Środki prawne inspektora pracy – jak skutecznie im przeciwdziałać

Kontrola inspektora pracy – zarówno z zakresu technicznego bezpieczeństwa pracy, jak i mająca charakter kompleksowy, nie jest celem samym w sobie. Jeżeli inspektor wykaże nieprawidłowości – wówczas zastosuje względem pracodawcy przewidziane w przepisach środki prawne. W dużej części przypadków nie jest to dla pracodawcy „koniec świata", ponieważ podobnie jak w przypadku kontroli również na etapie czynności nadzorczych można wdać się z organami PIP w skuteczną polemikę – również z szefem jednostki organizacyjnej Inspekcji, jakim jest okręgowy Inspektor pracy. Podpowiadamy, jak to zrobić skutecznie.

Sebastian Kryczka

prawnik ekspert prawa pracy oraz kontroli jego przestrzegania

Nieprawidłowości i środki prawne – w zależności od zakresu kontroli

Obok funkcji kontrolnej realizowanej przez pracodawców w ramach kompetencji kierowniczych oraz kontroli wykonywanych przez służbę bhp czy społeczną inspekcję pracy względem pracodawców realizowany jest państwowy nadzór nad przestrzeganiem prawa pracy. Państwowa Inspekcja Pracy funkcjonuje w oparciu na ustawę z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, która określa takie kwestie, jak:

organizację PIP,

zadania urzędu,

zakres działania organów PIP.

postępowanie kontrolne.

Pozostałe zagadnienia dotyczące pracowników Państwowej Inspekcji Pracy, jak również odpowiedzialności porządkowej i dyscyplinarnej, mają bardziej charakter wewnętrzny – co nie znaczy, że w skrajnych przypadkach w relacji między pracodawcami a inspektorami pracy znajomość tych kwestii może okazać się nieprzydatna.

Niezależnie od szerokiej skali zagadnień kontrolowanych przez inspektorów kluczowa problematyka odnosi się do sfery bezpieczeństwa i higieny pracy zatrudnionych, jak również prawnej ochrony pracy. Kontrolowany obszar w zakresie bhp dotyczy pełnego spektrum zagadnień – regulowanych w pierwszej kolejności w podstawowym źródle prawa pracy, jakim jest Kodeks pracy, następnie licznych przepisach wykonawczych zawartych w rozporządzeniach – także w tych bardziej ogólnych, stosowanych powszechnie względem wszystkich pracodawców, takich jak przykładowo rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bhp, rozporządzenie w sprawie szkolenia w dziedzinie bhp czy rozporządzenie w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. W zakresie bhp jak najbardziej kontroli podlegają również przepisy bardziej szczegółowe zawarte w rozporządzeniach dedykowanych dla poszczególnych branż czy rodzajów wykonywanych prac. Przykładem może być rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych czy rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym.

W relacjach z inspektorami pracy można spotkać się ze wspomnianym wcześniej określeniem „prawna ochrona pracy”. W jego ramach mieszczą się zagadnienia niezwiązane bezpośrednio ze sferą bhp, do których można zaliczyć przykładowo kwestie związane z zawieraniem umów, odpowiedzialnością porządkową pracowników, prowadzeniem akt osobowych czy czasem pracy. Nie oznacza to, iż wszystkie powyższe zagadnienia nie mają żadnego związku ze sferą technicznego bezpieczeństwa pracy – właściwa organizacja czasu pracy, tak aby nie dochodziło do nadmiernego przeciążenia pracowników w ramach zlecenia pracy w godzinach nadliczbowych, jak najbardziej ma bowiem przełożenie bezpieczeństwo pracowników.

Kontrole realizowane przez inspektorów w zależności od konkretnego przypadku mogą dotyczyć wyłącznie sfery bhp, mogą być kontrolami kompleksowymi, w ramach których inspektor bada zarówno kwestie technicznego bezpieczeństwa pracy, jak i prawnej ochrony pracy. Kontrole mogą dotyczyć również wyłącznie kwestii niezwiązanych z bezpieczeństwem osób zatrudnionych.

Problem

Często jednak bywają sytuacje, że kontrola, która ma dotyczyć kwestii prawnej ochrony pracy, musi zostać rozszerzona o problematykę bhp – trudno bowiem aby inspektor, który przyszedł kontrolować umowy o pracę, przeszedł obojętnie obok widocznych gołym okiem naruszeń z zakresu technicznego bezpieczeństwa pracy – przykładowo w zakresie organizacji komputerowych stanowisk pracy, lub gdy pracodawca urządził stanowiska pracy w nieruchomości, w której obiektywnie widoczny stan techniczny jest na tyle zły, że pracownicy świadczą pracę w warunkach bezpośredniego zagrożenia zdrowia i życia.

W zależności od stwierdzonych w czasie kontroli uchybień, które zostaną opisane w protokole z kontroli (w stosunku do których można wnieść zastrzeżenia), inspektorzy pracy zastosują bardzo konkretne, dedykowane środki prawne. Pojęcie „środka prawnego” nie zostało wprawdzie zdefiniowane w ustawie o PIP – przyjmuje się, że pod tą nazwą kryje się określony rodzaj działania inspektora pracy, przewidziany w przepisach prawa, które to działanie jest podejmowane na skutek ustaleń poczynionych w toku kontroli. Inne będą stosowane środki prawne, w sytuacji gdy inspektor wykazał nieprawidłowości z zakresu bhp, a inne w przypadku, gdy uchybienia dotyczą pozostałych kwestii, niezwiązanych bezpośrednio z bezpieczeństwem procesu pracy.

Podstawa prawna:

Ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 1251)