Redaktor
Prof. dr hab. Marek Wierzbowski
Prof. dr hab. Rafał Stankiewicz

Postępowanie
administracyjne
i sądowoadministracyjne

3. wydanie
zmienione i uzupełnione

Autorzy

dr hab. Marcin Dyl, prof. uczelni
dr hab. Filip Elżanowski
Piotr Gołaszewski
dr Marek Grzywacz
dr Jacek Piecha
dr Joanna Róg-Dyrda
dr hab. Maciej M. Sokołowski
prof. dr hab. Rafał Stankiewicz
dr hab. Ewa Stefańska
dr Magdalena Śliwa-Wajda
dr hab. Paweł Wajda, prof. uczelni
prof. dr hab. Marek Wierzbowski
dr Karolina Wojciechowska
Katarzyna Ziółkowska

WYDAWNICTWO C.H.BECK
WARSZAWA 2022

Poszczególne części opracowali:

Marcin Dyl – część II rozdział II § 18, § 21

Filip Elżanowski – część II rozdział II § 14

Piotr Gołaszewski – część II rozdział I § 6; część II rozdział II § 28; część II rozdział VIII; część VII rozdział V

Marek Grzywacz – część II rozdział I § 2, § 5; część II rozdział II § 16, § 19, § 22–23; część III; część VII rozdział I § 4–5; część VII rozdział III § 16–17

Jacek Piecha – część II rozdział II § 20; część II rozdział VII; część V; część VII rozdział III § 12

Joanna Róg-Dyrda – część II rozdział I § 1–2, § 7; część II rozdział II § 15, § 17; część II rozdział III–IV; część VI; część VII rozdział I § 1–2; część VII rozdział II, część VII rozdział III § 9, § 18

Maciej M. Sokołowski – część II rozdział VI

Rafał Stankiewicz – część II rozdział I § 10; część II rozdział II § 11, § 24–27; część II rozdział V; część VII rozdział III § 19–20; część VII rozdział IV

Ewa Stefańska – część IV

Magdalena Śliwa-Wajda – część II rozdział I § 3; część II rozdział II § 12–13; część VII rozdział VII–XI

Paweł Wajda – część II rozdział I § 4, § 8–9; część VII rozdział I § 3, część VII rozdział III § 10–11, § 13–14; część VII rozdział VI

Marek Wierzbowski – część I

Marek Wierzbowski, Joanna Róg-Dyrda – część VIII

Karolina Wojciechowska – część VII rozdział III § 15

Katarzyna Ziółkowska – część IX

Koordynator zespołu autorskiego: Sebastian Juszczak
Wydawca: Lucyna Wyciszkiewicz-Pardej
Recenzent wydawniczy: dr hab. Agnieszka Żywicka, prof. UJK

© Wydawnictwo C.H.Beck 2022

Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.
ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

www.ksiegarnia.beck.pl

Skład i łamanie: Marta Świerk
Przygotowanie wersji elektronicznej: Wydawnictwo C.H.Beck

ISBN: 978-83-8291-255-5

Przedmowa

„Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne” zostało przygotowane przez zespół Autorów z Katedry Prawa i Postępowania Administracyjnego Uniwersytetu Warszawskiego, mających wieloletnie doświadczenie w zakresie postępowania administracyjnego. Wydawany podręcznik z zakresu postępowania administracyjnego ma już długą tradycję. Poprzedni, choć napisany w innym składzie autorskim, miał osiemnaście wydań. Ten zaś podręcznik miał już dwa wydania. Nastąpiła tu istotna zmiana – zespół redakcyjny obecnie tworzą prof. dr hab. Rafał Stankiewicz i prof. dr hab. Marek Wierzbowski.

Praca ta jest kierowana do dwóch grup Czytelników. Pierwszą z nich są studenci studiów prawniczych i administracyjnych, drugą zaś – praktycy zajmujący się postępowaniem administracyjnym jako sędziowie sądów administracyjnych, pracownicy administracji publicznej (państwowej i samorządowej), oraz osoby występujące w konkretnych sprawach administracyjnych czy podatkowych jako strony lub pełnomocnicy stron. Kierując to dzieło do tak szeroko zakreślonego grona, Autorzy dążyli do wskazania, z jednej strony, teoretycznych podstaw określonych instytucji procesowych, z drugiej zaś, do zamieszczenia informacji praktycznych, a także odnotowania co istotniejszych orzeczeń sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego, dotyczących zagadnień proceduralnych ujętych w podręczniku.

Postępowanie administracyjne odgrywa dziś bardzo dużą rolę w praktyce prawniczej. Liczba spraw administracyjnych jest o wiele większa od liczby spraw rozstrzyganych przez sądy powszechne. W sprawach administracyjnych strona często występuje bez pomocy adwokata, a pracownik administracji rozstrzygający sprawę również często nie legitymuje się wykształceniem prawniczym.

Przestrzeganie ustawowo określonych zasad postępowania ma zasadnicze znaczenie dla przebiegu sprawy administracyjnej i oceny prawidłowości wydanej decyzji. Znaczny odsetek decyzji uznawanych przez sądy administracyjne za nieprawidłowe to właśnie decyzje, w których doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Ten fakt najpełniej wskazuje, że znajomość procedury często przesądza o wyniku sprawy.

Praca obejmuje trzy podstawowe procedury administracyjne – postępowanie ogólne, podatkowe i egzekucyjne oraz zawiera także część dotyczącą postępowania przed sądami administracyjnymi, postępowań szczególnych i postępowania administracyjnego w Unii Europejskiej.

Postępowanie administracyjne ogólne jest uregulowane Kodeksem postępowania administracyjnego – KPA. Kodeks był wielokrotnie nowelizowany, co jednak nie naruszyło istoty jego podstawowych instytucji. Kodeks postępowania administracyjnego możemy zaliczyć do pomników prawodawstwa polskiego – tak jak Niemcy traktują swój BGB czy Francuzi Code civil.

