Izaak Cylkow

Księga Ezechiela

Przetłumaczona bezpośrednio
z Języka Hebrajskiego na Język Polski

 Wydanie oryginalne: Kraków 1900

Przepisanie: Mirek Sopek

Redakcja i korekta tekstu:

Jakub Foremniak

Wersja Demo

Wstęp: Mirek Sopek

Uwagi wstępne do Księgi: Rabin Izaak Cylkow

Wydawca:

© World Without End Publishing

Łódź, Polska 2022

ISBN: 978-83-964990-4-2

ISBN wersji drukowanej: 978-83-964990-0-4

Projekt Graficzny: 

Beata Wawrzecka

Niniejszemu wydaniu towarzyszą również wydania 

książkowe oraz audiobook: 

Więcej informacji: www.cylkow.pl

❦

Pamięci Władysława Sopka

Żołnierza Wojska Polskiego,

brata mojego Ojca

wydanie to poświęcam

Mirek Sopek

❧

Spis treści

Wstęp

Rabin Izaak Cylkow i jego dzieło

„Uwagi wstępne” Rabina Izaaka Cylkowa do Księgi Ezechiela

Żywot i prywatne stosunki Ezechiela.

Zewnętrzna forma mów Ezechiela.

Czynności symboliczne.

Stosunki polityczne i misja Ezechiela.

Stosunek Ezechiela do kultualnych ustaw Zakonu.

Podział i autentyczność księgi.

Literatura.

Księga Ezechiela

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Uwagi redakcyjne

Wstęp

Rabin Izaak Cylkow i jego dzieło

Już po raz dwunasty w historii wydawnictwa „World Without End”, z ogromną radością i wzruszeniem przekazuję na ręce czytelników ważną część Biblii Hebrajskiej w przekładzie Izaaka Cylkowa. Tym razem jest nią Księga Ezechiela. Oryginalne wydanie przekładu pochodzi z 1900 roku, kiedy to ukazało się „nakładem tłomacza” w drukarni Józefa Fischera w Krakowie.

Podobnie jak miało to miejsce w przypadku wydanej przez moje wydawnictwo w 2015 r. Tory, a następnie w 2017 r. Psalmów i Ksiąg Pięciu Zwojów, w 2018 r. Księgi Ijoba i Księgi Jozuego, Księgi Sędziów w 2019 r., Ksiąg Samuela i Księgi Jezajasza w 2020 r., Księgi Przypowieści Salomona, Ksiąg Królów w 2021 r. oraz Księgi Jeremiasza w roku 2022 tekst Księgi Ezechiela został na potrzeby tej publikacji przepisany manualnie tylko przy użyciu komputerowej klawiatury z faksymile oryginalnego wydania z początku XX w. do nowoczesnych formatów elektronicznych, stosowanych dziś na świecie do zapisu dzieł biblijnych.

Taki sposób wprowadzenia do przestrzeni cyfrowej dzieł Rabina był moim zdaniem niezbędny, gdyż żaden ze znanych programów komputerowych, służących rozpoznawaniu tekstu, nie radził sobie dotąd skutecznie z tekstami drukowanymi w końcu XIX i na początku XX w. – pomimo postępu związanego z zastosowaniem sztucznej inteligencji liczba błędów była zbyt duża. Przepisaniem "Uwag wstępnych" do tej księgi oraz redakcją i korektą całości zajął się red. Jakub Foremniak.

Tym spośród czytelników niniejszego wydania, którzy nie znają jeszcze dobrze postaci Rabina Cylkowa ani jego niezwykłego dzieła, warto przypomnieć, iż Izaak Cylkow urodził się na Mazowszu w miasteczku Bieżuń w 1841 r. w rodzinie Mojżesza Aarona Cylkowa (18131884) – powszechnie poważanego znawcy Talmudu, człowieka niezwykle skromnego i mądrego. Mazowsze było prawdziwą ojczyzną dla rodziny Cylkowów – od lat trzydziestych XIX w. dzielili oni czas pomiędzy Bieżuń, Warszawę i Kuchary (obecnie Kuchary Żydowskie). I Bieżuń, i Kuchary leżą nad tą samą piękną mazowiecką rzeką Wkrą. Nie sposób nie pamiętać o tym otoczeniu i specyficznym klimacie, czytając dziś Cylkowa i kontemplując jego polszczyznę… Nie sposób też nie pamiętać o tym, iż Mojżesz Aaron Cylkow wychowywał młodych Żydów, w tym synów Salomona Posnera i własnego syna Izaaka, na Polaków Wyznania Mojżeszowego – wielkich polskich patriotów, ale też zwolenników postępu i asymilacji kulturowej, zawsze jednak z zachowaniem wiary przodków…

Postać Rabina Izaaka Cylkowa, historię jego życia i wielkiego dzieła, jakim jest przekład całej Biblii Hebrajskiej na język polski, a także historię publikacji naszego wydawnictwa opisałem we wstępach do poprzednich wydań. Zainteresowanych czytelników zachęcam do ich lektury .

Tak jak miało to już miejsce w wypadku wydanych wcześniej ksiąg: Sędziów, Samuela, Przysłów Salomona, Jezajasza, Królów i Jeremiasza, a także, by uczynić zadość potrzebie wprowadzenia do tej, jakże ważnej Księgi, postanowiliśmy opublikować poniżej oryginalny wstęp, napisany do niej jeszcze przez Rabina Cylkowa. Rabin nazwał swój wstęp: „Uwagi wstępne”…

Mirek Sopek
Zakończono 7 września 2022 r.
Łódź

k

„Uwagi wstępne” Rabina Izaaka Cylkowa do Księgi Ezechiela

Żywot i prywatne stosunki Ezechiela.

