Spis treści

Okładka

Karta tytułowa

Motto

1. Dwie dekady dynamicznego rozwoju

2. Wielka niemożność

3. Polska jest potrzebna. Właśnie Tobie

4. Klasa panująca

5. Postkomunizm, czyli wielki szaber

6. Tubylcy i kreole

7. Dwie inteligencje

8. Ostatnie załatwienie

9. Skazani na zwycięstwo

10. Cztery godziny w tygodniu

Książki Rafała A. Ziemkiewicza

Autor

Karta redakcyjna

Okładka

Lublin 2012

Póki w narodzie myśl swobody żyje
Wola i godność, i męstwo człowiecze
To ani łańcuch, co mu ściska szyję
Ani utkwione w jego piersiach miecze
Ani go przemoc żadna nie zabije

Zginąć on może z własnej tylko ręki:
Gdy nim owładnie rozpacz senna, głucha
I to zwątpienie, co szepce do ucha
Że jednym tylko lekarstwem na męki
Jest dobrowolne samobójstwo ducha

Adam Asnyk

1. Dwie dekady dynamicznego rozwoju

Wbrew stereotypowi Polacy są jednym z najciężej pracujących narodów w Europie. Statystyczny Polak według badania przeprowadzonego pod egidą OECD – światowej Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju – w roku 2010 przepracował prawie 1940 godzin. Dużo więcej niż Francuz (1591 godzin), Niemiec (1473 godziny), nie wspominając już o Holendrze (najmniej w Europie – 1435).

Tylko że podczas jednej godziny swej pracy statystyczny Polak wytwarza dobra i usługi o wartości zaledwie 24,7 dolara. A godzina pracy Francuza i Niemca to odpowiednio 57,7 oraz 53,6 dolara. Nie jest to wcale europejski rekord – ten dzierży (tuż przed Luksemburgiem) Norwegia, gdzie pracuje się statystycznie 1455 godzin rocznie i wytwarza w ciągu jednej godziny równowartość 75 dolarów.

Jeśli ktoś nie wierzy obliczeniom OECD, może sięgnąć po badania europejskiego instytutu statystycznego Eurostat. Ten posługuje się nieco inną metodologią obliczania, ile w ciągu godziny wytwarza jeden pracownik. Według Eurostatu w tym samym roku 2010 statystyczny Polak przepracował 40,7 godziny tygodniowo, Niemiec 35,7 godziny, a Holender 30,6 – wypracowując w ciągu godziny: Polak 8,8 dolara, Niemiec 24,8, a Holender 29,6. Rekordziści – wspomniani już Norwegowie i Luksemburczycy – wedle tej metodologii osiągnęli nieco ponad 54 dolary wypracowywane w ciągu jednej godziny pracy. Więc tutaj ich przewaga nad nami jest jeszcze bardziej miażdżąca: już nie trzy-, ale sześciokrotna.

Jakkolwiek liczyć, czy metodą OECD, czy Eurostatu, zajmujemy ostatnie miejsce w Europie, i to z dużą stratą. Chyba że zaliczymy do Europy także Rosję, bo tylko tam wskaźnik wartości wytwarzanej w ciągu godziny pracy jest niższy od naszego.

Fachowo wskaźnik ten nazywa się wydajnością pracy – co nie ma nic wspólnego z potocznym rozumieniem tego terminu, instynktownie pojmowanego jako stopień wkładanego w pracę wysiłku czy emocjonalnego zaangażowania. Przeciwnie, wysoka wydajność pracy w sensie ekonomicznym jest właśnie odwrotnie proporcjonalna do potocznie rozumianej pracowitości. Im praca jest mniej wydajna, tym więcej trzeba w nią wkładać wysiłku, tym bardziej się nią umęczyć i umordować, tym więcej czasu poświęcić. Widać to i w powyższych rankingach: narody, które pracują najwydajniej, mogą sobie pozwolić na to, by pracować krócej. A Polacy – co jaskrawo widać z obliczenia Eurostatu – i tak muszą pracować znacznie więcej, niż im pozwala kodeks pracy, podczas licznych przysługujących z łaski władzy dni wolnych.

Zaraz, zaraz – zirytuje się zapewne w tym miejscu niechętny mi Czytelnik, zakładając, że takowy w ogóle raczył wziąć tę książkę do ręki i dobrnął z lekturą aż do tego miejsca – co to w ogóle za początek? Co ten „prawicowiec”, ten „pisowski” (względnie „smoleński”) oszołom wypisuje? Zamiast ogólnej inwokacji, zamiast retorycznych paradoksów czy felietonistycznych konceptów sypie od pierwszego słowa jakimiś drętwymi statystykami, posługując się określeniami w rodzaju „odwrotnie proporcjonalne”? O co chodzi?

O to – odpowiem od razu – że powyższe fakty uważam za jeden z najbardziej dobitnych dowodów, iż od lat żyjemy w wielkim propagandowym kłamstwie, zupełnie tak samo jak w peerelu. Szeroko rozumiana władza – rozumiem pod tym pojęciem nie tylko bezpośrednio rządzących polityków, ale i służące im elity medialne, naukowe, artystyczne etc. – zachłystuje się sukcesami III RP. Przy każdej okazji powtarza, że obecna Polska, po 20 latach tzw. transformacji ustrojowej, jest „najlepszym państwem polskim, jakie kiedykolwiek istniało”, „największym historycznym sukcesem Polaków”, „liderem i wzorcem wzrostu gospodarczego”, „zieloną wyspą na morzu światowego kryzysu”, a nasze reformy i dynamiczny rozwój stanowią obiekt podziwu całej Europy i świata. Wpływowe media dzień w dzień wbijają Polakom w głowy bezkrytyczny, by nie rzec wprost – barani entuzjazm dla władzy, jej dokonań i ogólnego kierunku, w którym się posuwamy. Kto zgłasza wątpliwości, jest albo wyciszany, spychany do niszy, albo publicznie poniżany jako „pisowiec”, „moher” i „oszołom”, wyszydzany i ośmieszany. A jeśli nie można mu łatwo odmówić fachowej wiedzy i znajomości spraw, o których mówi, próbuje się go albo przekupić, albo zastraszyć. Krzysztof Rybiński, były wiceprezes NBP (za kadencji Leszka Balcerowicza) i jeden z najprzytomniejszych polskich ekonomistów, opowiedział nawet o tym publicznie: gdy zaczął krytykować posunięcia rządu, najpierw zaproponowano mu lukratywną posadę za publiczne pieniądze, a potem postraszono wyrzuceniem z pracy żony. Ale do świadomości większości Polaków, którzy jedyną wiedzę o świecie czerpią z telewizji, jego opowieść nie miała szansy się przebić.

Dowodem, jak bardzo udała nam się III RP, ma być fakt, że pozwolono polskiemu rządowi sprawować przez pół roku tzw. prezydencję europejską, przypadającą z rozdzielnika każdemu z państw członkowskich po kolei i polegającą w istocie tylko na technicznej obsłudze posiedzeń różnych pośledniejszych gremiów unijnych. Dowodem naszej wysokiej pozycji ma też być fakt, iż były premier Polski objął na pół kadencji czysto symboliczną godność przewodniczącego Parlamentu Europejskiego, co wynagrodziło nam fakt, że choć jesteśmy pod względem liczby ludności szóstym krajem Unii Europejskiej, w jej wspólnotowych organach Polaków jest wciąż jak na lekarstwo. Dowodem naszego cywilizacyjnego awansu ma być powierzenie nam organizacji mistrzostw piłkarskich. Co zaś do gospodarki, to jedynym dowodem sukcesu, przywoływanym bezustannie i wizualizowanym na zielono-czerwonych mapach, na których tle zwykł pokazywać się premier Tusk, jest wskaźnik wzrostu produktu krajowego brutto. Przeciętny Polak nie zna się na ekonomii na tyle, by wiedzieć, jak zwodniczy to wskaźnik i jak niewiele mówi o sytuacji gospodarczej.

Jesteśmy, głosi propaganda władzy, dwudziestą gospodarką świata i najwyższy czas, by przyjęto nas do grupy G-20. W istocie owo dwudzieste miejsce na światowej liście zajmujemy właśnie pod względem wielkości PKB. Ale mówi to tylko o tym, jaki jest nasz potencjał. Jednocześnie w badaniu konkurencyjności ogłaszanym dorocznie przez Światowe Forum Ekonomiczne w Davos zajmujemy miejsce 41. To pokazuje, jak ten potencjał jest przez nasze państwo wykorzystywany.