Polska jest jednym z krajów mających skodyfikowane postępowanie administracyjne. Liczba tych krajów powiększa się i należy do nich także Francja, która od niedawna również posiada skodyfikowane postępowanie administracyjne. Postępowanie administracyjne w Polsce jest rozumiane przy tym dość wąsko, podobnie jak w nauce austriackiej czy niemieckiej oraz innych krajów tego prawniczego obszaru kulturowego. Postępowanie administracyjne dotyczy bowiem tylko rozstrzygania indywidualnych spraw administracyjnych w drodze decyzji administracyjnych przez organy administracji. Na skutek tego podejścia, poza zakresem KPA pozostają procedury dokonywania innego rodzaju czynności przez organy administracji – a w szczególności procedury wydawania przepisów, zawierania umów i udostępniania informacji. W Polsce procedury te zawarte są w postaci cząstkowej w odrębnych ustawach.

W 1997 r. ustawodawca wyłączył postępowanie podatkowe z KPA i poddał je odrębnej regulacji prawnej zawartej w Ordynacji podatkowej. Postępowanie podatkowe uważa się nadal za wyodrębniony rodzaj postępowania administracyjnego, dlatego też przepisom proceduralnym zawartym w Ordynacji podatkowej poświęcony jest odrębny fragment podręcznika.

Przymusowe wykonanie decyzji podjętych według KPA czy Ordynacji podatkowej reguluje odrębna ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tę część procedury administracyjnej określa się mianem egzekucji administracyjnej. Instytucjom postępowania egzekucyjnego poświęcona jest odrębna część podręcznika.

Z wydawaniem decyzji przez organy administracji i ich wykonaniem ściśle związana jest weryfikacja tych rozstrzygnięć przez sądy administracyjne. Dlatego też osobna część podręcznika poświęcona jest sądom administracyjnym i tzw. postępowaniu sądowoadministracyjnemu, czyli postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi i Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Ponadto, w podręczniku uwzględniono najważniejsze zmiany legislacyjne w zakresie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego wprowadzone w ramach tzw. ustawodawstwa COVID-19, tj. wielu ustaw uchwalonych w związku z rozpowszechnianiem się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wirusa SARS-CoV-2 oraz przepisów wykonawczych do nich.

Istotne zmiany do postępowania administracyjnego wniosła też ustawa o doręczeniach elektronicznych.

W ten sposób Czytelnik otrzymuje podręcznik obejmujący cały, podstawowy obszar postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, z uwzględnieniem postępowań szczególnych i postępowania w Unii Europejskiej. Ustawy dotyczące szeroko rozumianego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego były wielokrotnie nowelizowane.

Autorzy będą wdzięczni Czytelnikom za wszelkie uwagi dotyczące treści podręcznika – zostaną one wykorzystane w kolejnych wydaniach.

Warszawa, 2022 r.

Prof. dr hab. Rafał Stankiewicz

Profesor Uniwersytetu Warszawskiego

Prof. dr hab. Marek Wierzbowski

Profesor Uniwersytetu Warszawskiego,
członek Komitetu Sterującego ReNEUAL1

1 Research Network on EU Administrative Law (zob. część VIII rozdz. VI).

Wykaz skrótów

1. Źródła prawa

COVIDU

ustawa z 2.3.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.)

DorElU

ustawa z 18.11.2020 r. o doręczeniach elektronicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 2320)

DorPodU

ustawa z 5.7.1996 r. o doradztwie podatkowym (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2117)

DostInfPubU

ustawa z 6.9.2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 2176)

DrogPublU

ustawa z 21.3.1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1376 ze zm.)

EgzAdmU

ustawa z 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 479)

EwidLU

ustawa z 24.9.2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 510 ze zm.)

FinPublU

ustawa z 27.8.2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 305 ze zm.)

GospNierU

ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.)

InformPodPublU

ustawa z 17.2.2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2070 ze zm.)

InfŚrodU

ustawa z 3.10.2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2373 ze zm.)

JęzPolU

ustawa z 7.10.1999 r. o języku polskim (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 672)

KC

ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm.)

KK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2345 ze zm.)

KKW

ustawa z 6.06.1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 53 ze zm.)

Konstytucja RP

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.)

KP

ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1320 ze zm.)

KPA

ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.)

KPC

ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm.)

KPK

ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 534 ze zm.)

KPP

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C Nr 326 z 26.10.2012 r.)

KRO

ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359)

KSCU

ustawa z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2257 ze zm.)

KSH

ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1526 ze zm.)

NBPU

ustawa z 29.8.1997 r. o Narodowym Banku Polskim (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 492)

OchrDanOsU

ustawa z 10.5.2018 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1781)

OchrGrU

ustawa z 3.2.1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1326 ze zm.)

OchrZabU

ustawa z 23.7.2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 710 ze zm.)

OdpU

ustawa z 14.12.2012 r. o odpadach (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 699)

OKiKU

ustawa z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 275)

OpłatSkarb

ustawa z 16.11.2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1923 ze zm.)

OrdPod

ustawa z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.)

PlanZagospU

ustawa z 27.3.2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 503)

PrAdw

ustawa z 26.5.1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1651 ze zm.)

PrBank

ustawa z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2357 ze zm.)

PrBud

ustawa z 7.7.1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2439 ze zm.)

PrEnerg

ustawa z 10.4.1997 r. – Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 716 ze zm.)

PrGeolGórn

ustawa z 9.6.2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1420 ze zm.)

PrOchrŚrod

ustawa z 27.4.2001 r. – Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1973 ze zm.)

PrPoczt

ustawa z 23.11.2012 r. – Prawo pocztowe (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1041 ze zm.)

PrPostSAdm

ustawa z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.)

PrProk

ustawa z 28.1.2016 r. – Prawo o prokuraturze (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 66 ze zm.)

PrPrywM

ustawa z 4.2.2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1792)

PrTel

ustawa z 16.7.2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 576 ze zm.)

