mój rodzimy czas... Kiedy nadjadę jak surfer na fali nowego czasu. Czy wszystko zniknie w ułamku sekundy? Czy będzie można to w ogóle zauważyć?

To właśnie wtedy cały program poszedł pod dywan. Kiedy okazało się, że nasza przeszłość kurczy się o dwa dni dziennie i w ciągu jakichś czterdziestu lat nadejdzie najcichsza i najszybsza zagłada, jaką ktokolwiek mógłby sobie wyobrazić. Koniec z Unią Europejską, Islamską Sunną Arabską, Wspólnotą Niepodległych Państw, biochemicznym terroryzmem, klonowaniem i tak dalej. Koniec z Internetem, polityczną poprawnością, Nową Lewicą i Republikańskim Odrodzeniem. Koniec z kryzysem paliwowym i teorią globalnego ocieplenia. Nie pomogą protesty, petycje, akcje społeczne ani wstążeczki w kolejnym kolorze. Koniec. Au revoir.

Trudno wskazać, gdzie pojawiły się pierwsze różnice między naszymi czasami. Spodziewano się schludnego, zgodnego z teoriami i powieściami science fiction schematu. Jedno wydarzenie. Jeden fatalny moment, w którym coś wydarzyło się inaczej – jakiś Rzymianin, który poślizgnął się na oliwce na schodach Forum Romanum, więc nie spłodził syna i tak dalej. Jedno wydarzenie krytyczne, od którego zmiany rozeszły się niczym kręgi na wodzie i wygenerowały wasz świat.

Nie pytajcie tylko, jak i skąd coś takiego mogło się pojawić w przeszłości, która już miała miejsce. Ja zapytałem. Najlepszego na świecie fizyka temporalnego. Noblistę.

Jeszcze w Carandache.

Facet miał dwie tablice elektroniczne, takie chodzące w górę i w dół na szynach, oraz świetlny rysik. W życiu nie widziałem, żeby ktoś stawiał takie małe znaczki na tablicach. Mniejsze od kciuka. Zapisał tym maczkiem obie tablice, naotwierał okien pomocniczych z animacjami i właśnie miał kasować początek, kiedy nie wytrzymałem:

– Litości, Daladiere, co pan robi? Co to wszystko znaczy?

– Tak jednym słowem – odparł i wyłączył rysik – to mniej więcej znaczy, że gówno wiemy, panie kolego. Tak jest i już. Bez względu na to, co sobie o tym myślimy.

Okazało się, że to nie jest takie proste. Nie ma jednej zmiany, od której wszystko zależy. Nie wystarczy wyciągnąć z wody tonącego przodka Juliusza Cezara albo zastrzelić dziadka człowieka, który zmienił świat.

To są tysiące zmian większych i mniejszych. W każdym z tych przypadków nasza historia spokojnie mogła pójść taką samą ścieżką i nawet wydawało się, że powinna, ale jakoś nie poszła. Zupełnie tak, jakby coś stawało jej na przeszkodzie. Te wszystkie bitwy, które nagle zaważyły na losach państw, choć poważniejsze wojny niczego nie zmieniały. Te momenty, kiedy cywilizacje upadały tajemniczo i właściwie bez powodu, jakby ktoś je skasował. Te wszystkie genialne prawa i wynalazki, które powinny działać, ale czegoś nie chciały. Te okresy, kiedy ludzie rzucali się sobie do gardeł, jakby ich coś opętało, mimo że wojna to było ostatnie, czego potrzebowali. Tysiące i miliony zmian, rzadko zależnych od jednego szczegółu, takiego jak udany zamach w miejsce nieudanego. Po prostu nagle okazało się, że rzeka czasu płynie innym korytem, niż nam się wydawało. Tu obsunęła się ziemia, tam kamień runął w nurt, gdzieś pękła tama, a gdzie indziej wystarczyło może trzepotanie skrzydeł motyla.

To była już inna rzeka.

Coś jednak należało zrobić. Nasz czas się kończył, ale przecież nie byliśmy bezbronni. Można było zajrzeć w przeszłość. Można było nawet wysłać człowieka. Można było siłą wprowadzić zmiany. Tylko nie było wiadomo jakie i gdzie. I wtedy przysłali facetów od matematyki chaosu i ich upiorne kwantowe komputery.

To oni opracowali teorię węzłowych punktów krytycznych. Teorię skrzydeł motyla.

Trzepotanie motyla w Nowym Jorku może wywołać trzęsienie ziemi w Szanghaju... Może nawet wywrócić czas. Trzeba tylko dużo motyli...

To była przyzwoita podmiejska dzielnica willowa. Idealne miejsce do mieszkania. Zadrzewione posesje i obsadzone klonami uliczki. Miejsce, po którym można spacerować w środku nocy, ryzykując najwyżej, że zostanie się obszczekanym zza parkanu przez jakiegoś ogara. Miejsce, w którym większość mieszkańców jeździła własnymi samochodami, gdzie przed południem spotykało się tylko młodziutkie służące plotkujące pod sklepikiem i gdzie nawet posterunek policji był otulony drzewami. Świat herbatek na werandzie, naleweczek, truskawek i cygar.

Porządne sąsiedztwo: ani przesadnie bogate, ani ubogie. Adwokaci, lekarze, oficerowie, inżynierowie, urzędnicy państwowi, bankowi kanceliści. Ale tacy średni – żadne rozwydrzone gwiazdy. Ludzie, którzy w niedziele grywali w tenisa, jeździli na wakacje równie dobrze do Zopotów, jak do Cannes czy Triestu, a wieczorami zabierali swoje wypielęgnowane, pachnące francuskimi perfumami, piękne i przypuszczalnie wyuzdane żony do przyzwoitych restauracji. Dobre, solidne życie: takie ani zbyt bogate, ani zbyt biedne – w sam raz... Takie, jakie posterunkowy Kundera też mógłby toczyć, gdyby słuchał ojca i uczył się, zamiast obijać. Gdyby został mechanikiem samochodowym, może już miałby własny warsztat i taką willę. W dłoni zamiast uchwytu dębowej patrolowej pałki trzymałby rączkę parasola, laskę albo rakietę tenisową. Zamiast sukiennego munduru z mosiężnymi guzikami okrywałby się lekkim płaszczem z lamiej wełny, z futrzanym kołnierzem, a oczy zamiast okutego daszka policyjnej czapki ocieniałby mu porządny angielski melonik. O tej porze, zamiast szlifować bruki na patrolu, wracałby sobie z kart, a w domu czekałaby smukła, ciemnowłosa żona, taka jak pani Jadzia. Wytworna i piękna.

Kundera westchnął. Mogło być gorzej. Patrol tu, na Sadach Czerniakowskich, to był spacer. Mógł trafić na Szmulki albo Powiśle. Tam przemykałby się chyłkiem niczym szczur, rozpaczliwie ściskając pałkę, która tu służyła mu do artystycznego wymachiwania, drażnienia psów albo obijania parkanów. Tam byłyby cuchnące moczem, ciemne bramy i zaułki, rynsztoki pełne odpadków i podpici ciecie. W dłoni każdego przechodnia mogła nagle zalśnić brzytwa, kawał rowerowego łańcucha albo szpadryna zrobiona ze sprężyny od łóżka i ołowiu. Tutaj nigdy nie działo się nic, co wymagałoby interwencji pieszego policjanta, nic gorszego niż dzieciak z głową wetkniętą w pręty balustrady, kłótnia sąsiadów albo kot uwięziony na drzewie.

Na Sadach Czerniakowskich nic się nie działo i nic nie odbiegało od normy bardziej niż młoda pokojówka paradująca po pokoju nago, przy rozsuniętych zasłonach.

Nie widywało się na przykład rosłego księdza klęczącego przy furtce willi i dłubiącego wytrychem w zamku w świetle elektrycznej latarki trzymanej przez jegomościa odzianego w kosztowną jesionkę Burberry i z cylindrem na głowie.

Posterunkowy Kundera wcale nie był głupi. Ale nawet ktoś stosunkowo bystry rzadko potrafi od razu znaleźć się w sytuacji kompletnie obłąkanej. Trudno powiedzieć, co ogłupiło go bardziej: ksiądz-włamywacz czy cylinder noszony do kraciastej jesionki i pumpów. W innym czasie i innym świecie ukuto określenie „dysonans poznawczy”.

Na widok zwykłych obwiesiów albo nawet przeciętnych mężczyzn wiedziałby, co robić. Osobliwy widok, który jawił mu się w świetle gazowych latarni, zakrawał na gorączkowy majak.

– Co tu się dzieje? – posterunkowy Kundera powinien był to huknąć służbowym głosem. Powinien był przygotować sobie gwizdek. Ale nade wszystko powinien był odwiesić pałkę na zaczep i wyjąć rewolwer.