Można powiedzieć, że ogłaszając się dwudziestą gospodarką świata, III RP jest i tak o połowę skromniejsza niż jej poprzedniczka. W czasach mojego dzieciństwa wyliczano w mediach, że PRL na liście światowych potęg gospodarczych należy się miejsce dziesiąte. Warto o tym pamiętać dlatego, że dane, na których opierała to wyliczenie propaganda towarzysza Szczepańskiego, nie były bynajmniej sfałszowane. Fałszywy był sposób ich wykorzystania: założenie, że stan i pozycję międzynarodową państwa wyznaczać może zsumowana pozycja zajmowana przez nie w światowej produkcji węgla, siarki, boksytów, wytopie stali czy hodowli żywca wieprzowego. Ta ostatnia dziedzina może najlepiej pokazuje, jak zwodnicze bywają statystyki. Dawały nam one wtedy w produkcji żywca miejsce w pierwszej światowej piątce, a przecież to właśnie brak w sklepach mięsa i wędlin stanowił najlepiej zapamiętaną dolegliwość gierkowskich „sukcesów” i bezpośrednią przyczynę ich niesławnego zakończenia.

Gdyby brać poważnie całą tę propagandę, jaką zalewają nas telewizyjne programy publicystyczne, zaludniane przez zawsze doskonale ze sobą zgodnych „ekspertów”, to w tytule niniejszej książki najbardziej skandaliczne jest nawet nie afirmowanie znienawidzonej na salonach tradycji endeckiej, ale użycie słowa „myśli”. Bo po co i o czymkolwiek tu myśleć, skoro wszystko jest jasne? Trzeba tylko słuchać tych, którzy lepiej wiedzą, implementować unijne normy, wdrażać dyrektywy i wytyczne. Im widnieje, jak mawiali niegdyś komuniści o moskiewskiej centrali – oni wszystko wiedzą lepiej. Trzeba ich słuchać. Cieszyć się, że dzięki „mądremu kompromisowi Polaków z obu stron historycznego podziału” udało się zbudować taką Polskę, która jest „w Europie”, jest po prostu „fajna” – i stanowczo zwalczać „frustratów”, którzy „kwękolą”, umniejszają sukcesy, psują nastrój wiecznym narzekaniem, próbując Polsce odebrać słuszną dumę z osiągnięć. No i „dzielą społeczeństwo”. W istocie, „psucie nastroju” jest w znacznym stopniu działalnością antysystemową, bo nasz PKB opiera się na popycie wewnętrznym, popyt wewnętrzny na kredycie, a kredyt na wierze przeciętnego Polaka, że kiedyś się go uda spłacić. O znaczącym eksporcie, na jakim zbudowany jest dobrobyt i siła na przykład Niemiec, przy takiej wydajności pracy marzyć raczej trudno.

Mówiąc krótko, publicysta – jeśli chce być chwalony i wpuszczany do mediów elektronicznych w roli eksperta – nie powinien zachęcać społeczeństwa do myślenia, bo w naszym imieniu myślą lepsi, ale winien nawoływać tylko do brania kolejnych kredytów, grillowania, popijania piwka i kontemplowania błogostanu, w jaki szeroko pojęta władza wprawiła nasz kraj.

Chyba nie muszę wyjaśniać, że bycie chwalonym i zapraszanym nie jest dla mnie aż tak ważne, by się tym oczekiwaniom poddawać. Mnie to całe radosne paplanie mediów przypomina ostatnie zapewnienia, jakie słyszeli piloci polskiego tupolewa od wieży kontrolnej lotniska w Smoleńsku: że są „na kursie i na ścieżce”. I dlatego właśnie pozwalam sobie te rozważania zacząć od statystyk dotyczących wydajności pracy, że jak w pigułce zawiera się w nich cała prawda, czym jest państwo nazwane III Rzeczpospolitą i dlaczego jest ono całkowicie do wymiany.

Co bowiem mierzą te statystyki? Co w ogóle mierzą rozmaite wskaźniki, którymi ekonomia stara się opisać sytuację gospodarczą? Na przykład ów wskaźnik wzrostu produktu krajowego brutto, który uczyniono takim fetyszem, teoretycznie mierzy, o ile zwiększyła się (bądź zmniejszyła) suma wszystkich towarów i usług wytworzonych w danym roku w badanym kraju. Ale w praktyce mierzony jest po prostu ruch pieniądza. Przyrost PKB oblicza się bowiem poprzez zsumowanie wszystkich poniesionych w danym roku wydatków (minus import i ewentualny wzrost zapasów). Natura tych wydatków, pytanie, kto się wskutek nich wzbogacił, a kto zubożał, ich zasadność i sensowność całkowicie pomiarowi umykają, choć każdy student wie, że znakomicie podnoszą PKB na przykład klęski żywiołowe i równie znakomicie napędza statystyki jego wzrostu zaciąganie długów. Sucha informacja, że PKB wzrósł o jeden koma siedem, nie powie nam też, jak wiele pieniędzy zostało bezsensownie roztrwonionych, a jak wiele zainwestowanych w przedsięwzięcia owocne – gdyby podobne do naszych ewaluacje przeprowadzano w Egipcie faraonów, bez wątpienia podawano by budowę piramid za dowód, iż ich poddani się bogacą.

Natomiast wskaźnik wydajności pracy mierzy – raz jeszcze powtórzę – nie intensywność wykonywanych przez obywateli czynności zarobkowych, ale ich efektywność, czy też, inaczej mówiąc, sensowność. Pozwala on ocenić, czy ich praca rzeczywiście coś wytwarza, czy jest przysłowiowym przelewaniem z pustego w próżne. Odbija się więc w tym wskaźniku przede wszystkim organizacja pracy, ale pośrednio także – organizacja całego kraju. Albo jego dezorganizacja. Im więcej biurokratów, im więcej rozdawanych przez władzę synekur, które służą tylko dojeniu publicznych pieniędzy, niczego nie wytwarzając, im liczniejsza kasta pasożytnicza, im bardziej nieracjonalne przepisy, im większa korupcja, im potężniejszy chaos i absurd – tym wydajność pracy niższa.

W przywoływanych już czasach, gdy byliśmy dziesiątą potęgą gospodarczą świata, krążył kawał o gospodarskiej wizycie towarzysza pierwszego sekretarza w socjalistycznym zakładzie pracy. Aby wypaść w oczach gościa okazale, dyrekcja nakazała robotnikom biegać szybko w tę i we w tę z taczkami. Dostojny gość podszedł jednak za blisko i ze zdziwieniem zauważył, że taczki są puste. „No sami widzicie, towarzyszu pierwszy sekretarzu – odpowiedziano mu – tak zapieprzamy, że nie ma czasu taczek załadować”.

I to się nie zmieniło. Najniższa w Europie wydajność pracy oznacza po prostu najgorszy w Europie bałagan i korupcję. Najwięcej biurokratycznych absurdów, najdłuższe i najgłupsze procedury, najściślejsze reglamentowanie wolności gospodarczej przez rząd, samorządy i korporacje zawodowe, największą rzeszę darmozjadów, których utrzymanie obciąża publiczne finanse, a z których działalności nie ma żadnego pożytku... A także najniższą jakość strategicznych decyzji, podejmowanych przez różnych pociotów i kolesiów władzy, którzy postanowili „sprawdzić się w biznesie”. I najniższą jakość odpowiedzialnych za państwo elit, kierujących się wszystkim, tylko nie dobrem kraju.

Trzeba doprawdy tupetu, by państwo stworzone na bazie do dziś niejasnej umowy w Magdalence nazywać „najlepszym państwem polskim, jakie kiedykolwiek istniało”. Druga Rzeczpospolita, odziedziczywszy straszliwe spustoszenia wojenne i zadanie unifikacji trzech rozdzielonych od ponad stulecia zaborów, potrafiła w porównywalnym okresie 21 lat wybudować port w Gdyni i Centralny Okręg Przemysłowy. III RP nie tylko nie wybudowała niczego porównywalnego, ba – nie zdołała oddać do użytku ani jednej kompletnej autostrady łączącej stolicę państwa ze stolicą województwa – ale doprowadziła do kompletnej ruiny nawet to, co odziedziczyła po PRL. W roku 2010 prezes jednej z kilkudziesięciu (!) spółek Skarbu Państwa, na które w III RP podzielono Polskie Koleje Państwowe (produkując w ten sposób kilkadziesiąt zarządów i rad nadzorczych z sutymi pensjami, do usadzania w nich kolesiów), stwierdził, że na „przywrócenie infrastruktury kolejowej do stanu pierwotnego” trzeba by natychmiast wydać co najmniej 40 miliardów złotych (oczywiście znalezienie takiej sumy jest nie do wyobrażenia w budżecie, który rocznie znajdować musi coraz więcej, w roku 2011 już ponad 100 miliardów złotych, na wykup wystawionych w poprzednich latach papierów dłużnych). A przecież nie mówimy tu o szybkiej kolei, z której budowy po latach szumnych zapowiedzi ostatecznie już zrezygnowano, nie mówimy tu o jakiejkolwiek inwestycji, a jedynie o przywróceniu do stanu „pierwotnego”, czyli mniej więcej z czasów późnego Gierka.