PrUSA

ustawa z 25.7.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137)

PrWłPrzem

ustawa z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 324)

PrWod

ustawa z 20.7.2017 r. – Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm.)

RegWewnUrzWSA

rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 5.8.2015 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 157, poz. 1177)

RODO

rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 2016/679 z 27.4.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.Urz. UE L Nr 119, s. 1 ze zm.)

RPDU

ustawa z 6.1.2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 141)

RPOU

ustawa z 15.7.1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 627 ze zm.)

RPrU

ustawa z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 75 ze zm.)

RzPatU

ustawa z 11.4.2001 r. o rzecznikach patentowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 944 ze zm.)

SamGmU

ustawa z 8.3.1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 559)

SamPowU

ustawa z 5.6.1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 528)

SamWojU

ustawa z 5.6.1998 r. o samorządzie województwa (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 547)

SkargaU

ustawa z 17.6.2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 75 ze zm.)

SystUbezpSpołU

ustawa z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.)

ŚwiadUsłElektU

ustawa z 18.7.2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 344)

tarcza

antykryzysowa 3.0.

ustawa z 14.5.2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875 ze zm.)

TFUE

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864 ze zm.)

ZakaźnychU

ustawa z 5.12.2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2069 ze zm.)

2. Organy i instytucje

NSA

Naczelny Sąd Administracyjny

NSA (7)

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów

PE

Parlament Europejski

PGRP

Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej

SA

sąd apelacyjny

SKO

Samorządowe Kolegium Odwoławcze

SN

Sąd Najwyższy

SO

sąd okręgowy

TK

Trybunał Konstytucyjny

TSUE

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

UOKiK

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

WSA

wojewódzki sąd administracyjny

ZUS

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

3. Publikatory i czasopisma

AUWr

Acta Universitatis Wratislaviensis

BIP

Biuletyn Informacji Publicznej

Biul. SN

Biuletyn Sądu Najwyższego

CBOSA

Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dz.U. 

Dziennik Ustaw

Dz.Urz.

Dziennik Urzędowy

EPS

Europejski Przegląd Sądowy

Gl.

Glosa

GP

Gazeta Prawna

Legalis

System Informacji Prawnej Wydawnictwa C.H.Beck

M.P. 

Monitor Polski

MoP

Monitor Prawniczy

NP

Nowe Prawo

NZS

Nowe Zeszyty Samorządowe

ONSA

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego

ONSAiWSA

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych

OSG

Orzecznictwo Sądów w Sprawach Gospodarczych

OSNAPiUS

Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Zbiór Urzędowy. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

OSNC

Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna

OSNCP

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

OSNP

Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych

OSP

Orzecznictwo Sądów Polskich

OSPiKA

Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych

OSS

Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych

OTK-A

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Seria A

OTK-B

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Seria B

OUP

Oxford University Press

Pal.

Palestra

PiP

Państwo i Prawo

PiZS

Praca i Zabezpieczenie Społeczne

PL

Przegląd Legislacyjny

PPP

Przegląd Prawa Prywatnego

Pr. Gosp.

Prawo Gospodarcze

Prok. i Pr.

Prokuratura i Prawo

PS

Przegląd Sądowy

PUG

Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego

R.Pr.

Radca Prawny

RPEiS

Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny

SI

Studia Iuridica

SP

Studia Prawnicze

ST

Samorząd Terytorialny

Wok.

Wokanda

ZNSA

Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego

4. Inne

art.

artykuł

BFG

Bankowy Fundusz Gwarancyjny

cz.

część

EOG

Europejski Obszar Gospodarczy

ew.

ewentualnie

itd.

i tak dalej

itp.

i temu podobne

KE

Komisja Europejska

KNF

Komisja Nadzoru Finansowego

lit.

litera

m.in.

między innymi

m.st.

miasto stołeczne

nast.

następny (-a, -e)

niepubl.

niepublikowany

Nb.

numer brzegowy

np.

na przykład

Nr

numer

orz.

orzeczenie

pkt

punkt

por.

porównaj

post.

postanowienie

poz.

pozycja

r.

rok

RMŚP

Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców

RP

Rzeczpospolita Polska

RPD

Rzecznik Praw Dziecka

RPO

Rzecznik Praw Obywatela

s.

strona (-y)

t.

tom

tekst jedn.

tekst jednolity

tj.

to jest

tzn.

to znaczy

tzw.

tak zwany (-a, -e)

uchw.

uchwała

UE

Unia Europejska

ust.

ustęp

uzas.

uzasadnienie

w zw.

w związku

wyr.

wyrok

zd.

zdanie

ze zm.

ze zmianami

zob.

zobacz

Wykaz literatury

B. Adamiak, Koncepcja nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, AUWr Prawo 1985, Nr 112

B. Adamiak, Nadzwyczajne tryby postępowania, [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 9, Warszawa 2017

B. Adamiak, Rektyfikacja decyzji w postępowaniu administracyjnym, AUWr 1988, Nr 922

B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych, ZNSA 2006, Nr 2

B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2012, 2017

B. Adamiak, J. Borkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Warszawa 2009, 2015

B. Adamiak, J. Borkowski, Organy kolegialne w postępowaniu administracyjnym, PiP 1993, Nr 3

B. Adamiak, J. Borkowski, Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 1999, 2008

B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2017, 2018

S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowo-administracyjnych, Warszawa 2007, 2009

S. Babiarz, P. Zaborniak, Wpis stały i wpis stosunkowy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, PS 2005, Nr 5

C. Banasiński, E. Piontek (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, dział VI, Warszawa 2009

B. Banaszak, Prawo obywateli do występowania ze skargami i wnioskami, Warszawa 1997

M. Barczak, Pełnomocnik do doręczeń ustanowiony na podstawie art. 299 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, R.Pr. 2006, Nr 6