W szeregach wygnańców z najprzedniejszych warstw ludu wybranych a uprowadzonych w r. 597. przed erą zwyczajną wraz z królem judzkim Jojachinem i całym dworem jego do niewoli babilońskiej 2 Król. 24, 8. Ez. 33, 21; 40, 1. znajdował się młody kapłan, późniejszy prorok Jechezkiel, dosłownie „potężnym Bóg” אֵל יֶחֱזַק albo „Bóg pokrzepia” אֵל יְחַזֵק Sept. Ίεζεχιήλ, Hezekiel. Był on synem nieznanego skądinąd kapłana Buzi’ego 1, 3. i pochodził z linii Cadoka, którego potomkom służba w świątyni wyłącznie była powierzona, por. 40, 46; 44, 15. Jako piastun funkcyj kapłańskich należał do wybitniejszej arystokracyi kraju, na którą oczy zwycięzców przedewszystkiem się zwróciły. Była to indywidualność przeważnie spokojną refleksją się kierująca, ale często i do uniesień zdolna, przytem rozległą praktyczną wjedzą wyposażona. Ezechiel zna dokładnie ówczesną geografię, por. 27. mitologję 28. szczegóły prowadzonego przez Tyr handlu, rozd. 27. nie obce mu nazwy najróżnorodniejszych towarów, artykułów zbytku, drogich kamieni, cennych materyj, które na wszechświatowém tem targowisku odbyt miały, por. rozd. 28. zna się na budownictwie rozd. 40–48. umie dobrze rysować i liczyć rozd. 40. 4, 1. i jest przytem najdokładniej obeznany z piśmiennictwem swego narodu. Działalność swą proroczą rozpoczął w piątym roku swego wygnania na siedm lat przed zburzeniem Jerozolimy. Prywatne jego stosunki pokryte są zasłoną tajemnicy. Wiadomo tylko, że przebywał wśród kolonii wygnańców w Tel Abib (dolina kłosów) 3, 15. nad rzeką Kebar, stanowiącą jeden z dopływów albo też kanałów Eufratu por. 1, 1. gdzie w własnym zakątku rodzinnym ciche, kontemplacyjne życie prowadził, 3, 24; 8, 1; 12, 3; 24, 16. że miał żonę, którą w złowrogiej i ciężkiej dla ludu chwili utracił, 24, 18. że podlegał często tygodnie i miesiace trwającym, peryodycznym napadom choroby, która go swobody ruchów a nawet mowy pozbawiała, 3, 15. 26; 33, 22. i że jeszcze 16 lat po upadku Judei czyli conajmniej przez lat 27 misję swą proroczą pełnił, por. 29, 17. Wedle podanej przez Klemensa z Alexandryi, ale nie stwierdzonej niczem legendy, był on przez czas niejaki nauczycielem Pitagorasa, który podróżując po Azyi, w Mezopotamii się z nim zapoznał i wiele cennych wiadomości mu zawdzięczał. Więcej prawdopodobieństwa przedstawia podanie o męczeńskiej śmierci zadanej mu przez współtowarzysza wygnania, którego za czyn bałwochwalczy strofował. W wiekach średnich pokazywano grób jego w okolicach Bagdadu, do którego Żydzi z Partyi i Medyi, pragnący prochom proroka należną cześć złożyć, pobożne pielgrzymki odbywali. Wedle legendy był to starożytny grób Sema i Arpachszada.

Zewnętrzna forma mów Ezechiela.

Zewnętrzna forma mów Ezechiela odpowiada spokojnemu trybowi jego życia, dalekiemu od wiru wypadków politycznych, rozwijających się w Judei. Ma on dosyć czasu, aby swoje wizje, swoje porównania, swoje napomnienia i obrazy przyszłości wyczerpująco, wyraziście i jak najdokładniej przedstawić. Zatrzymuje się też nad każdym przedmiotem, nie pomija żadnego szczegółu, bo go nic nie nagli. Słuchacze siedzący wzdłuż murów, użyczających im w gorącym klimacie cokolwiek cienia, albo na przyźbie swych domostw 33, 30. nie śpieszą się. Słuchają cierpliwie i rozprawiają długo o tem co słyszeli albo widzieli, bo mowom proroka towarzyszy żywa gestykulacja i rozmaite, często oryginalne i uderzające manipulacje symboliczne, dane myśli ilustrujące. Dość porównać pierwszy rozdział Ezechiela z rozdziałem szóstym Jezajasza, aby się przekonać jak przeładowanym i drobiazgowym jest opis babilońskiego wieszcza w porównaniu z krótkiém i treściwém opowiadaniem wielkiego poprzednika swojego, który w kilku śmiałych rzutach ten sam obraz kreśli, zostawiając wykończenie podrzędnych rysów wyobraźni i domyślności słuchacza. Równie drobiazgowo przedstawia Ezechiel dydaktyczne porównania swoje משל przybierające postać paraboli, albo rozsnuwającej się szeroko alegoryi חידה por. rozd. 17. To samo powtarza się w właściwych mowach jego proroczych i obrazach malujących przyszłość ludu, gdzie często przewodnia idea w detalicznych opisach i cisnących się tłumnie szczegółach ginie, co zwłaszcza ostatnie rozdziały 40–48 w uderzający sposób uwydatniają. Zasadniczym rysem Ezechiela jest skłonność do uosabiania rzeczy i pojęć czyli przedstawiania ich w dotykalnej, plastycznej formie. Tak występuje Jerozolima i Samarja w alegorycznej postaci dwóch siostrzyc nierządnych, rozd. 16; 23, 1. dwór królewski pod obrazem jaskini lwiej 19, 1. albo latorośli winnej 19, 10. Egipt jako cedr 31, 3. albo krokodyl 32, 2. państwo babilońskie porównane z wielkim długopiórym orłem 17, 3. Tyr z wspaniałym okrętem, rozd. 27 itd. przyczem nie zaniedbuje znaczenia alegoryi bezpośrednio i szeroko wyjaśniać. Przemawia on przeważnie prostą, niewyszukaną prozą. Budowa zdań jego jest ciężka, rozwlekła i pełna pleonazmów. Sam język zawierający dużo pierwiastków aramejskich nie odznacza się bynajmniej poprawnością smaku, ale zachowuje on zawsze piętno oryginalne, łatwo się wyróżniające, tak że nie zachodzą żadne wątpliwości co do autentyczności tych lub owych ustępów jego księgi. Z tém wszystkiém wznosi się nieraz Ezechiel do wyżyn poezyi i twórczości jak np. w słynnym rozdziale 37. malującym wskrzeszenie umarłego ludu. Jest on tam prawdziwym mistrzem słowa, pełnym natchnienia, siły i majestatu. Piękny efekt wywołuje czasem powtarzanie jednego i tego samego wyrazu np.: Ojca i matkę lekceważono w pośród ciebie, nad cudzoziemcami popełniano bezprawia w pośród ciebie, sierotę i wdowę krzywdzono w pośród ciebie itd. gdzie wyrazy „w pośród ciebie” coraz groźniej się akcentują i niepospolitej mocy nabierają, por. 22, 7. Również nie brak w księdze jego ustępów lirycznych, rozbrzmiewających nutą tęskną i rzewną. Jego elegje קינות nad losem ościennych państw, albo upadkiem dynastyi judzkiej, są to jak u Jeremjasza łzy ciche, niewidzialne, prawie uduchowione, skąpane w głębokiej fali boleści, por. 19, 1; 26, 17; 27, 2; 28, 12; 32, 2. Że mowy jego czynią często wrażenie porywające, dowodzi wzmianka 32, 2. stwierdzająca zarazem, że nie był jedynie, jak to wielu utrzymuje, literatem, który w zaciszu domowém pracuje, lecz mężem publicznym, który bezpośredniém i żywém słowem działa. Musiał on utwory swoje dla pożytku ogółu spisywać, ponieważ pole jego działalności było śród wygnańców ograniczone i stosunkowo szczupłe – nie znaczy to jednak, że mów swoich nigdy osobiście nie wygłaszał. Sprzeciwiają się temu liczne ustępy stwierdzające, że mu Bóg najwyraźniej przemawiać każe, por. 3, 10; 20, 1; 24, 18; 40, 4; 43, 10.