W świetle tej informacji zrozumiałe jest, dlaczego tylko około 30 proc. torów pozwala jeszcze pociągom poruszać się z prędkością uchodzącą w Europie za normalną i dlaczego w ostatnich latach co trzeci wypadek kolejowy w całej Unii Europejskiej zdarza się właśnie w Polsce.

Nie można tego stanu usprawiedliwić argumentem, którym władza przywykła rozgrzeszać się z każdego niedociągnięcia, czyli „brakiem pieniędzy w budżecie”. W ogóle „brak pieniędzy w budżecie” nie jest okolicznością obiektywną, tylko skutkiem złego gospodarowania posiadanymi zasobami i na argument powyższy właściwą odpowiedzią jest pytanie: „Na co w takim razie pieniądze te zostały przeznaczone?”. Kiedy rząd Donalda Tuska, utrzymujący ogromne rzesze biurokratów i rozległą „sferę budżetową”, nieprzynoszącą żadnego pożytku poza klienckim głosowaniem na partię rządzącą, odwołuje się do ekonomicznej racjonalności i perswaduje, że – na przykład – wiek emerytalny „trzeba podnieść”, bo nie ma pieniędzy, brzmi to jak krętactwa nałogowego pijaka, który „nie ma pieniędzy” na kupienie dzieciom porządnych butów, ale na wódkę jakoś zawsze mu wystarcza.

Ale jeśli chodzi o kolej, to tak się składa, że na nią akurat pieniądze mieliśmy. Zostały one z takim przeznaczeniem zarezerwowane dla nas w budżecie Unii Europejskiej na lata 2007 – 2012. Tylko że subwencje te, obwarowane obostrzeniami zapobiegającymi ich marnowaniu bądź rozkradzeniu, wymagały spełnienia pewnych warunków, polegających głównie na przedstawieniu wiarygodnych planów i kosztorysów – i polski rząd warunków tych spełnić nie był w stanie, skutkiem czego z przyznanych na modernizację kolei 22 miliardów zł udało się do roku 2012 wydać zaledwie 900 milionów. Czyli 4 (słownie: cztery) procent! Nie umieć nawet wydać pieniędzy, które się dostaje za darmo, tylko pod tym warunkiem, że pójdą na przeznaczone cele, a nie na balowanie – to rzeczywiście powód do dumy! Jeśli to jest „dynamiczny rozwój”, to nie potrafię go odróżnić od sytuacji większości państw afrykańskich, w których w ciągu mniej więcej dwóch dziesięcioleci po dekolonizacji odnotowano całkowitą dekapitację odziedziczonej po kolonizatorach infrastruktury kolejowej i drogowej.

Można powiedzieć, że z koleją i tak obeszła się III RP dość łagodnie – drugą odziedziczoną po PRL firmę zajmującą się publicznym transportem, Państwową Komunikację Samochodową, podzielono już nie na 50, ale na ponad 500 (!) podmiotów. Tu jednak sytuacja jest o tyle lepsza, że transportem samochodowym łatwiej jest zajmować się firmom prywatnym (choć i prywatne koleje nie są w Europie rzadkością – w Czechach na przykład szybką kolej typu „pendolino”, o której pociągnięcie przynajmniej do Rybnika walczą dziś śląskie samorządy, wybudowała właśnie spółka prywatna). Ale twierdzenie, że skoro mamy „kapitalizm”, to zapewnienie obywatelom możliwości przemieszczania się jest sprawą wolnego rynku i rząd za to odpowiadać nie może, jest zwyczajnym kłamstwem. Trudno znaleźć bardziej radykalnego piewcę kapitalizmu niż amerykański noblista Milton Friedman. Otóż ten właśnie ekonomista, przez światową lewicę zwany „papieżem neoliberalizmu” i oskarżany o całe przypisywane kapitalizmowi zło, zwykł mawiać, że sprywatyzowałby wszystko, a rządowi pozostawił tylko trzy sprawy: bezpieczeństwo zewnętrzne (czyli wojsko), wewnętrzne (sądy, prokuratury i policja) oraz budowę autostrad (czyli przekładając z amerykańskich realiów na europejskie, całą komunikacyjną infrastrukturę). Trudno nie zauważyć, że model „kapitalizmu” lansowany u nas od dwudziestu lat pozwala rządowi zajmować się dziesiątkami spraw, które w państwach rozwiniętych w mniejszym lub większym stopniu pozostają w rękach prywatnych – natomiast akurat w przypadku autostrad wymyślono sobie, że zbudują je u nas prywatni „koncesjonariusze” na zasadach komercyjnych, to znaczy w zamian za prawo poboru na nich myta. Bo oczywiście „w budżecie nie ma na to pieniędzy”.

O tym, jak wygląda „dynamiczny rozwój” w dwóch ostatnich dekadach w pozostałych wskazanych przez Miltona Friedmana dziedzinach, aż szkoda mówić. Dość wspomnieć, że po zniesieniu przez rząd Tuska – dla zapewnienia sobie poparcia młodych wyborców – obowiązku służby wojskowej (co jego propagandyści nazywali uparcie „stworzeniem armii zawodowej”, choć w istocie armia pozostała armią z poboru, tylko już bez poborowych) na jednego oficera przypada w Wojsku Polskim 1,2 żołnierza. A przeciętny czas wyegzekwowania u nas na drodze sądowej długu – przy założeniu, że sprawa jest w świetle prawa oczywista i mówimy tylko o załatwieniu formalności – w kolejnych dorocznych rankingach Banku Światowego badających warunki działalności gospodarczej waha się w okolicach 1000 (słownie: tysiąca) dni. I nie jest to bynajmniej wynikiem braków kadry sądowej, bo w III RP na 100 tysięcy mieszkańców przypada 25,8 sędziego, a w takiej na przykład Francji – 11,9 i na przewlekłość postępowań sądowych jakoś nikt tam nie narzeka. Ani też, wbrew uniwersalnemu usprawiedliwieniu, nie jest skutkiem braku pieniędzy, bo także z wydatkami na sądownictwo rzędu 0,44 proc. PKB lokujemy się powyżej europejskiej średniej.

Nawiasem mówiąc: czekanie na terminy sądowe latami stało się w pewnym momencie powodem seryjnego przegrywania przez państwo polskie spraw wnoszonych z oskarżenia własnych obywateli przed Trybunał Europejski w Strasburgu, dając nam w tej dziedzinie mało zaszczytne pierwsze miejsce w unijnej statystyce. Kiedy problem ten został nagłośniony przez media, rząd Donalda Tuska „załatwił sprawę” w typowy dla siebie sposób: zaczął masowo zawierać ze skarżącymi ugody, przed wyznaczonym terminem procesu spełniając dobrowolnie ich żądania. Ugody takie nie są, w przeciwieństwie do eurowyroków, liczone w statystykach, więc problem niewydolności polskich sądów można było uznać za odfajkowany.

Zwracam jednak baczniejszą uwagę Czytelnika na transport, bo niewywiązywanie się przez państwo z obowiązku jego zapewnienia dławi skutecznie rozwój. Pierwszym pytaniem, jakie zadaje poważny inwestor rozważający wejście do danego kraju – pisząc „poważny”, mam na myśli tzw. green field investments, czyli rzeczywiste zbudowanie czegoś nowego, wniesienie jakiejś konkretnej wartości, w przeciwieństwie do wliczanych przez propagandystów do statystyk „inwestorów portfelowych”, czyli po prostu lichwiarzy wykupujących dające im pewny zysk rządowe papiery dłużne – a więc pierwszym pytaniem, jakie zada poważny inwestor w związku z miejscem planowanej budowy, jest: jak tam można dojechać? Rzecz oczywista, do fabryki trzeba przecież jakoś przywieźć surowce i pracowników, a potem wywieźć gotowy produkt. Z reguły, gdy poważny inwestor dowiaduje się, jak sprawa wygląda, kończy rozmowę i przenosi zainteresowanie na Czechy, Węgry czy nawet Bułgarię. Jako dziennikarz spotykałem się z takimi sprawami wielokrotnie – na przykład właśnie brak porządnej drogi był ostatecznym powodem wycofania się przez znaną japońską firmę z planów budowy zaawansowanej technologicznie fabryki pod Toruniem.