A. Bochentyn, J. Szlachetko, K. Ważny, Zaświadczenie [w:] T. Bąkowski, K. Żukowski (red.), Leksykon prawa administracyjnego materialnego: 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2016

J. Borkowski, Decyzja administracyjna, Łódź–Zielona Góra 1998

J. Chlebny, [w:] Z. Kmieciak (red.), Postępowanie administracyjne w Europie, Kraków 2005

K. Chorąży, Wydawanie zaświadczeń – kwestie nierozstrzygnięte w literaturze, ST 2000, Nr 6

W. Chróścielewski, Nowelizacja art. 126 KPA a nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego, PiP 1996, Nr 2

W. Chróścielewski, J.P. Tarno, P. Dańczak, Postępowanie administracyjne i przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2018

J. Ciszewski, Postępowanie w zakresie obrotu zagranicznego przed sądami administracyjnymi, PS 2006, Nr 10

B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2008, 2017

B. Dauter, Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2007

B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, 2018

W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989

P. Dobosz, Zasady i tryb ustalania, wymierzania oraz egzekwowania opłat i kosztów w postępowaniach przed organami administracji publicznej – korelacje między humanitaryzmem a legalizmem, Casus 1999, Nr 4

B. Dolnicki, Materialnoprawne i procesowe skutki wydania decyzji w postępowaniu ogólnym i podatkowym, [w:] J. Niczyporuk (red.), Kodyfikacja postępowania administracyjnego na 50-lecie KPA, Lublin 2010

H. Dzwonkowski (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2018

F. Elżanowski, Art. 7, [w:] M. Wierzbowski, R. Hauser (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018

J. Filipek, Sankcjonowane i sankcjonujące stosunki administracyjnoprawne, [w:] Księga pamiątkowa prof. Eugeniusza Ochendowskiego, Toruń 1999

E. Frankiewicz, Miejsce niektórych zarządzeń w systemie źródeł prawa, Casus 2002, Nr 4

S. Gajewski, Kodeks postępowania administracyjnego. Nowe instytucje. Komentarz do rozdziałów 5a, 8a, 14 oraz działów IVa i VIIIa KPA, Warszawa 2017

S. Gajewski, A. Jakubowski, Petycje, skargi i wnioski. Dział VIII Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawa o petycjach. Komentarz, Warszawa 2015

P. Gołaszewski, Kilka uwag na temat wpisu (opłaty) od skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, MoP 2010, Nr 19

P. Gołaszewski, Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego oraz Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z 7.4.2017 r., cz. 1, MoP 2017, Nr 15; cz. 2, MoP 2017, Nr 16; cz. 3, MoP 2017, Nr 17

A. Gronkiewicz, Organizacja społeczna w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2012

M. Grzymisławska-Cybulska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako element realizacji prawa do sądu, Warszawa 2013

A. Hanusz, Dowód z dokumentu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PiP 2009, Nr 2

R. Hauser, Wszczęcie postępowania administracyjnego, RPEiS 1998, Nr 1

R. Hauser, J. Drachal, E. Mzyk, Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne, Zielona Góra 2003

R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System Prawa Administracyjnego, t. 9, Warszawa 2017

R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System Prawa Administracyjnego, t. 10, Warszawa 2017

R. Hauser, W. Piątek, O potrzebie stosowania uproszczeń w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, [w:] J. Jagielski, D. Kijowski, M. Grzywacz (red.), Prawo administracyjne wobec współczesnych wyzwań. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Markowi Wierzbowskiemu, Warszawa 2018

R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018, 2020, 2021

R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, 2017, 2019

E. Iserzon, Postępowanie administracyjne: tekst rozporządzenia prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnem z komentarzem, doktryną i orzecznictwem, Warszawa 1931

E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1965

M. Jabłoński, [w:] M. Wierzbowski, A. Wiktorowska (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Legalis

M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz, Komentarz do art. 132–138 PPSA, [w:] R. Hauser (red.), M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2016

J. Jagielski, Kontrola administracji publicznej, Warszawa 2018

J. Jagielski, D. Kijowski, M. Grzywacz (red.), Prawo administracyjne wobec współczesnych wyzwań. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Markowi Wierzbowskiemu, Warszawa 2018

Z. Janowicz, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądem administracyjnym, Warszawa 1987

R. Janusz, T. Skoczny, Postępowanie antymonopolowe jako szczególne postępowanie administracyjne, [w:] Instytucje współczesnego prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa profesora zw. dra hab. Józefa Filipka, Kraków 2001

M. Jaśkowska, Wpływy zmian w k.p.a. na sferę praw i wolności jednostek, [w:] M. Błachucki, T. Górzyńska, G. Sibiga (red.), Analiza i ocena zmian kodeksu postępowania administracyjnego w latach 2010–2011, Warszawa 2012

M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Warszawa 2018

J. Juchniewicz, M. Kazimierczuk, [w:] M. Chmaj (red.), Wolności i prawa człowieka w konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2016

M. Kania, Zwyczajne środki zaskarżenia w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2009

M. Karpiuk, K. Chałubińska-Jentkiewicz, Informacja i informatyzacja w administracji publicznej, Warszawa 2015

M. Kasiński, Sankcje administracyjne a patologie w działaniu administracji, [w:] M. Stahl, R. Lewicki, M. Lewicka (red.), Sankcje administracyjne. Blaski i cienie, Warszawa 2011

K. Kędzierski, Informatyzacja administracji publicznej, [w:] E. Ura, S. Pieprzny (red.), Problemy współczesnej administracji publicznej w Polsce, Rzeszów 2016

R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017, Legalis

R. Kędziora, Ogólne postępowanie administracyjne, Warszawa 2017

M. Kępiński, R. Szczepaniak, O bezpośrednim stosowaniu art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, PiP 2000, Nr 3