Ksiądz uniósł tylko brwi, nadal spokojnie majstrując dwiema stalowymi szpilami w zamku. Szczęknęła zapadka, furtka uchyliła się ze skrzypieniem. Jegomość w cylindrze uniósł latarkę i smagnął twarz posterunkowego snopem blasku. Ksiądz zaczął się prostować.

Kundera zasłonił oczy dłonią.

– Zabrać światło! – warknął.

Cylinder usłuchał, ale policjant miał już zielone plamy przed oczami. Ksiądz wyprostował się na całą ogromną wysokość i uśmiechnął. Posterunkowy w życiu nie widział tak wysokiego duchownego.

– Ach, panie stójkowy! – rozległ się nagle kobiecy głos gdzieś za plecami.

Kundera odwrócił się, stając rozsądnie plecami do parkanu. Kobieta wynurzyła się zza samochodu zaparkowanego przy ulicy. Ciemny fokker z wypukłymi błotnikami, przemknęło mu przez myśl. Dama była piękna, ale również absurdalnie wysoka. Żeby spojrzeć w turkusowe oczy pod jeździeckim kapelusikiem i zobaczyć kunsztowne pukle blond włosów otaczające szczupłą twarz, musiał zadrzeć głowę. Była również absurdalnie ubrana: w piaskowy kostium do jazdy konnej z bryczesami, wysokie buty, w ręku trzymała nawet szpicrutę. Przebierańcy, przemknęło Kunderze przez głowę. Wracają z jakiegoś balu.

– Panie stójkowy, a bo ja zgubiłam klucz – powiedziała, wydymając kapryśnie wargi. Minęła policjanta i uwiesiła się na szyi księdza. – Najdroższy, poradziłeś sobie?

To było o jeden idiotyczny numer za dużo. Kundera puścił rękojeść pałki, pozwalając jej zawisnąć na rzemiennej pętli, i sięgnął do skórzanej kabury, zastanawiając się rozpaczliwie, czy załadował rewolwer. Amazonka, odwrócona do niego plecami, całowała księdza w usta, unosząc jedną nogę. Nagle postawiła ją na ziemi i odwróciła się błyskawicznie jak tancerka, machnąwszy ręką.

Kundera poczuł parzące smagnięcie przez szyję i krzyknął – chciał krzyknąć, ale usłyszał tylko syk, z jakim gorące powietrze zmieszane z rozpyloną krwią buchnęło przez szczelinę w jego szyi. Rewolwer stuknął o chodnik, a posterunkowy rozpaczliwie chwycił przecięte gardło, usiłując zacisnąć brzegi rany i patrząc z bolesnym osłupieniem na brzytwę w wąskich palcach amazonki, na okrwawiony brzeszczot przewieszony przez kiść dłoni, fachowo, jak u alfonsa. Nogi zaczęły się pod nim uginać i Kundera osunął się po parkanie.

– No i po co to? – warknął surowo ksiądz. – Nie wystarczyło ogłuszyć? Musiałaś wszystko obryzgać, Drzazga? Zabrać go teraz. Ruchy!

– Co tam się dzieje?! – zawołał mężczyzna w tużurku, stając w kwadracie światła otwartych drzwi.

– Ach, kochany panie doktorze Foch! – zawołał jowialnie ksiądz, wchodząc po stopniach na ganek. Matowo oksydowany długolufy mauzer wynurzył się spod poły czarnego księżowskiego futra.

Doktor otworzył z osłupieniem usta. Wysoki ksiądz wepchnął go do mieszkania, a za jego plecami bardzo wysoka kobieta w stroju do konnej jazdy wlokła po kamiennej ścieżce charczącego policjanta, trzymając go pod pachy.

Mężczyzna w pumpach i cylindrze wszedł ostatni, rozglądając się czujnie, z dłonią za połą jesionki, i cicho zamknął drzwi.

Jegomość w średnim wieku, ze starannie przystrzyżoną siwą bródką, otulony tużurkiem z jedwabnymi wyłogami, siedział już na postawionym pośrodku salonu krześle, z ustami zaklejonymi kawałkiem medycznego plastra. Okrągłe druciane okulary spadły mu podczas szamotaniny i leżały rozdeptane w sieni wśród szklanego pyłu. Wysoka amazonka, nazwana Drzazgą, klęczała za krzesłem i z trzaskiem odrywała kolejne kawałki płóciennej taśmy, owijając nadgarstki gospodarza.

– Kto jest jeszcze w domu? – szepnął wysoki ksiądz, wtykając lufę pistoletu pod brodę mężczyzny. – Zaraz zdejmę ci plaster, a wtedy odpowiesz na pytanie. Najpierw tylko ruchem głowy. Tak lub nie. Rozumiesz?

Doktor przytaknął, dygocąc z przerażenia.

– Czy jest ktoś w domu? Tak czy nie?

– Nie...

– Pigmej, sprawdzić – szepnął ksiądz, poparłszy rozkaz ruchem głowy.

Dżentelmen w tweedach i cylindrze ruszył na górę cicho jak kot.

Mężczyzna na krześle szarpnął się rozpaczliwie.

– Bez histerii – uprzedził ksiądz. – Zabiję, rozumiesz? Jeden wrzask, jakakolwiek awantura, zabiję natychmiast jak psa. Zrozumiano?! – Ach, kochany panie doktorze! – zawołał nagle jowialnym tonem. – Niechże pan wybaczy to niefortunne najście! Tyle lat, tyle lat...

Na górze rozległ się stłumiony krzyk, szamotanina i głuchy łomot. Lekarz zesztywniał.

– Wiem, że to barbarzyństwo – wyszeptał ksiądz. – Ale my tu ratujemy miliardy ludzi, panie doktorze. Pan, jako humanista, powinien zrozumieć, że ofiary są konieczne.

Pigmej pojawił się znowu, bez cylindra na głowie, niosąc przewieszoną przez ramię bezwładną kobietę. Położył ją na podłodze przed kominkiem.

– Żywa? – spytał krótko ksiądz.

Człowiek nazwany Pigmejem skinął głową.

– Znakomicie. To nam zaoszczędzi czasu. Zadam panu proste pytania, doktorze Foch. Bardzo proste. Jeżeli nie uzyskam zadowalającej odpowiedzi, zaczniemy torturować pana żonę. Zrobi to moja koleżanka, z całą wrodzoną intuicją i znajomością kobiecej anatomii. Nalegam, żeby pan nie tracił czasu na konwenanse. Ta panna jest najokrutniejsza z nas wszystkich. W pańskiej sieni właśnie kona policjant, którego przed chwilą prawie zabiła...

Amazonka zachichotała, grzebiąc w eleganckiej torebce, po czym ułożyła rzędem na podłodze brzytwę, aptekarską buteleczkę z ciemnego szkła, kilka dentystycznych narzędzi, dużą szklaną strzykawkę i spirytusowy palnik.

Jegomość w tweedach właśnie kończył przywiązywać nieprzytomną kobietę do krzesła; wepchnął jej w usta sporą śliwkę, zabraną ze stojącej na stole patery, po czym starannie zakleił usta dużym kawałkiem plastra. Doktor szarpnął się w fotelu, wytrzeszczając oczy, i wydał z siebie kilka rozpaczliwych jęków.

– Dzięki temu tortury odbędą się w ciszy – objaśnił ksiądz, gestykulując mauzerem. – Żona nie będzie mogła krzyczeć. Może to źle, bo gdyby usłyszał pan jej głos, prędzej zacząłby współpracować, ale nie chcemy alarmować sąsiadów. Pan ma tylko odpowiadać na pytania. Oto pytanie pierwsze: Gdzie jest klucz do sejfu?

Sięgnął do twarzy lekarza i szarpnięciem zerwał mu plaster z jednej strony ust. Na pokrytej klejem części została spora kępka włosów.

– Pieniądze są w biurku, w kasecie. Panowie, w sejfie nie ma nic wartościowego, przysięgam na Boga! Pieniądze w kasecie, w prawej szufladzie. Puśćcie ją, przecież nic wam nie zrobiła, oddam pieniądze i kosztowności...

Plaster wrócił na swoje miejsce.

– Niczego pan nie zrozumiał, kochany doktorze Foch. Pytałem o klucz do sejfu. I tylko tyle. Drzazga, zaczynaj.

Szczupła amazonka usiadła na kolanach kobiety twarzą do niej i wsunęła jej brzytwę pod bluzkę. Rozległ się trzask prutego materiału, rozcięte płótno poleciało na podłogę.

– Przytrzymaj krzesło – powiedziała do Pigmeja. – Będzie się szarpać jak jasna cholera...