Dlatego właśnie stan infrastruktury komunikacyjnej jest jednym z głównych elementów przywoływanego tu już badania konkurencyjności państw prowadzonego na zlecenie Światowego Forum Ekonomicznego. W najnowszej edycji rankingu, porównującego 132 kraje, polskim drogom i autostradom przyznano miejsce 125., kolejom 75., „infrastrukturę lotniczą” oceniono na miejsce 103., a porty morskie – 99. Lokuje nas to w jednej lidze z Bangladeszem, Armenią i słabszymi państwami afrykańskimi.

Brak łatwego dojazdu nie tylko zamyka inwestorom drogę do polskiego interioru, ale też uniemożliwia jego mieszkańcom drogę do pracy, zawodowego sukcesu i awansu. Przez ostatnie dwie dekady – przyśpieszając zwłaszcza w ostatnich latach – trwa w Polsce proces „zwijania” prowincji, jakby wysysania jej przez większe miasta, a dużych miast z kolei – przez stolicę. Przenoszenie się młodzieży wiejskiej do większych miast jest oczywiście zjawiskiem naturalnym, a wobec odziedziczonej po PRL struktury społecznej, zamykającej na wsi ponad dwadzieścia procent ludności, gdzie wytwarzała ona zaledwie kilka procent dochodu narodowego, także pożądanym. Ale to, co obserwujemy, to coraz szybsza cywilizacyjna degradacja prowincji. Najpierw zawieszane są jedno po drugim połączenia kolejowe i autobusowe, aż w końcu w ogóle likwiduje się linię ostatecznie. Potem zamykany jest komisariat policji (tylko w latach 2009 – 2012 policja zamknęła 100 posterunków, czyli co ósmy z istniejących w małych miejscowościach), poczta (do roku 2010 zamykano rocznie 400 poczt, w 2010 Poczta Polska zapowiedziała likwidację 3000 kolejnych), szkoła (od roku 2007 likwidowano średnio 500 rocznie, w 2012 oceniano, że „do zamknięcia” jest jeszcze 2500 szkół), sąd rejonowy (według ogłoszonego w roku 2012 planu – 116 na ogólną liczbę 321)...

Propagandyści bagatelizują te dane, twierdząc, że infrastruktura w naturalny sposób przenosi się do miast w ramach dynamicznego rozwoju, w ślad za ciągnącą do nich ludnością. W istocie jest jednak odwrotnie – to ucieczka ze wsi czy małego miasteczka wymuszona jest faktem, że zmienia się ono w pustoszejącą dziurę, z której jest coraz dalej do cywilizacji. Zresztą po roku 2005 głównym kierunkiem ucieczki z prowincji nie są już miasta polskie, ale zachodnie. Według podawanych oficjalnie danych po roku 2005 miało wyjechać z Polski na stałe około miliona obywateli, ale niedawny spis powszechny pokazał, że w rzeczywistości tych, którzy na stałe się wynieśli, jest dwa miliony. Wyjeżdża głównie młodzież (jedna czwarta emigrantów deklarujących, że nie planuje już powrotu do kraju, ma wyższe wykształcenie), co jest zrozumiałe, skoro w III RP zamknięty ma poprzez rozmaite korporacyjne egzaminy i układy dostęp do ponad 350 zawodów, wbrew pozorom nie tylko elitarnych (w Unii Europejskiej średnio dotyczy to 121 zawodów), a bezrobocie, które w połowie roku 2012 wyniosło ponad 13 procent, dotyczy głównie młodych – w grupie wiekowej poniżej 24. roku życia przekracza 25 procent. Coraz częściej decyzja o emigracji ma charakter trwały, młodzi Polacy biorą na Zachodzie kredyty, kupują domy i zakładają rodziny. Podczas gdy w kraju mamy do czynienia z katastrofą demograficzną (wg Eurostatu tzw. współczynnik dzietności wyniósł w Polsce w roku 2011 1,27, gdy za wartość gwarantującą „zastępowalność pokoleń”, czyli utrzymywanie niezmienionej liczebności i struktury wiekowej społeczeństwa, demografowie przyjmują 2,11), Polacy w Wielkiej Brytanii wyprzedzili pod względem dzietności wszystkie inne grupy etniczne, włącznie z tradycyjnie przodującymi w tej dziedzinie narodami islamskimi. Nie będzie więc przesady w twierdzeniu, że Polska, zamiast doganiać bogate kraje, ratuje je transfuzją własnej krwi, tracąc tę część społeczeństwa, która powinna tworzyć jej przyszły dobrobyt.

Nie sądzę, żeby urzędowi piewcy „historycznego sukcesu” byli w stanie wyjaśnić (choć zajmują się tym całe wyspecjalizowane w uzasadnianiu optymizmu think tanki), dlaczego młodzi i wykształceni Polacy tak masowo uciekają z „zielonej wyspy sukcesu”, z Polski „fajnej” i będącej „OK” – do krajów, które wedle regularnie prezentowanej za plecami premiera Tuska mapki pogrążają się w marazmie i kryzysie. „Fenomen ten godzien rozbiorów”, jak to pisał wieszcz – to znaczy fenomen ten bardzo podobny jest do uporczywie skreślanego przez peerelowską cenzurę pytania z głupia frant, dlaczego ludzie gremialnie uciekali nie z chylącego się ku nieuchronnemu upadkowi kapitalizmu do prężnie rozwijających się krajów socjalistycznych, tylko niepojętym trafem – odwrotnie.

W ciągu ostatnich lat słyszałem tylko o jednej próbie rewitalizacji prowincji – była nią budowa peronu we Włoszczowie i zatrzymanie przy nim jednego z dalekobieżnych ekspresów, załatwione przez śp. Przemysława Gosiewskiego. Przez całe lata prorządowi wesołkowie z rozmaitych „szkieł kontaktowych” i felietonistycznych rubryk oddanych władzy pism i gazet darli sobie z tego peronu i z samego Gosiewskiego łacha, a „poważni” publicyści opiniotwórczych mediów krytykowali „rozrzutność” tej bezcelowej jakoby inwestycji i podawali ją jako karygodny przykład „załatwiactwa”. Aż pod koniec roku 2011 przemknęła przez dalsze strony gazet informacja, że peron okazał się bardzo udaną inwestycją, ruch na stacji Włoszczowa-Północ stale rośnie, a połączenie miejscowości ze światem przełożyło się na konkretne uzyskane przez nią korzyści ekonomiczne. Wtedy, zamiast zachwycić się dokonanym w ten sposób odkryciem, dla całego rozwiniętego świata od dawna oczywistym – że wydatek na infrastrukturę to opłacalna dla społeczeństwa inwestycja, która pociąga za sobą cywilizacyjny awans – natychmiast sprawę wyciszono.