E. Klat-Górska, Właściwe a wadliwe oznaczenie strony w decyzji administracyjnej, NZS 2007

E. Klat-Górska, L. Klat-Wertelecka, Odmowa wznowienia postępowania administracyjnego, ST 2006, Nr 7–8

L. Klat-Wertelecka, Zaświadczenie w prawie administracyjnym, Warszawa 2001

W. Klonowiecki, Strona w postępowaniu administracyjnym, Lublin 1938

Z. Kmieciak, Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne a europejskie standardy sądowej kontroli aktów, ST 2005, Nr 5

Z. Kmieciak, Koncepcja trybu uproszczonego w postępowaniu administracyjnym ogólnym, PiP 2014, Nr 8

Z. Kmieciak, Milczące załatwienie sprawy a prawo do odwołania i skargi do sądu administracyjnego, PiP 2018, Nr 9

Z. Kmieciak, Podstawy skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, PiP 2005, Nr 1

Z. Kmieciak, Postępowanie administracyjne i uproszczone przed sądem administracyjnym, PiP 2003, Nr 10

Z. Kmieciak, Postępowanie w sprawach ochrony konkurencji a koncepcja procedury hybrydowej, PiP 2002, Nr 4

Z. Kmieciak, Zakres udostępniania akt sprawy w postępowaniu administracyjnym, RPEiS 2008, Nr 2

Z. Kmieciak, Zarys teorii postępowania administracyjnego, Warszawa 2014

Z. Kmiecik, Charakter prawny zaświadczenia a możliwość ustalania i weryfikacji jego treści, PiP 2004, Nr 10

Z. Kmiecik, Glosa do wyr. NSA z 17.11.2006 r., I OSK 42/06, Casus 2007, Nr 2

Z. Kmiecik, Instytucja zaświadczenia w prawie administracyjnym, Lublin 2002

Z. Kmiecik, Warunki i zakres prowadzenia postępowania dowodowego przez organ odwoławczy w postępowaniu administracyjnym, Casus 2007, Nr 46

Z.R. Kmiecik, Strona jako podmiot oświadczeń procesowych w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2009

E. Knosala, G. Łaszczyca, „Uprawdopodobnienie” i „prawdopodobieństwo” w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] A. Nowak (red.), Wokół problematyki cywilnoprocesowej. Studium teoretycznoprawne. Księga pamiątkowa dla uczczenia pracy naukowej Profesora Kazimierza Korzana, Katowice 2001

H. Knysiak-Molczyk, Czynności pełnomocnika w postępowaniu wyjaśniającym, [w:] H. Knysiak-Molczyk (red.), Czynności procesowe zawodowego pełnomocnika w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2016

H. Knysiak-Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, Nr 11–12

H. Knysiak-Molczyk, Rozpoznanie zażalenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym, PS 2006, Nr 2

H. Knysiak-Molczyk, Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2008

H. Knysiak-Molczyk, Uprawnienia strony w postępowaniu administracyjnym, Kraków 2004

H. Knysiak-Molczyk (red.), Kodeks postepowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2015

H. Knysiak-Molczyk, T. Woś, Sądownictwo administracyjne pięć lat po reformie, PPP 2010, Nr 1

H. Knysiak-Sudyka, Posiedzenia sądowe, [w:] T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016

H. Knysiak-Sudyka (red.), Postępowanie sądowoadministracyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2018

H. Knysiak-Sudyka, L. Klat-Wertelecka, Model administracyjnego postępowania uproszczonego, PiP 2016, Nr 7

M. Kobak, Prawomocność formalna orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, ZNSA 2007, Nr 2

K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2014

M. Kopacz, Wznowienie ogólnego postępowania administracyjnego na podstawie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Olsztyn 2008

A. Korzeniowska, Z problematyki kolegialności i kolegialnych organów administracji publicznej, ST 1997, Nr 3

A. Krasuski, Prawo telekomunikacyjne. Komentarz, Warszawa 2015

G. Krawiec, Europejskie prawo administracyjne, Warszawa 2009

G. Krawiec, Wznowienie ogólnego postępowania administracyjnego, Sosnowiec 2007

M. Król-Bogomilska, Zasady procedury cywilnej w postępowaniu przed Urzędem Antymonopolowym, cz. I, Gl. 1995, Nr 8

E. Kruk, Sankcja administracyjna, Lublin 2013

M. Kulikowska, M. Piłaszewicz, Koszty w ustawie o postępowaniu przed sądem administracyjnym – zagadnienia wybrane, Gl. 2004, Nr 2

M. Kuliński (red.), Prawo energetyczne. Komentarz, Warszawa 2017

J.S. Langrod, Res iudicata w prawie administracyjnym, Kraków 1931

D. Lebova, K. Sikora, Decyzja jako kwalifikowany akt administracyjny, [w:] J. Niczyporuk (red.), Kodyfikacja postępowania administracyjnego na 50-lecie KPA, Lublin 2010

M. Lewicki, Pojęcie sankcji prawnej w prawie administracyjnym, PiP 2002, Nr 8

G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, t. I. Komentarz do art. 1–103, Warszawa 2010

B. Majchrzak, Postanowienia rozstrzygające o istocie sprawy w administracyjnym postępowaniu ogólnym, [w:] J. Niczyporuk (red.), Kodyfikacja postępowania administracyjnego na 50-lecie KPA, Lublin 2010

A. Majzner, Instytucja ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wybrane zagadnienia, ZNSA 2009, Nr 2

J. Malanowski, [w:] M. Wierzbowski, R. Hauser (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018

A. Matan, Zastępstwo procesowe w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Katowice 2001

A. Mituś, E-administracja: korzyści i zagrożenia, [w:] P. Suwaj, J. Zimmermann (red.), Wpływ przemian cywilizacyjnych na prawo administracyjne i administrację publiczną, Warszawa 2013