Czynności symboliczne.

Jakeśmy już wspomnieli, posługuje się Ezechiel na wzór innych proroków czynnościami symbolicznemi, któremi treść słowa Bożego uprzystępnić i uzmysłowić się stara. Zdala od areny smutnych wypadków, rozgrywających się w Judei, ucieka się on do tego środka częściej niż jego poprzednicy lub współczesny mu Jeremjasz, wprowadzając w ten sposób słuchaczów swoich w samo ognisko spełniających się lub spełnić mających faktów, których znaczenie przejrzyście i poglądowo maluje. Nie zaniedbuje przytem uprzytomnić i to swoje wyjątkowe położenie, że mianowicie na wygnaniu się znajdując, w sprawach kraju bezpośredniego i czynnego współudziału przyjmować nie może. Pragnąc ziomkom swoim rzeczywiste położenie uobecnić, korzysta niejednokrotnie z fizycznych dolegliwości swoich, aby ich silniej wzruszyć i nędzę ojczystej ziemi im przedstawić. Wszak i ona ciężką niemocą złożona, bezwładna, 3, 25; 4, 4. z przerażenia oniemiała 3, 26; 24, 27; 33, 22. Oprócz tego towarzyszą mowom jego mimiczne giesta, jak klaskanie i tupanie 6, 11. wzdychanie 21, 11. albo mechaniczne czynności, jak rysowanie, obcinanie i rozrzucanie włosów itd. za pomocą których na słowa swoje uwagę zwraca i zaciekawienie wzbudza. Noszą one wszystkie cechę improwizacyi i działają też tem silniej. Rzeczywiście ugina się powoli pycha „domu przekory” jak towarzyszy swych wciąż nazywa, którzy w końcu do przekonania dochodzą, że w istocie prorok w pośród nich przebywa 2, 5. Z każdym dniem wzrasta jego powaga, a w miarę jak się groźne przepowiednie jego sprawdzają znika stopniowo bielmo z oczu zaślepionych i rozwiewają się ułudy, któremi fałszywi prorocy ich karmią. Coraz częściej zgłaszają się doń znakomitsi rodacy z prośbą o natchnione słowo objawienia 8, 1; 14, 1; 20, 1. A gdy ostatecznie Jerozolima i świątynia w gruzach legła, otacza wyższa aureola zwiastuna tej klęski, który jeden śród całej rzeszy obłudników, pod miano proroków się podszywających, się odważył publicznie ją głosić i na przyczynę, która ją sprowadzi wskazywać. Przyczyną tą jest brak siły moralnej, mającej siedlisko swoje w zdrowych umysłach i uczciwych sercach – a póki lud siły tej nie odzyska, płonnemi zostaną wszelkie jego nadzieje i nie może się on odrodzenia i lepszej przyszłości spodziewać.

Stosunki polityczne i misja Ezechiela.