Wyludnianie się prowincji, jej zwijanie do miast oraz deprecjacja i zarazem „wysysanie” biznesu z mniejszych miast do stolicy (skarżą się na to samorządowcy nawet z takich ośrodków, jak Poznań, Kraków czy Gdańsk – w kraju równie scentralizowanym i zbiurokratyzowanym jak nasz nie opłaca się firmie mieć siedziby poza stolicą, gdzie i tak trzeba stale jeździć, by załatwiać bezlik spraw) jest kolejnym zjawiskiem upodabniającym nas do porzucanych przez kolonizatorów państw afrykańskich czy azjatyckich. Bo chyba nikt poważny nie postawi tezy, że przeciwwagą dla stepowienia ogromnych obszarów kraju, zwłaszcza na „ścianie wschodniej”, jest rozpoczęcie w Polsce w ostatnim pięcioleciu budowy aż 64 stadionów oraz kilkunastu aquaparków. To właśnie te duże, spektakularne inwestycje, podejmowane głównie dla celów propagandowych, czy, jak się dziś ładniej mówi, „pijarowskich” – lokalny polityk woli halę sportową czy basen niż coś może bardziej pożytecznego, ale mniej zwracającego na jego sukcesy uwagę – wyrabiają w znacznym stopniu wzrost PKB, którym tak chwali się władza. Większość tych obiektów powstaje w połowie za dotację unijną (tu jakoś udało się wypełnić unijne żądania, z których nie umiało wywiązać się odpowiedzialne za koleje ministerstwo infrastruktury), a w połowie z zaciągniętego kredytu. O sensowność inwestycji i perspektywę utrzymania obiektu w przyszłości nikt się nie martwi – na przykład do funkcjonowania pięknego aquaparku zbudowanego w Łodzi miasto dopłaciło w następnym roku po jego ukończeniu 2 miliony złotych, a do podobnego w Suwałkach – milion. O trosce, z czego zostaną spłacone kredyty, nawet nie ma co mówić. Co więcej, z licznych w ostatnim pięcioleciu inwestycji wspieranych z funduszy unijnych przytłaczająca większość nie zmieściła się w pierwotnych kosztorysach, w czym można podejrzewać przede wszystkim skutek dokonywanych podczas przetargów machinacji – jest wiele sygnałów, że po to, aby zarobić mogła na kontrakcie „właściwa” firma, celowo zaniża ona ofertę finansową, wiedząc, że później dostanie zgodę na urealnienie kosztów. Zgodnie z unijnym prawem jest to powód do zażądania przez Unię Europejską podczas procedury oficjalnego rozliczenia subwencji, którą mamy jeszcze przed sobą, zwrotu przekazanych wcześniej pieniędzy. Co prawda w dziejach Unii nie zdarzyło się jeszcze, aby z tego przepisu skorzystano. Ale obserwując na przykład sytuację Węgier – gdzie powolnym wobec niej, rozrzutnym socjaldemokratom Bruksela dawała kredyty równie chętnie i łatwo jak Grecji, a po dojściu do władzy prawicy i przyjęciu przez nią własnego kursu gwałtowanie zaczęła być wobec Budapesztu skrajnie rygorystyczna – nie można wykluczyć, że w przyszłości konieczność zwrotu wydanych na różne zbytki unijnych pieniędzy trzeba będzie dodać do kar finansowych płaconych za niewdrożenie w terminie wskutek biurokratycznego bezładu rozmaitych unijnych dyrektyw.

Argumentów skłaniających do sceptycyzmu wobec zalewającej dziś Polaków propagandy sukcesu jest bardzo wiele. Mógłbym tu przywoływać przeróżne rankingi pokazujące rzeczywiste dokonania III RP na tle innych krajów. Na przykład wspomniane już coroczne badania Banku Światowego „Doing Bussines”, oceniające warunki dla działalności ekonomicznej, w którym znajdujemy się daleko od czołówki, na miejscu 62. Szczególnie źle oceniono przejrzystość systemu podatkowego (miejsce 128.) oraz czas i wysiłek niezbędny do uzyskania pozwolenia na budowę (miejsce 160. – w rankingu porównywane są 183 państwa świata). Nad tym ostatnim punktem warto się na moment zatrzymać, bo „likwidację wymogu zezwoleń budowlanych” sam premier Tusk podawał swego czasu publicznie jako największe z osiągnięć pierwszych lat swoich rządów, choć Bogiem a prawdą nastąpiła ona nie wskutek działań rządu, ale parlamentarnej komisji „Przyjazne Państwo”. Rzecz w tym, że owa „likwidacja”, jak cała zresztą działalność wspomnianej komisji, w praktyce podporządkowana wyłącznie wylansowaniu w mediach jej przewodniczącego, Janusza Palikota, polegała na zastąpieniu „zezwolenia budowlanego” „zgodą budowlaną”, uzyskiwaną w mniej więcej taki sam sposób, tylko bardziej skomplikowany (mówiąc językiem owego rankingu, uzyskanie zgody wymaga o jedną „czynność prawną” więcej niż wcześniejszego „zezwolenia”).

Warto też zwrócić uwagę na inne badanie, również wykonane przez Bank Światowy: otóż w ankiecie przeprowadzonej wśród inwestorów zagranicznych biorących udział w prywatyzacjach w byłym bloku komunistycznym w odniesieniu do Polski większość przyznała, że nabycie wyprzedawanego przez nasz Skarb Państwa banku lub przedsiębiorstwa wiązało się z wysokimi łapówkami tytułem „komisyjnego”, a jeden z uczestników ankiety przyznał nawet, że za 3 miliony dolarów kupił sobie w polskim sejmie korzystną dla siebie ustawę. W tej sprawie śp. Maciej Płażyński złożył nawet doniesienie do prokuratury, ale śledztwo zostało niebawem umorzone, po wymianie listów z Bankiem Światowym, który odpisał, że ankieta była anonimowa i żadnych informacji w tej sprawie nie udzieli.

W innym, ogłoszonym kilka lat temu badaniu jednej z renomowanych światowych agencji ratingowych „Ernst & Young” Polska oceniona została jako państwo bardziej skorumpowane niż większość krajów afrykańskich i południowoamerykańskich. Ta opinia przekłada się na konkretne straty: wskutek bezkarnej korupcji tracimy według wspomnianego badania około jednej piątej potencjalnych inwestycji zagranicznych. Tych właśnie, których potrzebujemy, „greenfieldowych”, bo perspektywa płacenia haraczu politykom i mafii nie odstrasza spekulantów, ale tych, którzy chcieliby u nas robić uczciwy biznes.

Warto tu może dodać, że zarówno przywołane przed chwilą badania, jak i rankingi Transparency International, w których regularnie co roku uznawani jesteśmy za trzecie najbardziej skorumpowane państwo Unii Europejskiej po Bułgarii i Rumunii, mierzą jedynie proste łapownictwo, poza ich polem widzenia pozostaje natomiast to, co fachowcy nazywają „korupcją administracyjną”. Polega ona wedle naukowej definicji na „działaniach władzy różnych szczebli obliczonych na zapewnienie doraźnych korzyści określonym grupom społecznym kosztem ogólnego interesu państwa jako organizacji o zdefiniowanych celach”. Ten rodzaj korupcji w badaniach nad administracją publiczną uważany jest za groźniejszy niż „korupcja na zasadzie do ut des”, ponieważ „jej koszty sięgają poważnego procentu dochodu narodowego i są odczuwane przez wszystkich obywateli”.

Dobitnymi przykładami korupcji administracyjnej były w dwudziestoletnich dziejach III RP rzekoma „powszechna prywatyzacja” oraz reforma powiatowa. Ten pierwszy – tzw. Program Narodowych Funduszy Inwestycyjnych – polegał na przekazaniu 400 najlepiej w momencie rozpoczęcia programu radzących sobie na rynku przedsiębiorstw państwowych „funduszom inwestycyjnym” kierowanym przez zagraniczne firmy, suto opłacane za „profesjonalne zarządzanie” prywatyzowanym majątkiem. Jednocześnie promesy otrzymania akcji funduszy rozdano wszystkim dorosłym obywatelom. W ciągu kilku lat przytłaczająca większość „prywatyzowanych” tą metodą przedsiębiorstw po wyprowadzeniu z nich majątku trwałego doprowadzona została do bankructwa, około 300 tysięcy ich pracowników znalazło się na bruku, a świadectwa udziałowe, którymi obdarowano 29 milionów dorosłych Polaków, stały się bezwartościowymi świstkami. Wcześniej jednak świadectwa te jako szczególnego rodzaju niespersonalizowany papier wartościowy wprowadzony do wolnego obiegu – stały się przedmiotem masowej spekulacji, umożliwiając (i to był prawdopodobnie główny cel całej ustawy) bezpieczne wypranie miliardów złotych pochodzących z różnego rodzaju przestępstw i nadużyć dokonanych w pierwszych latach „transformacji ustrojowej”. (Pamiętają Państwo może, jak skakały ceny owych świadectw, od gigantycznego przebicia, po równowartość papieru gazetowego? To był właśnie nieomylny znak tego gigantycznego prania).

Co do „powiatyzacji”, politycy forsujący utworzenie pośredniego szczebla samorządowego – dokładnie wbrew tendencji światowej, nakazującej „spłaszczanie” struktury administracyjnej, a nie jej rozbudowę – nie ukrywali bynajmniej, że jej głównym celem jest „zakorzenienie instytucji niezbędnych dla demokracji w społecznościach lokalnych”, czyli, tłumacząc z partyjnej nowomowy na język prosty, stworzenie na prowincji licznych posad do rozdawania przez partie rządzące swoim działaczom i innym ludziom, których trzeba sobie dla skutecznego sprawowania władzy „zobowiązywać”. Wobec fałszowania i celowego komplikowania odnośnych statystyk nie umiem Państwu podać kosztów tego „ugruntowywania demokracji”, ale natknąłem się na wyliczenie, iż jeden powiat przypada u nas średnio na 80 tysięcy obywateli, podczas gdy w Europie porównywalny szczebel administracji przypada zwykle na 300 do 500 tysięcy.