E. Modzelewska-Wąchal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2002

E. Mzyk, Wznowienie postępowania administracyjnego, Warszawa–Zielona Góra 1994

I. Niżnik-Dobosz, Aksjologia sankcji w prawie administracyjnym, [w:] M. Stahl, R. Lewicka, M. Lewicki (red.), Sankcje administracyjne. Blaski i cienie, Warszawa 2011

J. Nowacki, „Odpowiednie” stosowanie przepisów prawa, PiP 1964, Nr 3

D.K. Nowicki, S. Peszkowski, Kilka uwag o szczególnym charakterze administracyjnych kar pieniężnych, [w:] M. Błachucki (red.), Administracyjne kary pieniężne w demokratycznym państwie prawa, Warszawa 2015

E. Ochendowski, Prawo administracyjne, Toruń 2002

D. Pawlicka-Błażejewska, M. Sarnowiec-Cisłak, Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym – wybrane aspekty, PL 2012, Nr 3

S. Piątek, Prawo telekomunikacyjne. Komentarz, Warszawa 2018

W. Piątek, Kodeks postępowania administracyjnego w świetle ustawy nowelizującej z dnia 7 kwietnia 2017 r. – ogólna charakterystyka zmian, ZNSA 2017, Nr 5

W. Piątek, Podstawy skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2011

W. Piątek, Postępowanie sądowoadministracyjne, skarga na uchwałę rady gminy, tryb samokontroli. Glosa do postanowienia NSA z dnia 16 lutego 2018 r., I OZ 130/18, OSP 2018, Nr 12, poz. 130

J. Piecha, Sprzeciw w prawie administracyjnym, Warszawa 2021

M. Podleśny, Uprawdopodobnienie i prawdopodobieństwo w ogólnym postępowaniu administracyjnym, ST 2006, Nr 3

A. Prasal, E. Perłakowska, G. Abgarowicz, Procedury elektronicznego zarządzania dokumentacją w administracji, Warszawa 2018

P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018

G. Radecki, Wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego w ramach pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, ZNSA 2013, Nr 2

M. Romańska, Administracyjne postępowanie uproszczone – ocena rozwiązań przyjętych w nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego z 7.4.2017 r. i pewne propozycje de lege ferenda, [w:] J. Jagielski, D. Kijowski, M. Grzywacz (red.), Prawo administracyjne wobec współczesnych wyzwań. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Markowi Wierzbowskiemu, Warszawa 2018

G. Rząsa, Nieważność postępowania sądowoadministracyjnego jako podstawa skargi kasacyjnej, Warszawa 2011

G. Rząsa, Podstawy skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, PiP 2008, Nr 8

M. Safjan, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, PiP 2003, Nr 3

M. Safjan, L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Komentarz, t. 1, Warszawa 2016

T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2014

A. Skóra, Współuczestnictwo w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2009

J. Służewski, Postępowanie administracyjne, Warszawa 1974

R. Stankiewicz, O niektórych aspektach stosowania instytucji wygaśnięcia decyzji administracyjnej, [w:] J. Jagielski, D. Kijowski, M. Grzywacz (red.), Prawo administracyjne wobec współczesnych wyzwań. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Markowi Wierzbowskiemu, Warszawa 2018

R. Stankiewicz, O niektórych problemach związanych ze stosowaniem art. 154 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, SI 2011, Nr LIII

R. Stankiewicz, Radca prawny w postępowaniu mediacyjnym przed sądami administracyjnymi, R.Pr. 2006, Nr 5

R. Stankiewicz, Realizacja prawa do petycji, [w:] M. Błachucki, G. Sibiga (red.), Skargi, wnioski i petycje – powszechne środki ochrony prawnej, Wrocław 2017

R. Stankiewicz, Regulacja administracyjnych kar pieniężnych w Kodeksie postępowania administracyjnego po nowelizacji, R.Pr. 2017, Nr 2

R. Stankiewicz, Zmiany k.p.a. w zakresie przepisów dotyczących wszczęcia postępowania administracyjnego, [w:] M. Błachucki, T. Górzyńska, G. Sibiga (red.), Analiza i ocena zmian kodeksu postępowania administracyjnego w latach 2010–2011, Warszawa 2012

A. Stawicki, E. Stawicki (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2016

E. Stefańska, Zasady postępowania dowodowego w sprawach z zakresu ochrony konkurencji – na etapie postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, [w:] A. Doliwa, S. Prutis (red.), Wypieranie prawa administracyjnego przez prawo cywilne, Warszawa 2012

J. Supernat (red.), Między tradycją a przyszłością w nauce prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Bociowi, Wrocław 2009

J. Supernat, B. Kowalczyk (red.), Kodeks postępowania administracji Unii Europejskiej, Warszawa 2017

M. Swora, Z. Muras (red.), Prawo energetyczne. Komentarz, Warszawa 2016

B. Szafrański, R. Weydmann, Infrastruktura informacyjna nowoczesnego państwa, Warszawa 2019

D. Szostek (red.), e-Administracja. Prawne zagadnienia informatyzacji administracji, Wrocław 2009

M. Szpunar, Kilka uwag systematyzujących na temat zakresu zastosowania Karty Praw Podstawowych UE, EPS 2015, Nr 10

E. Szumiło-Kulczycka, Prawo administracyjno-karne, Kraków 2004

P. Szustakiewicz (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2016

M. Szydło, Charakter i struktura prawna administracyjnych kar pieniężnych, SP 2003, Nr 4

R. Talaga, Obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez kuratora spadku w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2018, Nr 4

J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011

J.P. Tarno, Psucie kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] J. Niczyporuk (red.), Kodyfikacja postępowania administracyjnego na 50-lecie KPA, Lublin 2010

J.P. Tarno, W. Chróścielewski, Z problematyki wznowienia postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, ST 1996, Nr 5

A. Trela, M. Swora (red.), Koszty i opłaty w postępowaniach administracyjnych i postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2007

P. Wajda, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018, komentarz do art. 39–56, Legalis

J. Wegner-Kowalska, [w:] R. Grzeszczak, A. Szczerba Zawada (red.), Prawo administracyjne Unii Europejskiej, Warszawa 2016