Tło polityczne na którém postać Ezechiela się rysuje było jeszcze ciemniejsze, niż w pierwszej epoce współcześnie z nim działającego, ale starszego Jeremjasza, który jeszcze króla Jozjasza (640–609) i szlachetne jego usiłowania pamiętał i nadzieje jego dzielił. Pokazało się, że usiłowania te, jakkolwiek nie zupełnie daremne, jednak efemerycznym tylko rezultatem były uwieńczone. Za pobytu Ezechiela w Judei znikły już ostatnie ślady zbawiennej na razie, reformatorskiej pracy pobożnego i energicznego owego monarchy, a kraj miotany ustawicznemi burzami chylił się coraz szybciej ku upadkowi, o którym przebywający w Tel Abib prorok dopiero po upływie dłuższego czasu się dowiedział. Spełnia on wśród kolonii deportowanych w Chaldei tę samą misję, jaką spełnia Jeremjasz na ziemi ojczystej, wiedziony tymi samymi widokami politycznymi i tym samym poglądem na przyszłość. Mimo gorącego przywiązania do Judei i Jerozolimy, w której się urodził i wychował, z której tyle drogich wspomnień wyniósł, należy on duchem i sercem do towarzyszy wygnania, których nauczycielem i przewodnikiem Bóg go ustanowił. W nich widzi on zadatek i rękojmię przyszłości, kolebkę nowego, wskrzeszonego Izraela. Kolonja żydów babilońskich jest to gałąź oddzielona od pnia, ale ta gałąź jest żywa, gdy pień już śmiertelną chorobą rażony i na zagładę skazany. Zgadza się on pod tym względem w zupełności z Jeremjaszem, który w paraboli swojej o dwóch koszach fig, rozd. 24. to samo przekonanie wypowiada: „Jako te figi wyborowe, tak wyróżnię wygnańców Judy, których wysłałem z miejsca tego ku dobremu – I zwrócę oko Moje na nich, i przywiodę ich napowrót do ziemi tej – Ale jako te figi liche, których się nie jada dla lichoty, tak uczynię Cydkjasza, króla Judy” itd. W piśmie też swojém do wygnańców 29, 16–19. powtarza Jeremjasz tę samą groźbę: „Tak rzecze Wiekuisty o królu, który zasiada na tronie Dawida i o całym ludzie, który przemieszkuje w mieście tém, o braciach waszych, którzy nie poszli z wami na wygnanie – Oto posyłam na nich miecz, głód i mór, i uczynię ich jako owe figi cierpkie, których się nie jada dla lichoty” itd. Oto właśnie główna myśl, którą się Ezechiel kieruje. Po masie ludu w Judei pozostałej, w zepsuciu pogrążonej, po owych parwenjuszach butnych i zarozumiałych, którzy opróżnione urzędy zajęli i krzywdą deportowanych się wzbogacili, nabywając za bezcen ich dobra, por. 7, 12; 22, 12. nie można się niczego spodziewać – ruina to moralna z której się nic już nie zbuduje. Tylko z pośród wygnańców wyjdzie nowe światło Izraela, 11, 17; 17, 22. 20, 37; 36, 24; 37, 11. Ognisko, środek ciężkości narodu się przesunął, i nie znajduje się już tam, gdzie go dotąd szukano. Myśl, że Jerozolima jako siedziba chwały Bożej zdobytą i zburzoną być nie może jest chimerą, którą fanatyczni i przesądni obłudnicy tłum bałamucą. Nie znaczy to, aby Ezechiel do rodzinnej ziemi swojej nie był przywiązany, aby obcą mu była owa gorąca, rzewna tęsknota wygnańców, którą psalm 137. tak żywemi słowami opiewa: „Jeżeli zapomnę cię Jerozolimo, niech strętwieje prawica moja”, ale każe on, uczucie to przytłumić i do czasu z wszelkiemi iluzjami się rozstać, bo nadzieja rychłego ujrzenia Jerozolimy taką, jaką przedtem była jest płonną i zwodniczą. Przeszłość minęła i w tej samej postaci już nie wróci. Nie dosyć jednak jest płakać i pienia żałobne zawodzić. Nie przyniesie to żadnego pożytku. Stwierdza to przykładem z własnego życia, gdy ukochaną towarzyszkę swą utracił, a Bóg mu płakać nie pozwolił: „Synu człowieczy! oto zabieram od ciebie rozkosz oczu twoich porażeniem, wszakże nie uskarżaj się i nie płacz, a niech nie płynie łza twoja. Powstrzymuj się od westchnień, nie urządzaj żałoby jako po umarłym, – strój głowy twojej nawiąż na się, a sandały twoje wzuj na nogi twoje, a nie otulaj się po brodę, a stypy niczyjej nie pożywaj!” 24, 16. 