Wyjęła korek z ciemnej buteleczki, pozwalając, by kropla cieczy spadła na dębowy parkiet. Z politury uniosła się cieniutka smużka gryzącego dymu.

– Ups...! Sorry za podłogę...!

– Ocucić? – zapytał Pigmej.

– Spiko, już ja ją ocucę.

Wysoki mężczyzna w sutannie wybrał płytę, podniósł ramię skrzynkowego gramofonu i włączył.

Doktor i jego żona szarpali się w więzach, wydając z siebie okropne, stłumione kneblami zwierzęce ryki, drąc piętami podłogę i szarpiąc poręczami. Trwało to około minuty. Przerażająco cichej minuty, do wtóru delikatnie grającego patefonu, w której brakowało ryku, jaki mógłby wygnieść szyby w oknach. Brakowało tak bardzo, że aż bolało. Cały hałas z pewnością nie zwróciłby uwagi nikogo na ulicy ani za ścianą.

„Noce takie są upalne, i słowiki spać nie dają, a przez okno do mej chatki jakieś strachy zaglądają...” – gramofon zawodził lirycznie, ale niezbyt głośno. Wysoki mężczyzna wyglądał przez okno, rytmicznie bębniąc palcami w parapet.

– Klucze są w łazience... Pod ręcznikiem... Wiszą na łańcuszku... Miałem je na szyi... – doktor krztusił się w torsjach, ale starał się mówić najszybciej jak to tylko możliwe. Bał się nawet spojrzeć w stronę Drzazgi, która wycierała zakrwawione dłonie strzępami koszuli kobiety. – Jest jeszcze szyfr... Jeden... osiem... dziewięć... pięć...

Po kilku minutach zawartość sejfu znalazła się na stole w salonie. Pięć wypchanych papierami postrzępionych teczek z brązowej tektury, parę grubych brulionów w sztywnej oprawie i pistolet, który przywłaszczył sobie Pigmej.

– Browning efenka – oznajmił, mimo że nikogo to nie zainteresowało.

Drzazga stała wyczekująco, opierając długą nogę o krzesło, na którym leżała nieprzytomna, półnaga kobieta. Człowiek zwany Pigmejem cicho otworzył drzwi i wyszedł na zewnątrz. Słychać było, jak otwiera kufer fokkera i wyjmuje coś metalowego, po czym kręci korbą rozrusznika. Ksiądz przejrzał pobieżnie zawartość teczek i położył jedną na drugiej.

– Czy to wszystko? – zapytał surowo. – Wszystkie dokumenty?

– Tak... wszystkie... Ale, panowie, to nieskończone. Nikt wam za to nawet grosza nie da. A to jest lekarstwo. Rozumiecie? Dzięki temu można będzie wyleczyć nawet raka... I to wkrótce... Jeszcze trochę pracy... Błagam was... Miejcie na względzie... Przecież też macie rodziny... Dobro ludzkości... Przecież to może uratować miliony istnień.

Ksiądz pokręcił głową i westchnął.

– Dobro ludzkości, powiada pan? Wszystko, co my robimy, jest dla dobra ludzkości. Miliony istnień? My tutaj ratujemy miliardy. Przykro mi, doktorze, ale rak zostaje.

Pigmej wrócił z czterema kanistrami, które postawił na podłodze, po czym przyniósł skądś miednicę i ustawił w niej świecę wyjętą ze stołowego lichtarza.

Z gramofonu dobiegała teraz „Ostatnia niedziela”.

Ksiądz pozbierał okładki i bruliony do skórzanej teczki, którą znalazł w sieni, po czym wyszedł. Pigmej i obłąkana amazonka oblali wszystko cuchnącą gazoliną, potem napełnili miednicę i podpalili świecę. Zanim wyszli, mężczyzna w kraciastej jesionce znalazł jeszcze kasetę z pieniędzmi oraz odszukał na górze swój idiotyczny cylinder.

Akurat zamykali za sobą drzwi, kiedy płyta zacięła się na słowach „...na wieczny czas – pyk!... na wieczny czas – pyk!... na wieczny czas...” . Było to bardzo irytujące, ale nikt w salonie nie mógł poprawić igły.

Chyba zaczynam wariować. Dzisiaj rano wyszedłem do miasta i wydawało mi się, że coś jest inaczej. Niektóre miejsca wyglądały jakoś obco. Nie wiem, czy stały tam przedtem takie budynki.

Zaczęło się od gazety. W Nowym Jorku spłonął sterowiec. Nie nazywał się Hindenburg, ale jakoś podobnie. Sto czterdzieści ofiar. W odróżnieniu od mojej wersji czasu sterowce są tu na porządku dziennym. Dla mnie stały się symbolem tego świata. Prawie zawsze, gdy spojrzę w niebo, widzę, jak płynie po nim ogromne srebrne cygaro, i wiem, że wszystko jest w porządku. Są napełniane helem. Prawie zawsze. Przecież ci ludzie wiedzą, jak kłopotliwy i niebezpieczny jest wodór. A jednak jakiś kretyn wysłał tamten statek wypełniony przeklętym gazem, który zmienił go w bombę termobaryczną. Mój świat uciekł od sterowców. Były bezpieczne, wydajne i oszczędne. Umożliwiały długie, komfortowe podróże, a także potrafiły przewozić olbrzymie ilości towarów. Same zalety. Ale zrezygnowano z nich, rzekomo z powodu awarii, tak jakby samoloty nie spadały... W mojej linii czasu było mnóstwo takich aspektów. A teraz tutaj już ktoś bredzi o tym, że sterowce są błędem, mimo że przedwczoraj odwieźliby go za takie stwierdzenia do wariatkowa. Kocham sterowce.

(Brzęk szklanki).

Do tego w Niemczech zdobywa poparcie jakaś Partia Narodowo-Ludowa. Wódz tej partii nazywa się Winkler. Zabawne, nie? Do wczoraj o nim nie słyszałem, a teraz nagle czytam, jak to rośnie w siłę i niechybnie doprowadzi do zjednoczenia wszystkich landów w jedną Rzeszę. W Rosji fala strajków, oczywiście rozpędzona przez kozaków. Krew, trupy, masakra, czarny wtorek w Petersburgu. Fala zabójstw na skalę, jakiej tu nie pamiętam. Huragan równa z ziemią Atlantę. Zamach na prezydenta Republiki Czesko-Morawskiej. Nieudany, ale zapowiada rosnący separatyzm Austriaków. Wszystko jednego dnia. Tak jakby „Kurier” nagle zaczął być redagowany w moim świecie.

Motyl bije skrzydłami. Gdzieś daleko. Słyszę cichutki trzepot skrzydeł, które zmiotą świat z powierzchni ziemi.

Huragan nadchodzi...

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

NAGRODA

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Pamięci Kira Bułyczowa

BURAN WIEJE Z TAMTEJ STRONY

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

OBRONA KONIECZNA

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

POCAŁUNEK LOISETTY

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

SPECJAŁY KUCHNI WSCHODU

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

FAREWELL BLUES

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

WENECKIE ZAPUSTY

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

WYPYCHACZ ZWIERZĄT

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

WEEKEND W SPESTREKU

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

TRZECI MIKOŁAJ

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Bracia bić i zabijać się będą,

dzieci sióstr rodzonych związki krwi kalają,

czasy szaleństwa, bezwstydu, cudzołóstwa,

wiek topora, wiek miecza i tarcz strzaskanych,

wiek zamieci wilczych, nim świat w przepaść runie.

(Völuspa – Wieszczba Völvy)

WILCZA ZAMIEĆ

Atlantyk Północny, wrzesień 1944

64º27’N 13º11’W

stan morza – 3

wiatr – 4B N-NW

Świat zalany ołowiem, pomyślał Reinhardt, wciskając się między chrapy a kolumnę peryskopu, by utrzymać równowagę na chybotliwym pokładzie. Ołowiane morze marszczyło się długimi, gładkimi falami przypominającymi fałdy na dywanie. Ciężkie, ołowiane niebo wisiało nad głowami niczym nagrobna płyta. Dziób okrętu wbijający się w kolejne fale również był szary. Podobnie jak twarz stojącego obok Fanghorsta. Marynarz przypominał dziwaczny stwór o lśniącej czarnej skórze, z oczami wystającymi z głowy na dwóch czarnych szypułach. Ciekawe, czy kiedykolwiek zdoła oderwać lornetkę od twarzy. Nawet bryzgi piany wykładające się w odkosach dziobowych i zwieszające jak festony ze spychacza sieci wydawały się szare. Ołowiany świat.

Słychać było tylko świst wiatru i dźwięczne, głębokie uderzenia fal o zbiorniki balastowe jak o pustą beczkę.

W szkłach widać było dwie szare płaszczyzny – ciemniejszą na dole i jaśniejszą na górze. Przecięte nićmi podziałki, nieznośnie monotonne i puste.