M. Wiącek, Skarga kasacyjna przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (w świetle orzecznictwa), PiP 2011, Nr 3

M. Wierzbowski, Glosa do wyr. NSA z 3.9.1992 r., III SA 1407/92, OSP 1994, Nr 6

M. Wierzbowski, Zasady i tryb wydawania zaświadczeń według kodeksu postępowania administracyjnego, PiP 1981, Nr 1

M. Wierzbowski (red.), Postępowanie administracyjne – ogólne, podatkowe, egzekucyjne i przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2017

M. Wierzbowski, H. Hofmann, J.P. Schneider, J. Ziller, Kodeks postępowania administracyjnego Unii Europejskiej, Warszawa 2015

M. Wierzbowski, R. Stankiewicz, Kilka uwag w kontekście stosowania art. 149 k.p.a. po jego nowelizacji, [w:] M. Błachucki, T. Górzyńska, G. Sibiga (red.), Analiza i ocena zmian kodeksu postępowania administracyjnego w latach 2010–2011, Warszawa 2012

M. Wincenciak, Sankcje w prawie administracyjnym i procedura ich wymierzania, Warszawa 2008

K. Wojciechowska, Sprzeciw od decyzji kasacyjnej jako narzędzie walki z przewlekłością postępowania administracyjnego, [w:] J. Jagielski, M. Wierzbowski, M. Grzywacz (red.), Prawo administracyjne dziś i jutro, Warszawa 2018

T. Woś, Termin, warunek i zlecenie w prawie administracyjnym, PiP 1994, Nr 6

T. Woś (red.), Postępowanie administracyjne, Warszawa 2017

T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, 2016

P. Wróbel, Czynności w obrocie zagranicznym, [w:] J. Drachal, R. Hauser (red.), Metodyka pracy w sądach administracyjnych, Warszawa 2018

A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018

P. Zaborniak, Wybrane kwestie stosowania prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ZNSA 2006, Nr 4–5

J. Zimmermann, Kilka refleksji o nowelizacji kodeksu postępowania administracyjnego, PiP 2017, Nr 8

J. Zimmermann, Nowe rodzaje postanowień w postępowaniu administracyjnym, PiP 1983, Nr 1

J. Zimmermann, Polska jurysdykcja administracyjna, Warszawa 1996

J. Zimmermann, Znaczenie uzasadnienia rozstrzygnięcia organu administracji publicznej dla orzecznictwa sądowoadministracyjnego, ZNSA 2010, Nr 5–6

Część I. Istota i rozwój postępowania administracyjnego

1

Postępowanie administracyjne jest dziedziną prawa regulującą tryb działania organów administracji publicznej w sprawach dotyczących praw i obowiązków konkretnych podmiotów, niepodporządkowanych im służbowo.

Rozstrzyganie przez organy administracji publicznej o prawach i obowiązkach takich konkretnych podmiotów odbywa się w formie aktu administracyjnego. Akt administracyjny to „oparte na przepisach prawa administracyjnego władcze jednostronne oświadczenie woli organu administracji publicznej, określające sytuację prawną konkretnie wskazanego adresata w indywidualnie oznaczonej sprawie”. Przepisy nadają aktom administracyjnym różne nazwy, np. zezwolenie, pozwolenie, nakaz, koncesja. Kodeks postępowania administracyjnego określa akty administracyjne mianem decyzji administracyjnej, a akty wydawane w toku postępowania mianem postanowienia.

Można też określić postępowanie administracyjne jako dział prawa regulujący tryb wydawania aktów administracyjnych oraz uprawnienia, jakie przysługują adresatom aktów administracyjnych w trakcie ich wydawania.

Podkreślenie w definicji postępowania administracyjnego faktu, że dotyczy ono tylko sfery wydawania aktów administracyjnych, jest istotne. Organy administracji działają bowiem w różnych formach prawnych. Opierając się na najszerzej przyjętej klasyfikacji stworzonej przez J. Starościaka, można powiedzieć, że działania organów administracji przybierają następujące formy prawne:

1) akty normatywne;

2) akty administracyjne;

3) ugody;

4) porozumienia administracyjne;

5) czynności cywilnoprawne;

6) czynności faktyczne.

Szczegółowo formy działania administracji omawiają podręczniki prawa administracyjnego i monografie poświęcone poszczególnym formom. Niektórzy Autorzy poszerzają ten katalog o pewne inne działania, które w chwili tworzenia katalogu przez prof. J. Starościaka nie odgrywały istotnej roli w polskim prawie administracyjnym.

Postępowanie administracyjne dotyczy trybu działania organów administracji tylko przy wydawaniu aktów administracyjnych, a nie podejmowaniu działań w innych formach. Dlatego przepisów o postępowaniu administracyjnym nie stosuje się przy: wydawaniu aktów normatywnych, wydawaniu poleceń podporządkowanym jednostkom organizacyjnym, składaniu oświadczeń woli według przepisów prawa cywilnego.

Trzeba jednak zauważyć, że – w wąskim co prawda zakresie – procedura administracyjna potrafi nieco wykraczać poza obszar aktu administracyjnego – szczególnie wówczas, gdy chodzi o czynności będące substytutem aktu administracyjnego. Przykładem może być zawarcie w sprawie administracyjnej ugody w miejsce wydania decyzji administracyjnej albo dokonanie w ramach egzekucji administracyjnej czynności faktycznych w ramach środka egzekucyjnego, jakim jest przymus bezpośredni, w celu wykonania ciążącego na stronie obowiązku. W ostatnich latach wiele aktów administracyjnych zostało zastąpionych tzw. milczącym załatwieniem sprawy – zob. Część II, Rozdział I § 20.