17. Stosuje się to samo i do całego narodu w obecném jego położeniu. Nie płakać, lecz działać należy. Trzeba u podstaw pracować, ze zwalisk zapadłych nowy gmach dźwignąć, a praca ta należy przedewszystkiem do przodujących klas w Chaldei rozproszonych, którzy się w jednej myśli połączyć i z unicestwienia ocalić powinny. Bóg wskrzesi umarłych z grobów, wyprowadzi brańców z niewoli, szkielety się poruszą i nabiorą nerwów i ciała, tajemniczy powiew z czterech stron świata wionie na nie i dźwignie tłumy niezliczone – na miejscu dawnej stolicy wzniesie się miasto nowe i świątynia nowa – a na to nie potrzeba innego kultu i innych obrzędów, ale innego ducha i innych dążeń. Z pod fundamentów domu Bożego wypłynie wtedy strumień szeroki, ożywczy, który puste rozłogi zrosi, nagi step bujném i owocodajném drzewem pokryje. Otóż w tym kierunku stara się Ezechiel na współtowarzyszów swoich oddziaływać. Aby zaś uwierzyli, że mogą i tu na obczyźnie dla zbawienia ogółu swego pracować, i że Bóg nietylko w Jerozolimie i w świątyni wysłannikom Swoim się objawia, przedstawia im zaraz na wstępie, że mu majestat Jego tu się okazał – i powtarza to z naciskiem, tu na ziemi chaldejskiej, tu śród wygnańców, tu nad rzeką Kebar, bo chwała i Opatrzność Jego nie ograniczona miejscem – jest ona wszędzie obecna. Lot skrzydeł Cherubów, unoszących nieruchomy jakoby przedtem tron Boży na Cyonie, pęd kół rydwanu Jego pełnych oczu, które w pierwszej wizji swej ujrzał, przekonały go samego, że Bóg i na tej ziemi przebywa, i na nich proroków Swych wzbudza, a przekonanie to chce w rodaków swych przelać, aby nie wątpili, że w imieniu Jego przemawia, że staje w pośród nich jako prawdziwy poseł Jego, jako prawdziwy tłumacz Jego woli. I jakąż mianowicie jest ta wola? Otóż przedewszystkiem żąda Bóg pokory, skruchy i szczerej poprawy moralnej, która od warunków miejsca nie zależy i wszędzie uskutecznioną być może, następnie stanowczego rozbratu z iluzją, że przez wieki rzucany, zły posiew zepsucia odpowiedniego plonu nie przyniesie, i nareszcie wiary, że przekształcenie wewnętrzne, uszlachetnienie uczuć, myśli i czynów w końcu miłosierdzie Boże wzbudzi, tak że utwierdzi On znowu chwałę Swą w tej Jerozolimie którą w gniewie Swym opuścił. Oto trzy zasadnicze idee, do których Ezechiel bezustannie wraca. Jako kapłan i przedstawiciel teokracyi podnosi on wprawdzie moment dogmatyczny i teologiczny, łącząc często cnotę z rytuałem, sprawiedliwość z obrzędowością, etykę z formą – nie są to jednak u niego rzeczy równoznaczne, por. 33, 15; 36, 25. i t. d. stwierdza on tylko, że jedna drugiej nie wyłącza, i że jest obowiązkiem współwyznawców jego zarówno duchowo jak praktycznie do Boga się zbliżyć, aby i pod względem kultualnym byli czyści i bez zarzutu, gdy chwila sądu nadejdzie, por. 33, 12. Przeciwieństwo między żądaniami Boga, a istniejącymi wewnętrznymi stosunkami musi zniknąć. Lud którego ojcem Emorejczyk a matką Chittejka 16, 3. musi się stać ludem Bożym – a mostem do tego jest właśnie kult, ceremonja, która treści nie wyklucza, lecz ją umacnia i utwierdza, bo jest ona jej wyrazem widomym, który ją uwydatnia i ustawicznie przypomina. Czystość zewnętrzna musi się harmonijnie łączyć z wewnętrzną, z nieskazitelném życiem i postępowaniem. W ten sposób staje się Ezechiel twórcą nowego kierunku religijnego, ojcem późniejszego Judaizmu. Nowy duch, wsparty starą formą, upewnia on, sprowadzi niechybnie zapowiedzianą restaurację państwa i w tym celu podaje już z góry dokładny plan rozmieszczenia pokoleń, szczegółowy zarys nowej świątyni, a niemniej wizerunek i rozmiary każdej składowej jej części, bo że to ognisko teokracyi z ruin swoich powstanie, że majestat Pana z całą okazałością doń wróci, aby go już nigdy nie opuścić, 43, 1–7. nie jest urojeniem lecz rzeczywistością. Musi On to uczynić – nie dla cnót i zasług Izraela, bo jest on niegodzien łaski Jego, 16, 16 – lecz gwoli własnemu Swemu imieniu 36, 16; 20, 41. W mniemaniu pogan został Bóg Izraela zwyciężony, uległ On w nierównej walce dla tego, że siedzibę Swą zburzyć pozwolił. Otóż objawi on potęgę Swoję z kolei nad ludami, nad Tyrem, rozd. 26 – 28. nad Egiptem, rozd. 29 – 32. nad Edomem 35. a w końcu i nad Gogiem rozd. 38. owym reprezentantem licznego zbiorowiska plemion, które po nowém utwierdzeniu się Izraela idei jedynobożej najuporczywszy opór stawią – a wtedy uświadomi sobie świat cały komu się ukorzyć i służyć powinien. W ten sposób kończy Ezechiel na wzór wszystkich proroków napomnienia i groźby swoje wezwaniem do otuchy i nadziei, skłaniając rozproszonych, aby się pod sztandarem prawdy Bożej połączyli, bo tylko przez to daném im będzie ujrzeć przyszłą świetność ziemi swojej, czyli jak się wyraża będą mogli żyć a nie umierać. 5, 4. Por. Gauthier: La mission du prophèt Ezéchiel.