– Wracamy do domu, panie Oberleutnant? – zapytał Fanghorst. Z tyłu mat Zemke przepatrujący swój kwadrant tylko parsknął.

– A gdzie się panu niby tak spieszy? – mruknął niewyraźnie Reinhardt, przygryzając ustnik fajki. – Do tych blaszanych baraków i fiordów? Tam jest gorzej niż tutaj.

– Trondheim! – zawtórował mu z tyłu Zemke, cedząc to słowo jak ordynarne przekleństwo. – Zasrana świńska dziura! Nawet nie ma gdzie postawić patyka! Jak pomyślę o Saint-Nazaire...

– W Saint-Nazaire pewnie już są Tomki i ciupciają tę twoją Żermenę aż iskry lecą.

– Ma szansę się zrehabilitować – dorzucił któryś. – Musi odstawić tylko pięć patriotycznych numerków za każdy kolaboracyjny, szwabski sztos z tobą.

– Dość rajdania – warknął Reinhardt. – Zaraz nadleci jakiś Tomek i zrobi ci Trondheim z dupy!

No tak, nadciągał dyżurny Temat Numer Jeden. Już i tak cały okręt od przedziału torpedowego po maszynownię elektryczną rozbrzmiewał Tematem Numer Jeden. Gówniarze wyżywali się w gadaniu. Jeszcze tylko brakowało tego na pomoście podczas wachty. Można było dostać kiły od samego słuchania.

Zemke ucichł natychmiast.

Wszyscy wyglądali jak lśniące czarne kukły. Zapięci szczelnie w ubraniach sztormowych, tak żeby pomiędzy postawionym kołnierzem, uszczelnionym ręcznikiem, a okapem zydwestki mieściły się jedynie okulary lornetek.

Przepatrywać horyzont. Minuta po minucie i stopień po stopniu. Każda plamka, która pojawi się w tej szarej, ołowianej nicości może być cholernym hudsonem z brzuchem pełnym bomb głębinowych.

Albo mewą.

Atlantyk nie należał już do nich. Wilki zamieniły się w zwierzynę.

Korba rygla zakręciła się, a potem ostrożnie uniesiono właz. Człowiek, który stał na drabince, najwyraźniej uważał, że nie jest odpowiednio ubrany na spacery w taką pogodę. Boczna fala łupnęła o kiosk i zasypała ich gradem lodowatych kropli.

– Szyfrogram do pana pierwszego oficera!

Reinhardt opuścił lornetkę i rozmasował zdrętwiałe palce. Odczekał kolejne przejście fali, a potem wystukał fajkę o stalowy falochron. Pedantycznie – od zawietrznej, żeby popiół i iskry poleciały w morze. W środku wszystko mu się gotowało. Szyfrogram. Zamiast rozkazu powrotu szyfrogram.

Przeciek nad kolektorami głównego zbiornika balastowego, przeciek przy oringach lewego wału śruby, brak żarcia, dwie tony paliwa, jedna jedyna torpeda w rurze. Chrapy biorą wodę. Wgnieciony cudowny, nowiutki kadłub elastyczny. Wylane osiem akumulatorów, zbocznikowane jakimiś śmieciami. A oni przysyłają szyfrogram. I to jeszcze taki, którego nie może rozłożyć radzik. Chłopak zapewne przepuścił już wszystko przez Enigmę i zobaczył tylko słowa „pierwszy oficer”, a potem ciąg literowo-cyfrowych bzdur. Niedobrze. Szyfrogram jest jak nagły telegram. Nigdy nic dobrego.

Otworzył właz i szedł na dół, starannie stąpając po szczeblach. Rozkosz. Nie trzeba zjeżdżać na łeb na szyję, nie trzeba zdzierać gardła przy zanurzeniu alarmowym. Radiowiec stał obok z depeszą w ręku, niczym nadgorliwy kamerdyner.

Reinhardt rozsznurował taśmy zydwestki i zdjął ją z daleka od ciała, a później wziął się za rozpinanie sztormowego płaszcza.

Zapleśnieję w tej gumie, skórach, filcach i wełnach, pomyślał. Tu trzeba dostępu powietrza. To nie jest tylko kwestia wody, mydła ani wody kolońskiej. Od tygodni nie zdjąłem ubrania.

Gdyby w tej chwili weszła tutaj sama Marlena Dietrich. Marlena otulona jedynie szlafroczkiem, miękka, pachnąca i gładka, a potem wślizgnęła się do koi i kiwała na niego palcem zza zasłonki, nawet by jej nie dotknął. Wstydziłby się. To nie po ludzku.

Najpierw kąpiel. Długa kąpiel. Mydło, pumeks, proszek do zębów.

I żyletka, oczywiście. Zgolić tę paskudną, cuchnącą koźlą brodę. Natrzeć się wodą kolońską.

Dopiero wtedy można pokazać się kobiecie.

Boże, jak tu cuchnie, jęknął w duchu. Do końca życia przypuszczalnie nie tknę limburskiego sera.

Jednak przyszło mu do głowy, że nawet najbardziej dojrzały i oślizgły limburger to o wiele za mało, by odtworzyć niepowtarzalny aromat okrętu podwodnego.

To duszny, słodkawy smród brudnych ciał, rozkładającego się męskiego potu, zwłaszcza na stopach, zmieszany z ropą, gumą, kwasem akumulatorowym z zęzy, z delikatną nutą pleśni, wymiocin i amoniaku. Do tego resztki aromatu neoprenowego kleju i farby. Taki koźlo-techniczny odór.

Bosman nazywał to krótko – „mokra bździna”.

– Panie Pierwszy, radiogram. – Radiowiec dźgnął powietrze trzymaną w dłoni kartką, jakby chciał wepchnąć ją Reinhardtowi do ust. Pod rzadką jak islandzkie porosty, niedorozwiniętą bródką widać było woskową cerę i czerwone rumieńce na policzkach. Dzieci. To wszystko były dzieci. Podwodne przedszkole Północnego Atlantyku. Zapewne tak samo jak na frachtowcach i w niszczycielach Tomków. Dziecięca wojna. Ten tutaj podskakuje już ze zniecierpliwienia. „No i co? No i co? Puchatku?”

– Czekać – burknął Reinhardt, walcząc z guzikami mimo zdrętwiałych i przemarzniętych na kołki palców. Zdjął wreszcie ciężki jak nieszczęście płaszcz i powiesił na kolumnie peryskopu, żeby ociekł.

Radiowiec uniósł się lekko na palcach, podsuwając znowu swój świstek niczym lokaj srebrną tacę z poranną pocztą, ale Reinhardt, przysiadłszy na skrzyni z mapami, ściągał ciężkie, podbite od środka korkiem i filcem morskie buty.

– Naprawdę pan sądzi, że nasz dawca szczęścia, Oberbefehlshaber der Kriegsmarine, Großadmiral Karl Dönitz, nie wytrzyma, zanim zdejmę płaszcz?

Radzik spąsowiał pod swoim złotym puchem.

– Taa... – wycedził z zadowoleniem Reinhardt, ściągając przez głowę wilgotny, sfilcowany pulower w nieokreślonym burym kolorze. Drogi pulower z lamiej wełny, zapinany na zamek błyskawiczny aż po uszy, który jeszcze miesiąc temu był niebieski. – Właśnie tak. Spokojnie i po kolei. Nie szarpać się i nie miotać. Zawodowo trzeba, panie radio. Kuk! Co się dzieje z kawą, o którą prosiłem pół godziny temu?

– Się parzy, panie Pierwszy.

– Cholerny zwierzak selcerski, gryzie tę kawę, zamiast zmielić – burczał Reinhardt. – Gdzie jest mat z centrali? Co tu się dzieje? Zanieść mi to mokre gówno, gdy tylko obcieknie. Rozwiesić pięknie w maszynowni. Ma być suche jak pieprz za pół godziny! Buty też! Dawaj pan ten radiogram.

Nowiutki, jeszcze niedawno nawet pachnący farbą i klejami okręt typu XXI oferował rozmaite luksusy, o których na starym U-115 mógł tylko pomarzyć. Dwie toalety zamiast jednej. Prysznic. Umywalnia. Niestety, wskutek awarii odsalaczy na razie teoretycznie. Można się było wykąpać, ale jedynie w słonej, pompowanej zza burty wodzie. Jednak chyba mniej tu śmierdziało. Gdyby klimatyzatory lepiej działały, może nawet powietrze można by uznać za czyste. Ale najważniejsze, że pierwszy oficer dorobił się malusieńkiego kantorka – niemalże prawdziwej kajuty, którą dzielił jedynie z czifem. Cudowne. Coś jak kibel w wagonie kolejowym drugiej klasy. Na starym VIIc miał tylko koję z zasłonką w przedziale O, jak każdy oficer pokładowy. Teraz z rozkoszą zamknął drzwiczki z udającego drewno arkusza sklejki i mógł rozkoszować się namiastką samotności.