Według przywoływanego już Eurostatu w Polsce pracuje jedynie 54 proc. dorosłych obywateli w wieku produkcyjnym, wobec średniej unijnej 64 proc. (w liderujących wspomnianym wyżej rankingom państwach skandynawskich ponad 70 proc.). 3,9 proc. PKB przeznaczane jest na renty inwalidzkie (średnia unijna 1,2 proc.). W ogromnej większości świadczenia te są wyłudzane z życzliwym przyzwoleniem władzy, rozładowującej w ten sposób cichcem problemy społeczne, z którymi sobie nie może poradzić. W światowym rankingu informatyzacji państwa przeprowadzanym dorocznie pod egidą ONZ zajmujemy obecnie miejsce 47. na 104 państwa, z tendencją spadkową (w 2008 roku zajmowaliśmy miejsce 33.; w roku 2011 wyprzedził nas np. Kazachstan). W kraju liczącym sobie, jak wykazał spis powszechny, 37 milionów mieszkańców urzędników rządowych i samorządowych jest oficjalnie 500 tysięcy (w ciągu ostatnich czterech lat pomiędzy 2007 a 2010, ta liczba wzrosła o 100 tysięcy). Jednak dane te są zaniżone. Zdaniem „Dziennika. Gazety Prawnej”, który od lat monitoruje tę tematykę, w chwili obecnej z wykonywania rozmaitych czynności urzędniczych na rzecz władzy utrzymuje się dwa razy więcej, czyli około miliona osób – różnica wynikła z masowego omijania obowiązujących oficjalnie restrykcji w powiększaniu zatrudnienia w urzędach poprzez szerokie stosowanie różnych form zatrudnienia okresowego i umów o dzieło.

Taką masę zatrudnionych na nieproduktywnych stanowiskach trzeba za coś utrzymać. Prostoduszna logika wskazywałaby, że skoro wydajność pracy Polaka jest dwa razy mniejsza niż Niemca, to i zarobki powinny być w Polsce dwa razy mniejsze. Ale są – statystycznie – pięć razy mniejsze. Co nie znaczy, że nałożenie na Polaka aż tak wysokiego redystrybucyjnego haraczu wystarcza do utrzymania gargantuicznie rozdętego biurotworu. Pomimo iż wszystkie kolejne roczne budżety III RP zasilane były dochodami z wyprzedaży masy upadłościowej po PRL oraz pożyczkami, ani jeden z nich się nie dopinał.

Czego więcej trzeba, by przekonać Państwa, że wszechobecna propaganda „dynamicznego rozwoju” i „historycznego sukcesu” nie znajduje potwierdzenia w żadnych faktach? Czy musimy szczegółowo analizować stan służby zdrowia i stale wydłużające się kolejki do lekarzy? Przypominać, w jakie katastrofy zmieniają się w III RP działania w państwach zachodnich zupełnie rutynowe i dla obywatela niezauważalne, takie jak zmiana rozkładów jazdy na kolei lub aktualizacja listy leków refundowanych? Wyłuszczać kurioza obowiązujących ustaw, stale komplikowanych regulacji prawnych (produkcja różnego rodzaju ustaw, rozporządzeń etc. mierzona grubością Dziennika Ustaw w ciągu pierwszych piętnastu lat po upadku PRL wzrosła o 1334,42 proc.), który to proces śp. Janusz Kochanowski podsumował bardzo celnym stwierdzeniem: „Coraz więcej przepisów, coraz mniej prawa”? Cytować opinie ekonomistów o skutkach prywatyzacji prowadzonej nie, jak czynili to Reagan i Thatcher, pod kątem uzdrowienia szwankujących przedsiębiorstw, ale w celu łatania chronicznie niedopiętego budżetu, czyli w sposób analogiczny do zachowania pijaka, który wymienia na wódkę rodowe srebra i meble?

Zapewne wskazując te fakty, narażę się na zarzut, który w prorządowych mediach stawiano mi już wielokrotnie, jakobym propagował „oczywisty absurd”, że „w PRL było lepiej”. Sądzę, że wystarczająco udowodniłem swoją dwudziestoletnią działalnością publicystyczną, że daleko mi do entuzjazmu dla tej kłamliwie nazwanej formy okupacji, która nie była ani rzeczpospolitą, ani państwem ludu, ani w ogóle Polską. Ale w dwadzieścia lat po odzyskaniu niepodległości muszę z goryczą przyznać – tak, w wielu sprawach jest jeszcze gorzej niż w PRL. Podam jeden tylko, może najbardziej bolesny przykład (choć o samej sprawie pisać trzeba osobno). Dwukrotnie za czasów PRL doszło do katastrof lotniczych, których przyczyną były niedoróbki sowieckich samolotów Ił-62. W obu wypadkach „specjaliści radzieccy” z punktu starali się całą winę zrzucić na polskich pilotów, bo przyznanie, że zawiodła „przodująca radziecka technika”, nie mieściło się w sowieckim obyczaju. Dwukrotnie władze PRL, choć całkowicie wasalne względem ZSRR, potrafiły twardo domagać się przeprowadzenia niezbędnych badań i przyznania przez Sowietów prawdy. Trudno w kontekście Tragedii Smoleńskiej nie zgodzić się, że peerelowski wicepremier Szałajda, który w tej sprawie jeździł do Moskwy po katastrofie w Lesie Kabackim, mógłby stanowić wzór politycznej suwerenności dla premiera wolnej Polski Donalda Tuska.

O jednym na pewno nie można tu nie napisać – o wzmiankowanym już mnożeniu polskich długów. Poziom zadłużenia III RP rósł stale i niepowstrzymanie od jej zarania, ale bardzo gwałtownie zaczął się zwiększać za rządów Leszka Millera, a za czasów Donalda Tuska dosłownie wystrzelił. Wobec intensywnie uprawianej przez ten rząd „kreatywnej księgowości” i „zamiatania długów pod dywan” (między innymi po to, by uniknąć nakazanych przez Konstytucję działań oszczędnościowych po przekroczeniu progu ostrożnościowego 50 proc. PKB – dzięki rozmaitym operacjom na papierze oficjalnie dług publiczny wyniósł na koniec 2011 roku 49,99 proc., choć według danych Eurostatu granica 50 proc. została już dawno przekroczona) trudno dokładnie określić rzeczywiste rozmiary zadłużenia. W każdym razie od czasu objęcia władzy przez wspomnianego polityka wzrosło ono znacznie, o co najmniej 400 miliardów złotych. W części krajowej tego zadłużenia skazani jesteśmy na szacunki; co do zadłużenia zagranicznego, to według agencji Bloomberg całość polskiego długu wobec banków i instytucji światowych wyniosła na koniec I kwartału 2012 roku 262 miliardy euro, co oznacza ponad 70 proc. rocznego polskiego PKB. Wedle tych samych danych nasz dług zagraniczny przyrasta obecnie w tempie ok. 40 miliardów euro rocznie. Fakt, że drukowane przez polski rząd skrypty dłużne są uważane za dobry interes i stosunkowo chętnie kupowane przez światowych lichwiarzy, przedstawiany jest przez rządową propagandę jako drugi obok wzrostu PKB dowód naszej rosnącej siły, co jest świadomym mąceniem Polakom w głowach.

Do sum powyższych dodać trzeba przekazaną do Polski po roku 2007 pomoc unijną, wartą około 300 miliardów złotych. Według raportu przygotowanego przez zespół prof. Hausnera ogromna większość tych środków wydana została w sposób nieracjonalny, na import urządzeń i technologii oraz na doraźne podniesienie zamożności i poziomu życia zamiast na rodzimą innowacyjność: „Dzięki pieniądzom z Brukseli rośnie popyt, ale nie zostawiają one trwałych efektów, które będą działały prorozwojowo. Dotyczy to nawet tych pieniędzy, które mają wspomagać innowacyjność (...) W Polsce brakuje strategicznej myśli rozwojowej” – czytamy tam. Inni eksperci bywają bardziej sceptyczni – wydatkowane sumy nie tylko nie poprawiły naszej konkurencyjności i nie dadzą w przyszłości zysków, ale wręcz generują koszty, bo utrzymanie obiektów sportowych i rekreacyjnych, parków rozrywki etc. budowanych na miarę możliwych do uzyskania dotacji i kredytów, a nie ekonomicznych potrzeb i możliwości, pochłaniać będzie corocznie miliony złotych.