Stosunek Ezechiela do kultualnych ustaw Zakonu.

Jako kapłan i gorliwy obrońca form kultualnych przypomina często Ezechiel ustawy Zakonu Mojżeszowego tyczące się ofiar, kapłaństwa, święcenia sobót itd. w szczególności księgę trzecią od rozdziału 17. do 26. z czego Graf, Kayser, Wellhausen i inni wyprowadzili wniosek, że on właściwie ustaw tych jest autorem. Na poparcie tego przytaczają cały szereg wspólnych wyobrażeń, łączących dwie te księgi, kładąc nacisk na to, że oddane są w wyrazach jednobrzmiących w znacznej części dla trzeciej księgi Mojżesza charakterystycznych. Niektórzy jak Smend idą dalej i utrzymują, że ostatnia ta księga jest utworem jeszcze późniejszym na tle księgi Ezechiela osnutym. Nie trudno jednak wykazać brak dostatecznego uzasadnienia w tych twierdzeniach. Przedewszystkiem łatwo skonstatować, że obok mnóstwa wyrazów, wymienionym księgom wspólnych, istnieje i szereg takich, które jakkolwiek na kartach Lev. ustawicznie się powtarzają, jednak prorokowi zupełnie są obce, np. ,פסל ,מצבה ,עמית קוץ ,מצוה i t. d. Niektóre termina jak קדש i קדשים קדש mają u Ezechiela ogólne, nie techniczne znaczenie. Funkcje kapłańskie określa on przez ה׳ את שרת 40, 46. czego Lev. nie czyni. Ofiara śniedna 45, 24. jest dla niego integralną częścią regularnych ofiar. Mówiąc o Tamid 46, 13. wspomina tylko o całopaleniu poranném. Obrządek rozgrzeszenia 43, 18; 45, 18. jest u niego odmiennym i odstępuje znacznie od porządku w Lev. podanym. W rozdziale 41, 22. nie wspomina wcale o ołtarzu dla kadzideł. Wzmiankując o dochodach kapłanów 44, 29. pomija dziesięcinę itd. Wyrażeniem „moje prawo” 22, 26. stwierdza Ezechiel, że mówi o prawie mu znaném, objektywnie i piśmiennie istniejącém. Zdanie Lev. 26, 39. jest w zestawieniu z Ez. 39, 10. niezaprzeczonym oryginałem. Prawo wyłuszczone w Ez. 44, 22. jest obostrzeniem istniejącego już przepisu Lev. 21, 7. i nie może być kopją z Ezechiela. Prorok skupia miasta kapłańskie i lewickie w jednym okręgu, gdy wedle zarządzenia Mojżesza po wszystkich dzielnicach są rozmieszczone. Niezgodność między Ez. 45, 18. a Lev. 16, 29; 23, 27. Num. 29, 7. co do dnia Odpustu i podwójnej daty jego obchodu jest rażącą. Czyż podobna również twierdzić, że instytucja roku jubileuszowego o której Ez. 46, 17. wedle Lev. 25, 10; 27, 24. wspomina dopiero od czasów tego proroka ustanowioną została? Zresztą były wszak liczne niezgodności między Ezechielem a przepisami Zakonu, że wymienimy jeszcze tylko Ez. 40, 38. a Lev. 1, 11; 6, 18; 7, 2. właściwą przyczyną, dla której księgę jego pierwiastkowo do apokryfów zaliczano, por. Tal. Chagiga 13a Menachot 45a, Sabbat 1, 136. a dla której starożytni żydom przed trzydziestym rokiem życia nawet czytać ją wzbronili. Wogóle należałoby wedle tego poglądu przyjąć, że opis świątyni podany przez Ezechiela jest starszym niż opis przybytku na pustyni Ex. 25. że jego ustawy ofiarne, świąteczne i kapłańskie są starsze niż w Lev. i Num. ustanowione, i że właściwie on a nie Mojżesz był kultualnym prawodawcą ludu izraelskiego – na co jednak żadna poważna krytyka się nie zgodzi.

Podział i autentyczność księgi.

Księga Ezechiela jest logiczném rozwinięciem szeregu myśli wedle dokładnie ułożonego planu, z których się jedna z drugą ściśle łączy. Rozpada się ona na dwie główne grupy mów. Pierwsza obejmująca rozdziały 1 – 24. głosi niechybny upadek państwa i wymierzona jest przeciw optymizmowi patryotów i fałszywych proroków, którzy ich w wierze o niemożliwości zdobycia Jerozolimy utwierdzają. Wyróżniamy tu kilka podrzędnych części, mianowicie: 1) Słowo wstępne 1 – 3, 21. opisujące powołanie proroka. 2) Zapowiedź katastrofy, przedstawionej żywém słowem i symbolem, 3, 22 – 7. 3) Wina Jerozolimy i kara, którą słusznie na siebie ściągnie, 8 – 12. 4) Konieczność rychłego spełnienia się groźby, 13 – 19. 5) Ostatnie napomnienia 20 – 24. Przedmiotem drugiej grupy mów 25 – 48 są proroctwa o przyszłej restauracyi państwa i świątyni. Rozpada się ona na trzy części. Część pierwsza 25 – 32. obejmuje proroctwa przeciw ościennym ludom – część druga 33 – 39. podaje warunki mogące lepszą przyszłość przygotować – i nareszcie trzecia 40 – 48 wyłuszcza program wedle którego nowy porządek rzeczy się ustali. Jedności dyspozycyi odpowiadają powoływania się późniejszych ustępów na poprzednie, tak że ciągłość księgi w każdym szczególe się przebija. Autentyczność całości jest widoczną choćby z powodu wymienionej właśnie jednolitości układu. Oprócz tego przemawia Ezechiel prawie zawsze w pierwszej osobie i zdradzają zarówno język jak zwroty mowy i jemu tylko właściwe, stale się powtarzające formułki jednego i tego samego autora. Wyrażenie „synu człowieczy”, „Pan Wiekuisty” stereotypowe u Ezechiela napotykają się wyłącznie u tego proroka. Pomimo to nie brak głosów wyrażających pewne wątpliwości pod tym względem. Niektórzy jak Zunz Gottesdienstliche Vorträge p. 165–170 i Seinecke Gesch d. Volkes Israel II. p. 1–20. są nawet zdania, że osoba Ezechiela należy wogóle do rzędu fikcyj. Pierwszy odnosi powstanie księgi naszej do czasów perskich między rokiem 440 a 400. drugi do epoki syryjskiej 164. Tal. Baba Bathra fol. 14b twierdzi również, że redaktorami księgi Ezechiela byli mężowie wielkiego Zboru. Są to jednak twierdzenia bliższej krytyki nie wytrzymujące, por. Kuenen hist. krit. Einleitung II § 64.

Literatura.