Natychmiast założył inny pulower oraz tenisówki. Odetchnął ciężko i zabrał się do roboty.

Położył kartę na maleńkim składanym stoliczku i otworzył drewniane pudło z Enigmą. Wyglądała jak przerośnięta, cudaczna maszyna do pisania. Klnąc pod nosem, Reinhardt wyszukał w wyłożonych miękko gniazdach cylindry szyfrujące i założył je na osie. Potem zamknął oczy, bębniąc palcami po stole, następnie spojrzał na kalendarz i w sufit, szukając w pamięci aktualnych nastaw.

– 2178, teraz kontakty: REGENBOGEN, ULLA 88 NORDPOL – zamruczał pod nosem, ustawiając oznaczone literami i cyframi pierścienie, a potem przekładając wtyczki do oznaczonych literowo gniazd. – Szlag by ich trafił, banda błaznów. Komancze w dupę jechani.

Pisał niewprawnie, kciukami i palcami wskazującymi, gryząc wygasłą fajkę i cedząc w ustnik okropne słowa. Stukał powoli, potykając się, niczym gminny urzędnik. Nie znosił tego.

Mieli tu kalkę, suszki, dziurkacze i kopiowe ołówki. Walizkową maszynę do pisania „Torpedo”, zawierającą czcionkę ze swastyczką, i drugą – ze znaczkiem SS. Pływająca kancelaria pośrodku Atlantyku. Kawa się kończyła, chleb pleśniał, brakowało już aspiryny, ale spinaczy – w żadnym wypadku. Porządek musi być. Stary był prawdopodobnie szczęśliwy.

Stukał w klawisze, nie patrząc na efekt, tylko zerkając na kartę pełną kodów, żeby czegoś nie pomylić.

Dopiero po wszystkim spojrzał na kartę z rozszyfrowanym tekstem i zmartwiał.

KAPITÄNLEUTNANT ZUR SEE – to były jedyne sensowne słowa. Resztę stanowił ciąg liter i cyfr bez żadnego sensu. Potrójny szyfr. Naprawdę niedobrze. Zdecydowanie, rzeczywiście, poważnie niedobrze. Niepozytywnie. Ponuro. Bardzo złożona sytuacja. Kłopoty.

Zabrał poprzednią kartę i tę nową, po czym odsunął drzwiczki i poszedł do Starego. Ten też dorobił się lepszej kajutki w miejsce dziupli, którą musiał się zadowalać na poprzednim okręcie.

O ile był jakiś poprzedni okręt, pomyślał Reinhardt złośliwie. Wszystko wskazywało na to, że jego wódz dotąd żeglował jedynie na biurku przez oceany paragrafów. Kiedy było już wiadomo, że wchodzą na nowy, oceaniczny XXI, cała załoga była absolutnie pewna, że to Reinhardt dostanie trzeci złoty pasek oraz założy nieprzepisowy, choć tradycyjny biały pokrowiec na czapkę. Prawdę powiedziawszy, w głębi serca Reinhardt też był tego pewien.

Niestety. C’est la vie.

Skończyło się na kawałku blachy na szyję. Taki fetysz. Coś w rodzaju kości kazuara do wetknięcia w przegrodę nosa.

– Szyfrogram dla Kaleu – oznajmił Reinhardt i zapukał do kajuty. Na okręcie zapadła grobowa cisza, która przeniosła się w górę do centrali i w obu kierunkach wzdłuż kadłuba, jak trujący gaz. Najpierw szepty: „szyfrogram... kapitański...”, potem zduszone przekleństwa i cisza, jakby zabił ich tymi trzema słowami.

Stary siedział oczywiście przy blacie swojego biureczka i skrobał piórem w zeszycie. Wokół piętrzyły się papierzyska, pisma i kwestionariusze. Ścianę nad koją zdobiła wyszyta przez żonę kapitana makatka. Niebieskim kordonkiem, łańcuszkiem, w bardzo pruskim stylu. Z pewnością stała tam jakaś patriotyczna, budująca sentencja, ale wisiała tak, że nic nie było widać. Zakładano się o to nawet. Fenrich Fanghorst upierał się, że to z pewnością „Boże, skarz Anglię!”. Natomiast motorzyści ustalili między sobą, że obstawiają „Naprzód, do zwycięstwa!”.

Reinhardt prywatnie sądził, że raczej „Jeden Naród, jedna Rzesza, jeden Führer”. I pod tym wyprężony hitlerek wśród kwiatków, ptaszków i baranków.

– Słucham, Reinhardt? – Stary uniósł tę swoją bezlitosną twarz belfra od matematyki i spojrzał na pierwszego przez okulary.

– Szyfrogram trzeciego stopnia, Herr Kaleu – wycedził Reinhardt. – Przyniosłem kartę i maszynę.

– Proszę postawić na stole i wychodząc, zamknąć za sobą drzwi. Przepisy, Oberleutnant.

– Według rozkazu.

– I... Reinhardt?

– Tak?

– Po co pan wrzeszczy na cały okręt, że dostałem szyfrówkę? To budzi tylko niepotrzebne emocje. Załoga powinna cierpliwie czekać na rozkazy, a nie się dekoncentrować. Ci, którzy nie trzymają wachty, mają obowiązek wypoczywać i pozostawać w gotowości.

– Tak jest! – „Durny bucu”, dodał w myślach. Zaraz powie coś o odpowiedniej postawie i żołnierskim wypoczynku.

– Odmaszerować.

Reinhardt wcisnął się za stół w mesie O i napotkał ciężki wzrok czifa, który udawał, że czyta wystrzępione numery „Signala” sprzed miesiąca.

– Kuk, kawę do mesy, biegiem! – krzyknął Pierwszy. – Z cukrem i mlekiem! I gorącą jak piekło!

– Ten interes już się kończy – stwierdził czif, składając starannie pismo.

– A skąd to taki brak ducha? Dostał pan nowy, cudowny okręt, perłę niemieckiej myśli technicznej, i jeszcze przed podwieczorkiem zaczyna pan wątpić w zwycięstwo?

– Gdy pan opalał się w ogródku na tarasie, dostaliśmy dwa „trzygwiazdkowe” meldunki.

– Kto?

– U-112 i U-329.

– To pewne?

– Ten sam konwój, który zrąbał nam dupę. I jeszcze samoloty.

– 329 to chyba Hagenstoss, a ten drugi?

– Korbatschek.

– Nie znałem. To jakiś nowy. Ale na 329 pływał Vogelmann. Cholera, niemożliwe. Vogelmann?! Znałem go jeszcze ze szkoły Marynarki. Służyliśmy razem na „Scharnhorście”...

– Dwa jednego dnia! Wyobraża pan sobie coś takiego jeszcze dwa lata temu? Tak, panowie z konkurencji robią się coraz sprawniejsi. W tym tygodniu to już będzie...

– Dziesięć okrętów. Jeszcze dwa i tuzin. Cała paczka. Powinniśmy im dorzucić coś w promocji.

– Taa. Kupują już hurtowo.

– I wcale tanio. Ile zarobiliśmy na całej tej awanturze?

– My jednego i Stimmt jednego, do kupy niecałe sześć tysięcy ton.

– Ale trofea! Zaczynamy już strzelać kutry jakieś.

W przejściu obok mesy zrobiło się ciasno. Zmiana wachty na kiosku. Wszyscy w skórze i cuchnących sztormiakach, już z ręcznikami wokół szyi i z zydwestkami w ręku.

– Zmiana. Nareszcie coś zjemy – ucieszył się Reinhardt. – Stołowy, dlaczego dostaję kawę w tym blaszanym świństwie? Nie ma już filiżanek?

– Wytłukły się – wycedził ponuro marynarz. – Podczas nalotu, melduję posłusznie. Może bym znalazł, ale kuk mówił, że się panu spieszy.

– Spieszy?! Prosiłem o tę kawę godzinę temu! Co się wyprawia na tym okręcie?

– Co pan z nim gada – zauważył czif. – Wołaj pan od razu oberkelnera. Albo lepiej kierownika sali!

Reinhardt zdążył ledwo dźgnąć widelcem parującą papkę z puszkowej kaszanki z cebulą i octową sałatką z ziemniaków, gdy usłyszał dolatujące z mesy PO komentarze:

– Przecież to śmierdzi gównem! Z puszki ta kaszanka?

– Nie, z twojej babci.

– Och, zamknij się! Zasrane głupoty!

– Pierwszy do kapitana! – zabrzmiało z centrali.

– Scheiβe – powiedział Reinhardt.