Ponieważ napływ pieniądza z kredytów i subwencji nakręcił koniunkturę i znacząco podniósł poziom optymizmu Polaków (w corocznych badaniach „diagnoza społeczna” przed 2005 rokiem 80 proc. Polaków deklarowało, że obawia się utraty pracy i bezpieczeństwa socjalnego; w roku 2011 tylko 20 proc.), a że były to czasy „łatwego pieniądza”, kiedy światowy system bankowy zalany był masowo kreowanymi papierami wartościowymi, indywidualnie wzięli Polacy w ciągu tych kilku lat kredytów na co najmniej 600 miliardów złotych, w przytłaczającej większości konsumpcyjnych. Do tego doszły pieniądze przysyłane rodzinom w kraju przez pracujących na Zachodzie emigrantów – wedle różnych szacunków od 100 do 200 miliardów.

Suma tych dodatkowych pieniędzy, które wstrzyknięte zostały w ostatnich czterech latach pierwszej dekady XXI wieku w Polską gospodarkę, zbliża się więc do całego rocznego PKB, który w przybliżeniu obliczany jest na 1,5 biliona złotych. Można więc w uproszczeniu powiedzieć, że do dochodu narodowego z czterech lat Polacy dostali dodatkowy, piąty rok. To nie mogło nie dać odczuwalnej poprawy poziomu życia, i właśnie na tym opiera się skuteczność propagandy, ugruntowującej stereotyp, iż odnieśliśmy ogromny sukces, jesteśmy na właściwej ścieżce rozwoju, skutecznie gonimy Zachód i pora wreszcie się odprężyć, zacząć grillować i cieszyć się z długo oczekiwanego sukcesu.

Ale narzucany przez władzę i posłuszne jej media bezkrytyczny zachwyt nad względną obfitością i uzyskanym podniesieniem na kredyt stopy życiowej jest równie fałszywy jak sukcesy wczesnego Gierka. Jak kubeł zimnej wody działa proste pytanie: jeśli podczas takiej prosperity, podczas zaciągania tak ogromnych pożyczek i przejadania tak hojnych prezentów (które, jak wspominałem, niekoniecznie muszą się okazać bezzwrotne) nie udało się ani na chwilę zmniejszyć bezrobocia poniżej 10 procent, odwrócić żadnej z niekorzystnych tendencji w infrastrukturze, poprawić fatalnej struktury zatrudnienia ani stworzyć jakichkolwiek innych trwałych podstaw wzrostu, a liczba osób żyjących poniżej wyliczanego oficjalnie progu ubóstwa wzrasta, zamiast zmaleć (w 2011 roku 2,6 mln, o 400 tys. więcej niż w 2010) – to czego, u licha, spodziewać się możemy, kiedy nadejdzie kryzys? Nawet nie jakiś wielki kryzys, ale zwykłe, nieuchronne przecież „spowolnienie”?

„Choć niewątpliwie poziom życia w Polsce w ciągu 20 ostatnich lat bardzo się poprawił, jest ona krajem o strukturze podobnej krajom pokolonialnym, dobrze mi znanej z dziesięcioletniej pracy w charakterze dyrektora projektu ONZ modernizacji Afryki Centralnej” – napisał w 2012 jeden z najwybitniejszych polskich znawców tej problematyki, profesor Witold Kieżun. Dalej w tym samym tekście podsumowywał owoce ostatnich dwóch dekad: „Wyzbyliśmy się na rzecz inwestorów zagranicznych bez mała całego ciężkiego przemysłu, nie mamy ani jednego koncernu z liczącym się polskim udziałem akcyjnym, najbardziej dochodowe polskie przedsiębiorstwo »Orlen« importuje ropę rosyjską, sprywatyzowaliśmy usługi telefoniczne, elektryczne i grzewcze, sprzedając je państwowym przedsiębiorstwom: francuskiemu, niemieckiemu i szwedzkiemu, straciliśmy złote jabłka bankowości i wielkiego handlu (supermarkety), nie mamy już wielkomorskiej floty handlowej, pasażerskiej i rybackiej, nie mamy wystarczającego poziomu samodzielności energetycznej ani wystarczającej infrastruktury komunikacyjnej...”.

Ktoś, kto poddał się wieloletniej tresurze pogardy i nienawiści wobec „pisowców”, może odrzucić te słowa byłego żołnierza Armii Krajowej, niekryjącego nigdy przywiązania do tradycyjnych polskich wartości, po prostu z uwagi na jego osobę. Cóż, sięgnę w takim razie po opinię Krzysztofa Rybińskiego, który nigdy żadnych sympatii do PiS czy braci Kaczyńskich nie przejawiał. A i z jego tekstów wybiorę przewrotnie ten, w którym tylko streszczał on oficjalną strategię rządu Tuska, ogłoszoną pod nazwą Wieloletniego Finansowego Planu Państwa:

„Rząd planuje w WPFP, że w latach 2010 – 2013 sprzeda majątek o wartości 55 mld zł. Można się domyślić, patrząc na spółki, których to dotyczy (energetyka, finanse), że w większości zostaną one sprzedane inwestorom zagranicznym. OFE prawdopodobnie niewiele kupią lub nie kupią nic, jeżeli im minister Fedak z ministrem Rostowskim zabiorą pieniądze, żeby zasypać rosnącą dziurę w ZUS. W tym czasie dług publiczny wzrośnie z 670 mld złotych do ponad 920 mld złotych. Zatem zostaniemy jak gołodupcy, bez żadnych aktywów (kupi zagranica), z olbrzymimi długami (długi będą nasze, polskie). Liczba urzędników administracji publicznej zbliży się do 500 tysięcy (w 1990 roku było 159 tysięcy) [jak pisałem, w istocie już ją przekroczyła], a na skutek działania reguły wydatkowej Rostowskiego udział wydatków sztywnych w budżecie sięgnie 90 procent, bo już teraz sięga 75 procent. Więc jakiekolwiek oszczędności bez zmiany ustaw, a być może nawet konstytucji (prawa nabyte), będą niemożliwe. W dobrze rządzonym kraju, jak sprzedaje się majątek, to jednocześnie kraj się oddłuża, czyli zmniejsza zadłużenie. A w Polsce sprzedajemy majątek i dług zwiększamy. A na koniec, jak już nikt nie będzie chciał kupować naszych obligacji, to wtedy znacjonalizują OFE jak w Argentynie i każą kupować obligacje rządu.

To, że obecne pokolenie 40-latków i młodszych będzie miało głodowe emerytury, to już wiemy. Ale to, że zostaniemy jak gołodupce, bez aktywów, za to z wielkimi długami, tośmy się dowiedzieli z oficjalnych dokumentów rządu dopiero niedawno. To nowa jakość i jest zdumiewające, że ten temat w ogóle nie przebił się do mediów”.

Media i dlaczego „przebija się” do nich to, a nie co innego, to sprawa osobna. Ale jeśli ktoś powie, że i Rybiński jest dla niego zbyt „prawicowy”, by go posłuchać, to możemy sięgnąć i po lewicowca. Ryszard Bugaj oczywiście też nie wchodzi w grę, skoro przyjął kiedyś zaproszenie do doradzania śp. Lechowi Kaczyńskiemu? No to weźmy cytowany przed chwilą raport „Kurs na innowacje” byłego ministra w rządzie lewicy Jerzego Hausnera. On sam konkluzję tego raportu sformułował krótko: nie rozwijamy się, mit „zielonej wyspy” nie znajduje potwierdzenia w faktach, jest ostatni moment na zasadniczą zmianę polityki państwa, w przeciwnym wypadku czeka nas niebawem szybki i głęboki regres cywilizacyjny. Było to odnotowane (co prawda tylko na mniej czytanych stronach ekonomicznych) nawet przez fanatycznie oddaną krzewieniu mitu o „historycznym sukcesie III RP” „Gazetę Wyborczą”.

W rzeczy samej, o tym, że III RP jest historyczną klęską Polaków, państwem, które się rozkłada, a nie rozwija, przekonać się można, nawet gdyby ograniczyć cała swą wiedzę o niej wyłącznie do tego, co zamieszcza ta jedna, najbardziej wobec skutków Okrągłego Stołu entuzjastyczna gazeta. Wystarczy tylko zastanowić się nad treścią artykułów, nie poprzestając na tytułach i „leadach”, często mających się do podawanych informacji zupełnie nijak albo wręcz pozostających w logicznej sprzeczności.