Z nowszych komentatorów księgi Ezechiela zasługują na uwagę: Bolmer-Rink, Des Propheten Ez. Gesicht vom Tempel. 1858. Benzinger, Handbücher der hebr. Archäologie. 1894. Bertholet, Kurzer Hand-Commentar zum alt. Test. herausgeg. v. Karl Marti. Cornill, Das Buch d. Propheten Ez. 1886. Davidsohn, The book of the prophet Ez. Cambridge 1892. Duhm, Theologie der Propheten, 1875. Ewald, Der Proph. Ez. 1868. Gauthier, La mission du prophèt Ezéchiel, 1891. Hävernick, Das B. d. Proph. Ez. 1843. Hengstenberg, Erläuterungen z. Pr. Ez. 1867. Hitzig, Der Pr. Ez. 1847. Kautszsch, 1896. Keil 1882. Kamrath, Der messianische Teil der ezech. Prophetie (Jahrb. für pr. Theologie) 1891. Kliefoth 1864. Klosterman, Ez. Beitrag zu besserer Würdigung seiner Person und Schrift 1877. Knobel, Prophetismus der Hebräer II 1837. Kuenen, Hist crit. Einl. 1880 i tegoż art. w The modern Rewiew 1886. Müller, Ezechielstudien 1895. Neteler, Die Gliederung d. B. Ezechiel, 1870. Novack, D B. Ez. 1894. Orelli w wydaniu Straka, Das Buch Ez. 1896. Reuss 1890, Schröder 1873, Smend. 1880, Skinner 1895, Stade 1893. i wielu innych.

k

Księga Ezechiela

Rozdział 1

¹I stało się trzydziestego roku, miesiąca czwartego, piątego tegoż miesiąca, gdym znajdował się wpośród wygnańców nad rzeką Kebar, że się roztworzyły niebiosa, a ujrzałem zjawiska Boże.  

²— Piątego tegoż miesiąca, mianowicie roku piątego po uprowadzeniu króla Jojachina.  

³Doszło rzeczywiście słowo Wiekuistego Jechezkiela, syna Buzy, kapłana, na ziemi kasdejskiej, nad rzeką Kebar a objawiła się tam nad nim moc Wiekuistego. —  

⁴Widziałem tedy, a oto wicher gwałtowny nadciągał od północy, obłok potężny i ogień skłębiony, a jasność otaczała go dokoła; zaś z pośród niego wyzierało coś, niby widmo błyszczącego złota, — niby z pośród onego ognia.  

⁵Ze środka mianowicie jego, postać czterech istot żywych, a oto wejrzenie ich: postać ludzką miały.  

⁶Cztery oblicza miała każda, cztery też skrzydła każda z nich.  

⁷A nogi ich tworzyły udo proste, stopa zaś nóg ich, niby stopa nogi cielęcej; a lśniły się niby widmo miedzi polerowanej.  

⁸A ręce ludzkie były poniżej skrzydeł ich, po czterech stronach ich. Co do oblicza ich i skrzydeł po czterech onych stronach, —  

⁹Stykały się każde z sąsiedniém skrzydła ich; nie odwracały się gdy się posuwały; każda w kierunku oblicza swego się posuwały.  

¹⁰Takim zaś kształt oblicza ich: oblicze człowieka, a oblicze lwa po prawej, a oblicze wołu po lewej onych czterech, a oblicze orła (z tyłu) onych czterech.  

¹¹A oblicza i skrzydła ich rozchodziły się ku górze, każda miała po dwa stykające się z sąsiedniém, gdy dwa zakrywały ich ciała.  

¹²A każda w kierunku oblicza swego się posuwały; dokąd duch dążyć zamierzał, tam się posuwały, nie odwracały się gdy się posuwały.  

¹³A kształt onych istot — wejrzenie ich niby zarzewia ogniste, gorejące, niby wejrzenie pochodni. Ten to (ogień) przebiegał między istotami, a otaczała jasność on ogień z ognia zaś szły błyskawice.  

¹⁴A istoty one przebiegały tam i napowrót na kształt błyskawic.  

¹⁵I przypatrywałem się onym istotom, a oto po jedném kole u spodu przy onych istotach, po czterech stronach ich przednich.  

¹⁶Wejrzenie kół i wykończenie ich niby widmo chryzolitu, kształtu zaś jednego były wszystkie cztery, a wejrzenie ich i wykończenie jak gdyby było jedno koło w pośrodku drugiego.  

¹⁷W kierunku czterech stron swoich w biegu swoim się posuwały; nie odwracały się gdy się posuwały.  

¹⁸A obwody ich — nadana im była wzniosłość i wspaniałość; te bowiem obwody ich pełne były oczu dokoła u wszystkich czterech.  

¹⁹A gdy posuwały się one istoty, posuwały się i koła obok nich, a gdy się unosiły one istoty ponad powierzchnię, unosiły się i koła.  

²⁰Dokądkolwiek duch posunąć się zamierzał, posuwały się — dokądkolwiek mianowicie duch ów zmierzał — koła też unosiły się zgodnie z niemi; albowiem duch samych istot w onych kołach.  

²¹Gdy te się posuwały, posuwały się i one, a gdy tamte stanęły, stanęły i te, a gdy ponad powierzchnię się unosiły, unosiły się i koła zgodnie z niemi; albowiem duch samych istot w onych kołach.  

²²Obraz zaś nad głowami onych istot niby sklepienie, niby widmo kryształu wspaniałego, rozpostartego nad głowami ich z wierzchu.  

²³A pod sklepieniem rozpościerały się skrzydła ich prosto, jedno ku drugiemu; nadto miała każda z nich po dwa, które je zakrywały — mianowicie po dwa, które zakrywały im ich ciała.  

²⁴I usłyszałem szum skrzydeł ich, niby szum wód potężnych, niby odgłos Wszechmogącego, gdy się posuwały — odgłos to był zgiełku, niby wrzawa obozowiska; gdy jednak stanęły, opuszczały one skrzydła swoje.  

²⁵Wtem rozległ się głos ponad sklepieniem, które nad głowami ich. Gdy stanęły opuściły one skrzydła swoje.  

²⁶A ponad sklepieniem, które nad głowami ich, ukazało się coś, niby wejrzenie kamienia szafirowego, niby wizerunek tronu — na wizerunku zaś tronu postać, niby wejrzenie człowieka ponad nim u góry.  