– Na wieki wieków, amen – dodał czif uroczyście, żując.

– Otrzymaliśmy drugą szansę – oznajmił kapitan, patrząc na Reinhardta.

Czyli urodzimy się po raz drugi?! W Kanadzie?! – przemknęło tamtemu przez głowę, ale milczał cierpliwie. Wobec Kapitänleutnanta zur See Waltera Rittera żadne żarciki nie wchodziły w ogóle w rachubę.

– Dobrze pan wie, jakie to szczęście. Otrzymaliśmy doskonały okręt prosto ze stoczni i zamiast rozbić konwój, zawiedliśmy.

Rozbić konwój jednym okrętem, ty patentowany koźle?! – ryczał w myślach Reinhardt. Prawie że eksperymentalnym i skomplikowanym jak cholera? Na którym połowa tych cudownych patentów w ogóle nie chce działać?! Z bandą dzieciaków, która jeszcze niczego się nie nauczyła? Po tygodniowym rejsie szkolnym wzdłuż Norwegii? Z psującą się instalacją? Czterema uszkodzonymi torpedami? Z przeciekającym balastem?! Tamci mieli ASDIC, który wykrywał ich jak chciał, mieli te straszne, nowe wyrzutnie, które kładły cały dywan bomb głębinowych jedną serią, mieli nawet oryginalną Enigmę, mieli te przeklęte elektronowe maszyny liczące, które łamały każdy szyfr, i dziesiątki niszczycieli, mieli niebo pełne samolotów, a my nie mieliśmy nawet dosyć paliwa, ty bałwanie! Zatopili dziesięciu w tym tygodniu, świński psie! Dziesięciu tylko w rejonie Lofotów!

– Tak. Zawiedliśmy. Wiem, co pan powie: jeden frachtowiec. Ale co to jest jeden frachtowiec, jeżeli przepuściliśmy ich dziesiątki? Naród odjął sobie od ust żywność. Spaliliśmy paliwo, o którym nasi towarzysze w czołgach marzą po nocach. I w zamian co dajemy Führerowi? Jeden maleńki frachtowiec!

„Marysia mała pierdolca miała – zaśpiewało w głowie Pierwszego. – Pierdolca jasnego jak śnieg...”

– Dlatego jestem szczęśliwy z naszych nowych rozkazów. Wyznaczono nam spotkanie na pełnym morzu ze statkiem zaopatrzeniowym „Oxfolt”.

„Gdziekolwiek biegła Marysia mała...”

– Tam otrzymamy zaopatrzenie, paliwo, nawet części do naprawienia tych wydumanych, mazgajskich uszkodzeń oraz dalsze rozkazy. Wracamy do akcji!

„Pierdolec rozsadzał jej łeb”. (Oklaski)

– Czy zna pan dokładną pozycję, panie Oberleutnant?

– Ze zliczenia, panie kapitanie.

– Co to znaczy?

Nie wiesz, co to jest zliczona pozycja, pruski kapustożerny bawole?

– Ostatni namiar braliśmy w nocy poprzedzającej atak. Potem płynęliśmy w zanurzeniu, częściowo klucząc pod bombami, po wynurzeniu znaleźliśmy się we mgle, również dzisiaj ze względu na brak słońca i brak dobrej widoczności nie można było potwierdzić namiarów. Znamy pozycję z analizy kursowej i...

– Może pan wyznaczyć kurs do podanej pozycji? Tutaj?

Reinhardt spojrzał na kartkę.

– Oczywiście.

– Więc proszę to zrobić. Musimy zdążyć na jutro na czwartą rano. Da pan radę?

– Sądzę, że tak. Mogę potwierdzić to po konsultacji z pierwszym mechanikiem.

– Proszę go przysłać.

– Herr Kaleu... Proszę o pozwolenie przekazania krótkiego komunikatu załodze.

– Wie pan, że jestem temu przeciwny. Żołnierz ma stulić pysk i służyć, a nie politykować. Zaraz się zaczną dyskusje.

– Jednak doradzam. Wiem z doświadczenia, że ludzie lepiej pracują, kiedy wiedzą, o co chodzi. Spodziewali się powrotu do portu. Powinni się zmobilizować.

– Dobrze, skoro się pan upiera. Ale krótko i rzeczowo. I żadnych dyskusji.

Obiad był już niemal zimny, co gorsza, drugi oficer wymieszał swoją porcję z musztardą, produkując coś takiego, na co w ogóle nie dało się patrzeć. Wyglądało jak rzadka zawartość pieluchy.

– Czifie, ma pan iść do zarządu. Natychmiast.

– Scheiβe – warknął czif i wypił duszkiem resztę herbaty.

– Na wieki wieków.

Stali nad stołem nakresowym, patrząc na mapę przykrytą pełnym oznaczeń arkuszem celuloidu. Czif ogryzał w milczeniu koniec ołówka. Na czole pogłębiała mu się pionowa zmarszczka będąca wyrazem zwątpienia.

– To tylko głupie dwieście mil – zachęcił go Reinhardt. – No, powiedzże pan coś. Co pana trapi, czifie?

– W kolejności? Najpierw te rozchrzanione baterie. Nie ma mowy o przejściu tego w zanurzeniu na czas. Na wierzchu nadziejemy się na samolot, zanim zdąży pan powiedzieć mamma mia!

– Dlatego pójdziemy na peryskopowej. Przecież ma pan cudowny wynalazek, chrapy. Wystawimy je i pojedziemy pięknie na dieslach.

– Te słynne chrapy też mnie martwią. Potrzepało je. Pamięta pan te bliskie bomby nad kioskiem, a potem przechył? Teraz cały czas biorą wodę. Dławiki się blokują. Jak mi się ta woda dostanie do oleju... – Pokręcił głową. – Łożyska cały czas hałasują, wał się grzeje, jeszcze te oringi... To najmniejszy problem. Przeciek usuniemy pompą zęzową do zbiornika wyrównawczego i za burtę. Trym się utrzyma jako tako. Kwas już kazałem zneutralizować, wypompujemy hurtem.

– A paliwo?

– To jest główny problem. Cały czas gubimy. Dużo mniej niż przedtem i nawet wiem już którędy. Uszczelniliśmy jak się dało, ale środkami pokładowymi... – Znowu powątpiewający gest głową. – Altenberg tłucze w chrapy i może coś z tego będzie. Dojść dojdziemy. Martwi mnie co innego. To nie jest miła okolica.

– Wiem – przyznał Reinhardt. – Jeszcze ta cisza radiowa...

– Przypuśćmy, że dojdziemy tylko po to, żeby dowiedzieć się, że tego mitycznego „Oxfolta” kupiła już konkurencja. Co wtedy?

Reinhardt pokiwał głową.

– Do Trondheim na wiosłach.

Dopóki było jasno, Reinhardt siedział za peryskopem, kręcąc się jak na karuzeli. Lewo, prawo, unosił głowicę wyżej – na krótko, żeby zerknąć między falami, i z powrotem nisko, tuż nad wodę. Należało się spodziewać niszczycieli, dozorowców, nawet ścigaczy. Kilka razy minęli maszt na horyzoncie, sterczący pomiędzy falami niczym odległa tyczka do grochu. Co pewien czas akustyk unosił głowę, przytrzymując palcem słuchawki.

– Szumy śrub z SW, daleko. Oddalają się. Chyba niszczyciel.

Reszta załogi wolnej wachty siedziała w kojach. Nie bardzo nawet rozmawiano. W dziobowym torpedyści bez przekonania grali w skata, raczej dla zamanifestowania, że mają wszystko gdzieś.

Ritter się nie naprzykrzał. Siedział w swoim kantorku i wypisywał niekończące się sprawozdania. Ze zużycia torped, zapotrzebowania na części zamienne, protokoły awaryjne. „Mam mnóstwo pracy. Poradzi pan sobie?” „Na wojnie najważniejsza jest sprawozdawczość. Bez tego nie ma porządku”.

Z kolei czif nie wychodził z maszynowni, obserwując z troską swoje diesle, sprawdzał co chwila smarowanie i z marsem na czole spoglądał na wskaźniki temperatury i obrotów, patrzył na lśniące osie wałów.

Łożyska wału grzechotały, ale się kręciły. Co dziesięć minut włączali na moment pompę zęzową, usuwając to, co naciurkało przez różne nieszczelności.

Jakoś płynęli.