To pomiędzy nieodmiennie entuzjastycznymi propagandowymi zaklęciami o sukcesach znaleźć można było wywiad z paniami Anną Gizą-Poleszuk i Mirosławą Marody. Obie panie są profesorami socjologii UW, obdarzonymi prawem pobytu na salonach, obie wielokrotnie i na różne sposoby wspierały oficjalną propagandę. Z tego powodu uznać można, że widzą one polskie społeczeństwo współczesne w sposób słuszny, w przeciwieństwie do socjologów z gruntu niesłusznych, „pisowskich”, takich jak, powiedzmy, Andrzej Zybertowicz.

Tyle że w gruncie rzeczy rysują obraz III RP dokładnie ten sam co on i inni odsądzani od czci i wiary, poniżani i obrzucani obelgami opozycjoniści.

„We wszystkich reformach od początku transformacji widać jeden trend. Państwo stopniowo uwalnia się od różnych zobowiązań, przerzucając odpowiedzialność albo na obywateli, albo na samorządy. To cała wizja: delegujemy wszystko w dół. Pod szczytnym hasłem decentralizacji pozbywamy się odpowiedzialności”.

Doprawdy? A nazwanie tego wprost „dziadowskim państwem” albo „państwem na niby” stanowiło kamień obrazy. Albo:

„W Polsce nie ma polityki z prawdziwego zdarzenia. Jest tylko gra pomiędzy instytucjami i grupami nacisku. To się sprowadza wyłącznie do dzielenia pieniędzy. Która grupa silniejsza, ta więcej wyszarpie”.

Inna sprawa, że skoro socjolog III RP o tym wie, to powinien zacząć badać owe grupy interesu i tę grę, którą klasyk naszej literatury porównywał do rozszarpywania „czerwonego sukna”. Ale oczywiście dla kariery lepiej jest skupić się na jakimś drobnym, bezpiecznym wycinku rzeczywistości, owijać fakty, którym nie sposób zaprzeczyć, w słowną watę frazesów i tylko dawać do zrozumienia, że widzi się pewne bolączki, ale przecież wszyscy wiedzą, jaka jest historyczna konieczność. Doskonale pamiętam takie postawy z PRL.

Nie chciałbym, aby Czytelnik odniósł wrażenie, że pisząc o III RP, myślę wyłącznie o ostatnim pięcioleciu rządów Donalda Tuska i jego Platformy Obywatelskiej. Chociaż nie taję, że rządy te uważam za najgorsze dla Polski ze wszystkich, a samego Tuska – za najbardziej nikczemną, żałosną i odrażającą kreaturę, jaka rządziła państwem polskim od czasów generała Zajączka. Ale właśnie taka ocena tego polityka każe mi uważać go za skutek, a nie przyczynę toczącej Polskę choroby. Tusk jest po prostu drobnym cwaniaczkiem, który wyczuł, jak należy się ustawić, jak się przymilać i komu, a nade wszystko – z kim nie zadzierać i komu się nie narażać, aby załapać się, niczym zręczny surfer, na szczyt fali i jak najdłużej nie dać się z niej zrzucić. Jedyna jego istotna właściwość, jaką wprowadził do polskiej polityki, polega na braku właściwości. Wszyscy jego poprzednicy cokolwiek starali się zrobić i osiągnąć. On ma tylko ambicję jak najdłużej przetrwać na stołku, choćby kosztem doprowadzenia nas wszystkich do całkowitej ruiny, a Polski do zagłady – a potem w porę czmychnąć na jakąś unijną synekurę, zapewniającą immunitet przed pociągnięciem go w „tym kraju”, jak się to zwykło mówić w jego kręgach, do odpowiedzialności.

Polska marnuje swoją historyczną szansę, a niepodległe państwo po wielu latach reformatorskiej szarpaniny okazało się powtórką z peerelowskiej niemożności rozwiązania jakiegokolwiek problemu, nawet tak drobnego jak przysłowiowy sznurek do snopowiązałek. W skali makro zbudowanie stadionu czy kawałka drogi okupione musi być maksymalną mobilizacją, ogromnymi kosztami i dziesiątkami nieprawidłowości; w skali mikro statystyczny Polak musi urobić się po łokcie, aby osiągnąć to samo, co obywatele lepiej rządzonych państw uzyskują bez wysiłku. Przyczyny tego stanu rzeczy leżą jednak głębiej niż w personaliach. Jak sądzę, nie zrozumiała ich dotąd ani – używając tych umownych określeń – prawica, ani lewica, ani siły, które zapewniły sobie przy Okrągłym Stole władzę, ani opozycja. Trzeba ich szukać w procesach społecznych, w niewywiązaniu się ze swych elementarnych zadań przez elity, w deprawacji, do jakiej doprowadzona została większość społeczeństwa. Tak czy owak, są to przyczyny, które można w sposób racjonalny wytłumaczyć, a skoro tak – można im też przeciwdziałać i odwrócić fatalne tendencje, póki jeszcze mamy na to czas. A gdyby nawet tego czasu miało zabraknąć – zminimalizować poniesione straty.

Książki Rafała A. Ziemkiewicza
wydane nakładem naszego wydawnictwa

1. Viagra mać

2. Cała kupa wielkich braci

3. Frajerzy

4. Polactwo

5. Ognie na skałach

6. Coś mocniejszego

7. Czas wrzeszczących staruszków

8. W skrócie

9. Walc stulecia

10. Michnikowszczyzna. Zapis choroby

11. Śpiąca Królewna. Pieprzony los Kataryniarza

12. Myśli nowoczesnego endeka

Rafał Aleksander
Ziemkiewicz

foto © Aleksandra Ciejek

Urodził się w roku 1964, debiutował jako autor opowiadań fantastycznych w roku 1982, a jako publicysta w 1991. Jest autorem kilkunastu książek – prozy, felietonów i publicystyki, a także kilku tysięcy tekstów prasowych, zamieszczanych m.in. w „Najwyższym Czasie”, „Gazecie Polskiej”, „Wprost”, „Newsweeku”, „Dzienniku” i „Rzeczpospolitej” oraz w portalu Interia.pl. Jest także dziennikarzem radiowym i telewizyjnym, autorem i prowadzącym programów publicystycznych m.in. w Polskim Radiu 1, Polskim Radiu 3, Radiu Plus i TVP Info oraz cyklu programów historycznych w TVP Historia. Występował w Kabarecie pod Egidą Jana Pietrzaka, pisywał scenariusze do gier komputerowych, śpiewał szanty. Żonaty, ojciec dwóch córek.

Za nowelę Śpiąca Królewna oraz powieści Pieprzony los Kataryniarza i Walc stulecia otrzymał Nagrodę im. Janusza Zajdla i inne wyróżnienia przyznawane w plebiscytach czytelników fantastyki. Publicystyka prasowa przyniosła mu Nagrodę Kisiela za rok 2001. Także jego powieści współczesne – erotyczne Ciało obce, ukazująca kulisy polskiej polityki Żywina i autobiograficzny Zgred – weszły na listy bestsellerów.

Największą popularność przyniosła mu jednak publicystyczna trylogia o meandrach naszej polityki i transformacji ustrojowej: Polactwo, Michnikowszczyzna. Zapis choroby oraz Czas wrzeszczących staruszków.

COPYRIGHT © BY Rafał A. Ziemkiewicz
COPYRIGHT © BY Fabryka Słów sp. z o.o., LUBLIN 2012

WYDANIE I

ISBN 978-83-7574-877-2

Wszelkie prawa zastrzeżone
All rights reserved

Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana
ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie, fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy.

PROJEKT I ADIUSTACJA AUTORSKA WYDANIA Eryk Górski, Robert Łakuta

PROJEKT OKŁADKI Paweł Zaręba, Konrad Kućmiński

REDAKCJA Rafał Dębski

KOREKTA Magdalena Byrska

SKŁAD ORAZ OPRACOWANIE OKŁADKI Dariusz Nowakowski

SPRZEDAŻ INTERNETOWA

ZAMÓWIENIA HURTOWE
Firma Księgarska Olesiejuk sp. z o.o. s.k.a.
05-850 Ożarów Mazowiecki, ul. Poznańska 91
tel./faks: 22 721 30 00
www.olesiejuk.pl, e-mail: hurt@olesiejuk.pl

WYDAWNICTWO
Fabryka Słów sp. z o.o.
20-834 Lublin, ul. Irysowa 25a
tel.: 81 524 08 88, faks: 81 524 08 91
www.fabrykaslow.com.pl
e-mail: biuro@fabrykaslow.com.pl