²⁷I ujrzałem niby widmo błyszczącego złota, które niby zjawiskiem ognistem otoczone było wewnątrz dokoła. Począwszy od widma bioder jego ku górze, i od widma bioder jego ku dołowi, ujrzałem niby zjawisko ogniste — blask zaś bił dokoła niego.  

²⁸Niby widok tęczy, występującej w obłoku w dniu dżdżystym, takim widok onego blasku dokoła. Oto widok obrazu chwały Wiekuistego — a gdym ujrzał, padłem na oblicze swoje i usłyszałem głos, który przemawiał.  

Rozdział 2

¹I rzekł do mnie: Synu człowieczy, stań na nogi twoje, bo będę mówił z tobą!  

²I wstąpił we mnie duch gdy przemówił do mnie, i postawił mnie na nogi moje, i słuchałem Przemawiającego do mnie.  

³I rzekł do mnie: Synu człowieczy! posyłam Ja cię do synów Israela, do tych hord buntowniczych, które zbuntowały się przeciw Mnie — tak oni jak ojcowie ich sprzeniewierzyli się Mnie, aż po ten dzień dzisiejszy.  

⁴A synowie to nieugiętego oblicza i krnąbrnego serca — posyłam cię Ja do nich, a oświadczysz im: Tak rzecze Pan, Wiekuisty!  

⁵Oni zaś czyby usłuchali czy poniechali — bo dom to przekory — to jednak uświadomią sobie, że był prorok w pośród nich.  

⁶Ty wszakże, synu człowieczy, nie obawiaj się ich, a mów ich się nie lękaj, jakkolwiek osty i ciernie w pobliżu twojém, a przy niedźwiadkach osiadłeś! Mów ich nie obawiaj się, a przed obliczem ich się nie uginaj, bo dom to przekory.  

⁷I oświadczysz im słowa Moje — czyby usłuchali czy poniechali — bo przekorni są.  

⁸Ty tedy, synu człowieczy, słuchaj co mówię do ciebie! Nie bądź przekornym jak ów dom przekory! Otwórz usta twoje a spożyj to, co ci podaję!  

⁹I spojrzałem, a oto ręka wyciągnięta ku mnie — a oto w niej zwój księgi.  

¹⁰I rozwinął ją przedemną, a była zapisana ze strony przedniej i odwrotnej, pisane zaś były na niej skargi i utyskiwania i biadania.  

Rozdział 3

¹I rzekł do mnie: Cokolwiek masz przed sobą pochłaniaj! Spożyj ten zwój, a idź i przemawiaj do domu Israela.  

... koniec wersji demo ...

Uwagi redakcyjne

W tym wydaniu Księgi Ezechiela w przekładzie Rabina Izaaka Cylkowa w stosunku do oryginalnego jej wydania z 1900 r. dokonaliśmy kilkunastu niewielkich zmian. Były to poprawki tzw. literówek (zamiana form: „deczcz” na „deszcz”, „żam” na „żem”, „oblicze woje” na „oblicze swoje” i in.), niektórych drobnych błędów interpunkcyjnych (postawienie kropki na końcu zdania, zamiana dwukropka na średnik itp.), a także korekta numeracji dwóch ostatnich wersów w rozdziale 33 (zamiana numerów 34 i 35 odpowiednio na 32 i 33). Poniżej opisujemy natomiast kilka najważniejszych problemów redakcyjnych, z którymi zetknęliśmy się podczas przygotowywania publikacji niniejszej księgi:

W rozdziałach 20. i 21. pozostawiliśmy oryginalną, tzn. zastosowaną w wydaniu Księgi Ezechiela z 1900 r., numerację wersów, pomimo tego że w części innych tłumaczeń na język polski rozdział 20. ma 49 wersetów, a rozdz. 21. – 32 wersy. W tym tłumaczeniu rozdz. 20. składa się zaś z 44 wersów, a rozdz. 21. – 37 wersetów;

W poniższych wypadkach nie zmieniliśmy oryginalnych zapisów, uznając, że taka była intencja tłumacza albo że mógł to być jego błąd, ale wtedy stosowaliśmy ogólną zasadą, mówiącą, że nie poprawiamy przypuszczalnych błędów Rabina Izaaka Cylkowa, a jedynie te z nich, które najprawdopodobniej zrobili zecerzy:

w rozdziale 7. w wersie 19 pozostawiliśmy formę „albo wiem”;

13,16 – nie zmieniliśmy „wiastujcie” na „zwiastujcie”;

16,37 – zostawiliśmy nieużywany we współczesnej polszczyźnie wyraz „nagotę”;

16,50 – nie zmieniliśmy wyrazu „shardziały” na „zhardziały”;

20,39; 21,22 i 27,34 – pozostawiliśmy odpowiednio następujące formy łączone: „wkońcu”, „wdłoń” i „wgłębię”;

22,18 i 22,19 – zostawiliśmy słowa „żuzlami” i „żuzle”, gdyż podobne formy wyrazu „żużel” występują także we wcześniej już opublikowanych przez Wydawnictwo WWE biblijnych księgach w przekładzie I. Cylkowa;

33,26 – nie zmieniliśmy wyrazu „bliźnego” na „bliźniego”;

42,8 – pozostawiliśmy formę „były to”, pomimo tego iż w zdaniu w tym wersie formą poprawną gramatycznie byłoby „było to”;

44,3; 45,22 oraz w r. 46. w wersach: 2.,4., 8., 10., 12., 16.i 18. – nie zmieniliśmy słowa „książe” na „książę”, pomimo tego że w żadnym innym tłumaczeniu na język polski nie spotkaliśmy się z formą „książe” (jedyny wyjątek występuje w Biblii Gdańskiej z 1881 r. w 46,16).

k