Pod wieczór Reinhardt zszedł z centrali, nakazawszy utrzymywać nasłuch radiowy i akustyczny, i usiadł w mesie, żeby napić się herbaty. Trochę liczył na to, że będzie pusta. Rzadko się to zdarzało, ale na XXI i tak było luźno. Przynajmniej w porównaniu z tym, co się działo na poprzednich okrętach. Niestety, w samym kącie siedział lekarz okrętowy, ponury Austriak, który zdaniem Reinhardta był słabo zaleczonym alkoholikiem, i Ritter. Lekarz usiłował czytać postrzępiony kryminał, a kapitan patrzył nieruchomo w gródź, splótłszy palce na blacie stołu. Zawsze tak było. Siedział i gapił się przed siebie. Nigdy nie czytał, niechętnie rozmawiał, jadał też na osobności. Reinhardt przez całe życie nie spotkał drugiego takiego sztywniaka. Ritter zawsze, w dzień czy w nocy, był tak oficjalny, że aż nieprawdziwy. Do tego wszystko, nawet najpotworniejsze propagandowe brednie, które oficerowie czytali sobie nawzajem, rycząc ze śmiechu, traktował absolutnie serio. Nie dało się, niestety, ustalić, czy jest taki głupi, czy tylko udaje.

Kiedyś Reinhardt usiłował zgadnąć, jak stary jest Stary. Od lat na okręcie podwodnym oficer, który przekroczył trzydziestkę, uważany był za wiekowego. Sam Reinhardt, który miał trzydzieści pięć – sam środek Conradowskiej „smugi cienia” tuż-tuż, na wyciągnięcie ręki – uchodził za jakiegoś matuzalema. Marynarze mieli i po dziewiętnaście lat. Ale Ritter wyglądał na co najmniej pięćdziesiąt. Skąd się wziął? Skąd przybył i dokąd zmierzał? Nie wiadomo.

Gdyby służył na U-Bootach, Reinhardt powinien go znać. Sam był jednym z ostatnich „asów wilczych stad”. Służył od mata do Pierwszego.

– Panie Pierwszy?

Reinhardt drgnął i oderwał wzrok od kubka z herbatą. Niechętnie. Podnieść oczy w tej chwili oznaczało patrzeć na martwą, belferską fizjonomię kapitana, a gdyby zerknąć jeszcze wyżej, nieuchronnie spoglądało się na wiszącą na grodzi, oprawioną w szkło fotografię GröFaZa1. Na innych okrętach w mesie wisiały portrety egzotycznych piękności, jakieś alpejskie widoczki albo fregaty pod żaglami czy tropikalne wyspy. Tutaj gapił ci się w talerz Największy Wódz Wszech Czasów ze swoim kretyńskim wąsikiem i wbitą na oczy zbyt dużą czapką. Obok smutnym wzrokiem głodnej małpki patrzył Dönitz z odstającymi na boki uszami. To stanowczo odbierało apetyt.

– Kiedy znajdziemy się na pozycji „Oxfolta”?

– Godzinę przed czasem, jeżeli nie będzie kłopotów.

– Proszę przygotować listę członków załogi, którzy mogą zejść z okrętu.

– Słucham?!

– To dalszy ciąg rozkazu, którego szczegółów nie musi pan znać. Proszę opróżnić z ludzi dwa przedziały dziobowe. Zabierzemy kilka osób, które zamieszkają w przedziale torpedowym. Płyniemy dalej ze szkieletową załogą. Trzeba zostawić co najmniej piętnaście, a najlepiej dwadzieścia osób. Zejdą na „Oxfolta” i wrócą z nim do bazy.

– Herr Kaleu, to wyklucza prowadzenie boju zaczepnego. I tak okręt nie jest obsadzony. Bez torpedystów...

– Nie będziemy prowadzić działań zaczepnych. Nasze zadanie będzie inne. Musi pan wiedzieć tylko, że załoga ma być jak najmniejsza i że na pokład wejdzie parę osób. Będą traktowani jak pasażerowie specjalni.

– Ilu?

– Mniej niż dziesięciu, ale muszą mieć odpowiednio dużo miejsca i będą przewozić też ładunek. Kilka dużych skrzyń. – Kapitan uniósł się i przecisnął obok stołu. – I, Reinhardt...

– Tak?

– Na okręcie mają zostać tylko prawdziwi Aryjczycy.

– Słucham?!

– Słyszał pan. Pan ich lepiej zna. Rozkazy są jasne. Żadnej skażonej krwi. Żadnych mieszańców, Mischlingów. Jestem pewien, że co najmniej ośmiu to w jednej czwartej Słowianie, Żydzi albo jeszcze jakieś inne bydło. Ma pan oczyścić okręt i nie dyskutować. Co to jest na przykład za nazwisko: „Boditschek”?

Nie wiadomo skąd przyszła Reinhardtowi do głowy obłędna myśl, by odpowiedzieć: „To nazwisko Boditschka, Herr Kaleu”, ale zmilczał.

– To Sudetendeutsch, kapitanie. Z Marianenbadu.

– Wszystko jedno. Będę u siebie. Proszę kazać podać mi tam kolację o dziewiątej.

Kiedy Ritter zasunął drzwi, Reinhardt wezwał bosmana.

– Dwudziestu ludzi to wszystko, na co możemy sobie pozwolić – powiedział. – Zostaw pan tylu, ilu się da. Proszę wybrać do spisania z pokładu przede wszystkim żonatych, szczególnie od niedawna, i tych, co mają jakieś dzieci, o których wiedzą. No i takich, którzy są do niczego. Głupi albo wypaleni, albo ze zszarganymi nerwami. Muszę mieć jakąś załogę pokładową, muszę mieć motorzystów i palaczy. Na tej luksusowej trumnie co rusz wszystko się psuje. I muszę mieć artylerzystów. Może pan oddać część „lordów”. Proszę przyjąć, że będziemy w takim razie robić trzy wachty zamiast czterech.

– Zrobi się – odparł bosman, drapiąc się pod czarną furażerką, która siedziała na jego wielkiej, łysej głowie niczym zawiązek na ziarnie bobu. – Spiszemy Houdiniego, Głuchokrzykacza i Himmericha, i... Utter się ożenił, i...

– Niech pan zrobi listę oraz przygotuje im karty urlopowe. Nie muszę tego w tej chwili wiedzieć. Przecież nie będę się żegnał z każdym z osobna.

Potem poszedł siedzieć w centrali, ale po godzinie machnął ręką. Sternik sterował, akustyk nasłuchiwał, gdzieś dookoła pojawiały się czasem okręty, ale raczej daleko.

– ASDIC-ów to się pan Oberleutnant może nie obawiać – mówił pierwszy sternik. – Oni mogą namierzać tylko do dwunastu węzłów, a my robimy teraz czternaście. Za szybko idziemy. Robimy czternaście węzłów. Jeżeli będą chcieli nas gonić, to stracą namiar. Chrap na radarze też nie zobaczą, bo za duża fala. W razie czego sprawdzimy, jak działa ta... niby... buna, co to niby pochłania ultradźwięki i radar, i wszystko. Ta dzidzia jednak zupełnie nieźle chodzi. Pan się położy, panie Pierwszy. Od wczoraj pan na nogach. Gdyby co, będziemy budzić.

Reinhardt podrapał się w głowę, a potem postanowił rzeczywiście pójść na dół. Dla spokoju sumienia poszedł jeszcze zobaczyć, co się dzieje w maszynowni.

Później zjadł kolację, mimo że nie miał apetytu. Wmuszał w siebie chleb, suchą kiełbasę i sardynki, ale myślami był zupełnie gdzie indziej. W świecie niedobrych podejrzeń. Pasażerowie, ładunek, potrójny szyfrogram...

Rejs do Ameryki, Boże uchowaj? Z ładunkiem szpiegów albo dywersantów?

Raczej nie chodzi o tę odwieczną idée fixe z rejsem do amerykańskiego wybrzeża i zatapianiem im statków w portach, bo kazali oddać torpedystów. A zatem szpiedzy.

Dlaczego nie?

To chyba lepsze niż samobójcze ataki na konwoje. „Znaleźć! Zatopić! Zawsze naprzód! Jak Blücher pod Katzbach!” Ach, bzdury. I lanie za każdym razem. Czif miał rację. Ten interes już się kończył. Każdy mógł to jasno zobaczyć, gdyby tylko miał olej w głowie. Kiedy zaczynamy tracić, czas wstawać od stołu. A to właśnie oznaczała utrata Afryki, Włoch, Normandii, Rosji, Grecji, Polski... Patrzeć tylko, jak będziemy się bić o stację S-Bahnu w Berlinie. Każdy to widział, tylko nie ci durnie. A te konwoje? Atakując konwoje, Reinhardt czuł się teraz jak pies szczekający na pociąg, a nie straszliwy wilk Atlantyku.

Wlazł do swojej kajutki i położył się.

Nie miał pojęcia, co go zbudziło. Łoskot powietrza szasującego balasty? Tupot nóg? Czy dopiero blaszane „czszwuum!” fal tłukących o kiosk.

Zerwał się na nogi.

– Co się dzieje?! Meldunki!

– Trochę się przejaśniło, na chwilę. Okazja gwiazdy strzelać, panie Pierwszy. Drugi oficer poszedł z sekstantem na pomost. Będziemy mieli pozycję.

Reinhardt rozmasował zdrętwiałe policzki i powieki, jakby chciał wepchnąć do środka oczy. Póki się nie kładł, jakoś to jechało. Po trzech godzinach snu czuł się po prostu chory.

Wsunął stopy w grubych, sfilcowanych skarpetach w buty i namacał wiszącą na grodzi ciężką skórzaną kurtkę podbitą filcem. Znalazł jeszcze wełnianą czapkę i poczłapał do centrali.

– Jeden na pomost?

– Można!

Zdążył tylko postawić nogę na szczeblach drabinki.

Wszystko wydarzyło się naraz.

Najpierw operator radiolokatora krzyknął: 

– Lotnik! Nadchodzi! Kierunek dwieście! Osiem mil!

Równocześnie rozległ się wrzask: „Alarm!”. Drugi oficer zjechał po poręczach zejściówki Reinhardtowi prosto na głowę, za nim mat z centrali. Jazgot dzwonka zlał się z krzykiem zbierającego się z pokładu centrali Reinhardta:

– Zanurzenie alarmowe!

Mat wisiał już na korbie rygla i zamykał właz, woda waliła z góry jak z wodospadu.

– Cała naprzód! Sternik, ostro w prawo! Ster dwieście! Wszyscy na dziób! – wrzeszczał Reinhardt.

Okręt przechylił się wyraźnie na dziób. Otworzyła się któraś szafka, coś wywróciło się z hukiem i potoczyło po podłodze. W mesie O z brzękiem posypały się naczynia. Okręt klasy XXI umiał wejść awaryjnie pod wodę w osiem sekund.

Słychać było, jak syczy powietrze wypychane ze zbiorników, skrzypi i jęczy kadłub, jak brzęczą silniki elektryczne. Okręt pochylił się na burtę, wykonując najciaśniejszy z możliwych skręt. Prosto pod nadlatujący samolot. Tak jest najbezpieczniej. Skrócić dystans. Niech hamuje, niech robi zwroty, niech wyrzuci go poza obszar ataku.

– Poszły dwie – oznajmił akustyk uroczystym tonem. Wszyscy przysiedli odruchowo, chowając głowy w ramionach. Reinhardt przytrzymał się barierki.

Zapadła cisza.

Widzieli je. Na wewnętrznej stronie zaciśniętych powiek. Tak wyraźnie, jakby każdemu otworzyło się trzecie oko. Dwa obłe, lśniące kształty, które wbijają się coraz głębiej w atramentowoczarną wodę, ciągnąc warkocze fosforyzujących bąbelków powietrza. A potem zamieniają się w upiorne małe słońca i rozdzierają toń pęcherzami zgazowanej wody.

Pierwsza eksplozja spadła nagle, jak uderzenie topora. Przeraźliwy łomot, światło zamigotało, ktoś krzyknął.

– Spokój! – wrzasnął oburzony Reinhardt. – Przecież to nic nie jest! Kompletne pudło!

– Przeciek pod kolektorem szasu awaryjnego!

Kolejny grzmot. Okręt przebiegły fale wibracji, potem wstrząs, słychać było grzechot, z jakim podrzuciło podłogowe gretingi. Zapadła ciemność.

– Przedział maszynowy daje wodę!

– Bez histerii! Jak tak można!

Zapłonęło niebieskie światło awaryjne.

– No i tyle – oznajmił Reinhardt. – O co tyle wrzasku? Rąbnął w pianę pozanurzeniową. Po najmniejszej linii oporu. Zejść na sto osiemdziesiąt. Kurs sto dwadzieścia. Panie Wichtelmann, dlaczego stanowiska oerlikonów nie były obsadzone? Mogliśmy zdjąć tego drania.

– Kazałem wynurzyć jedynie na chwilę, Herr Oberleutnant – tłumaczył drugi oficer. – Tylko żeby zdjąć namiary.

– I wystarczyło – skonstatował Reinhardt. – Już nie możemy nawet pokazać głowy na tym morzu? Aż niewiarygodne, co za pech. Wziął pan te namiary przynajmniej?

– Zdążyłem.

– Zostaniemy pod wodą jeszcze pół godziny. Potem wrócić na peryskopową i przejść na diesle.

– Ale jakim cudem w nocy? Przecież nie mógł nas zobaczyć! – indyczył się ktoś w przedziale podoficerskim.

– Człowieku! Oni od dawna mają radary w samolotach! Nie do wiary, jak można być takim wołem! Zajrzyj sobie w dupę i zobacz, czy tam jeszcze jesteś!

– Reinhardt, co się dzieje? Proszę o meldunek. – Ritter otworzył drzwi i wkroczył mężnie na plac boju. Brzęknęły bezpieczniki, znów zapłonęło światło.

Pierwszy westchnął.

Na miejsce dotarli następnego dnia o drugiej w nocy. Reinhardt kazał zastopować maszyny i stanęli w dryfie. Wysunęli peryskop, ale morze wokół było zupełnie puste. Przypadkowy kwadrat północnego Atlantyku, oznaczony na mapach czteroliterowym kodem.

Niczego tu nie było. Ani statku zaopatrzeniowego, ani Royal Navy, ani nawet mew.

– Czifie, jak z paliwem?

– Niedobrze. Do domu na pewno nie wystarczy.

– Radionamiernik, pytam namiary?

– Nic, panie Pierwszy.

– Akustyk?

– Nic.

– Czekamy – oznajmił Reinhardt. Splótł dłonie na dźwigniach peryskopu i oparł głowę o kolumnę. – Kuk, proszę o kawę!

– Oczywiście, że będą – zaprotestował kapitan ostrym głosem. – Niech pan nie rozsiewa defetyzmu!

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

1 Slangowe określenie Hitlera, skrót od Größter Feldherr aller Zeiten – Największy Wódz Wszech Czasów (przyp. autora)

POSŁOWIE

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Trzy dekady na polskiej scenie literackiej

Jarosław Grzędowicz już ponad trzydzieści lat żongluje gatunkami literackimi, konwencjami oraz rozmieszczeniem akcji w przestrzeni i czasie. Tym samym udowadnia, że w swojej dziedzinie jest prawdziwym mistrzem oraz jednym z najpopularniejszych autorów w Polsce.

Autor w trakcie tworzenia korzysta zawsze z wielu dziedzin wiedzy: życia codziennego w starożytności, opisów średniowiecznych machin wojennych, podręczników sztuki walki, książek beletrystycznych i dawnych eposów jak Edda Poetycka.

W wolnym czasie robi to, na co ma akurat ochotę. Może to być całe spektrum czynności: sport, prace domowe, dziurawienie puszek za pomocą wiatrówki, lektura, spożywanie napojów ozdobionych miniaturowymi parasolkami, gotowanie, oglądanie telewizji, dekorowanie swoją osobą kanapy, leżenie w hamaku i gapienie się na liście bądź na wodę.

Cennym wsparciem dla Grzędowicza jest jego żona – Maja Lidia Kossakowska. Jak sam twierdzi – to błogosławieństwo móc zapytać innego pisarza o zdanie albo radę dotyczącą skonstruowania jakiejś sceny. Grzędowicz stara się rewanżować tym samym.

COPYRIGHT © BY Jarosław Grzędowicz
COPYRIGHT © BY Fabryka Słów sp. z o.o., LUBLIN 2008

WYDANIE I

ISBN 978-83-7574-374-6

Wszelkie prawa zastrzeżone
All rights reserved

Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie, fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy.

PROJEKT I ADIUSTACJA AUTORSKA WYDANIA Eryk Górski, Robert Łakuta

ILUSTRACJE Dominik Broniek

GRAFIKA NA OKŁADCE Magdalena Piwosz

PROJEKT OKŁADKI Piotr Cieśliński

REDAKCJA Karolina Kacprzak

KOREKTA Barbara Caban, Magdalena Byrska

SKŁAD WERSJI ELEKTRONICZNEJ Dariusz Nowakowski

SPRZEDAŻ INTERNETOWA

ZAMÓWIENIA HURTOWE

Firma Księgarska Olesiejuk sp. z o.o. s.k.a.
05-850 Ożarów Mazowiecki, ul. Poznańska 91
tel./faks: 22 721 30 00
www.olesiejuk.pl, e-mail: hurt@olesiejuk.pl

WYDAWNICTWO

Fabryka Słów sp. z o.o.
20-834 Lublin, ul. Irysowa 25a
tel.: 81 524 08 88, faks: 81 524 08 91
www.fabrykaslow.com.pl
e-mail: biuro@fabrykaslow.com.pl