Wszystko to jednak nie zmienia faktu, że procedura administracyjna jest skoncentrowana wokół wydania i wykonania aktu administracyjnego. Jak wspomnieliśmy, akt administracyjny jest określany w ustawach różnymi nazwami, np. decyzja, zezwolenie, pozwolenie, koncesja (ale terminem koncesja na roboty budowlane bywa też określany pewien rodzaj umów), nakaz itd.

2

Najogólniej rzecz biorąc, procedura administracyjna służy dwóm zasadniczym celom:

1) stworzeniu zasad działania organów administracji dla realizacji norm materialnego prawa administracyjnego;

2) zabezpieczeniu obywatela przed samowolą organów administracji.

Służąc tym dwóm na pozór rozbieżnym celom, przepisy postępowania administracyjnego dążą do ochrony zarówno interesów indywidualnych, jak i interesu publicznego.

O ile procedury karna i cywilna obejmują całość działalności sądów, o tyle procedura administracyjna dotyczy tylko wycinka działalności organów administracji, tam gdzie dochodzi do wydania lub wykonania aktu administracyjnego.

3

Procedura administracyjna dość istotnie różni się od procedury karnej i cywilnej:

1) jak wspomniano, procedura administracyjna dotyczy tylko wycinka działań organów administracji;

2) w każdym stosunku administracyjnoprawnym jest organ administracji, który jednocześnie rozstrzyga władczo o sytuacji prawnej strony (obywatela, przedsiębiorcy itd.); z zasady nie mamy tu do czynienia ze sporem przed bezstronnym sądem; od tej zasady bywają nieliczne wyjątki, gdy w tej samej sprawie występują strony o sprzecznych interesach lub ustawodawca przekazał sprawy cywilne do rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym; podobnie będzie w przypadku przeprowadzania mediacji w toku postępowania administracyjnego – zob. Część II, Rozdział I § 16 podręcznika;

3) zróżnicowanie działalności organów administracji powoduje pewną trudność w ujednoliceniu procedury, która ma obejmować postępowania przed niemal wszystkimi organami administracji. Sprawy z zakresu oświaty różnią się bardzo od spraw budowlanych czy od opieki społecznej, czy spraw z zakresu udzielania koncesji w oparciu o prawo energetyczne.

Postępowanie administracyjne w sposób naturalny kojarzone jest przede wszystkim z Kodeksem postępowania administracyjnego. Niewątpliwie KPA odgrywa wiodącą rolę w kształtowaniu postępowania administracyjnego, jemu też poświęcona jest większa część niniejszego podręcznika.

Jednak postępowanie podatkowe zostało uregulowane w odrębnej ustawie – Ordynacja podatkowa, a wiele aktów materialnego prawa administracyjnego zawiera przepisy proceduralne będące leges speciales do KPA.

Z kolei w samym KPA znajdujemy przepisy wykraczające poza postępowanie administracyjne, dotyczące skarg i wniosków, wydawania zaświadczeń czy kar administracyjnych.

4

W ten sposób system przepisów procedury administracyjnej obejmuje następujące grupy:

1) przepisy tzw. ogólnego postępowania administracyjnego, czyli postępowania prowadzącego do wydania i kontroli prawidłowości aktu administracyjnego; te przepisy obecnie zawarte są w KPA;

2) przepisy o wykonaniu aktów administracyjnych i innych obowiązków wynikających z mocy ustawy, czyli tzw. egzekucji administracyjnej; te przepisy zawiera EgzAdmU;

3) przepisy postępowania podatkowego zawarte w OrdPod;

4) przepisy licznych ustaw zaliczanych do prawa materialnego zawierają rozsiane przepisy proceduralne, które traktujemy jako leges speciales wobec ogólnej procedury administracyjnej. Dotyczą one w szczególności treści wniosków czy podań o przyznanie określonego uprawnienia. Często dotyczą też postępowania dowodowego, czasu trwania postępowania, elementów decyzji. Przepisy takie, ustanawiające wyjątki od KPA, powinny być interpretowane ściśle, zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami wykładni prawa. Ze względu na rozmiar takich szczególnych uregulowań, tylko w pewnym zakresie tego typu odstępstwa od KPA mogą być sygnalizowane w podręczniku.

Odrębnym zagadnieniem są postępowania przed Prezesem UOKiK i przed Prezesem Urzędu Transportu Kolejowego. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewidują w ograniczonym zakresie stosowanie obok KPA również KPC i nawet KPK, nie mówiąc o tym, że sama ta ustawa zawiera liczne przepisy proceduralne. Szczególne potraktowanie postępowania przed Prezesem UOKiK w części uzasadnione jest specyfiką i różnorodnością spraw rozstrzyganych przez ten organ, gdzie obok klasycznych spraw ochrony konkurencji, zakres kompetencji obejmuje również pomoc publiczną, ochronę konsumentów, bezpieczeństwo produktów itd.

Pojawiają się też tendencje do ograniczenia uprawnień, jakie KPA daje stronom postępowania. Przykładem może tu być tzw. postępowanie wyjaśniające, regulowane przez ustawę o nadzorze nad rynkiem finansowym i OKiKU. Celem postępowania wyjaśniającego jest ustalenie, czy zachodzą przesłanki do wszczęcia postępowania karnego lub administracyjnego (w przypadku OKiKU zwanego antymonopolowym).

Osobnym zjawiskiem jest wydawanie tzw. specustaw dotyczących kluczowych inwestycji budowlanych. Ustawy te, w założeniu o ograniczonym czasie obowiązywania, zawierają liczne przepisy z zakresu procedury administracyjnej ukierunkowane na szybkie wydawanie niezbędnych decyzji1;

5) przepisy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Omawia się je wspólnie z przepisami ogólnego postępowania administracyjnego jako jego naturalną kontynuację polegającą na sprawdzeniu prawidłowości decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny. Przepisy postępowania przed sądami administracyjnymi zawarte są w PrPostSAdm.

Procedura administracyjna jest więc ściśle powiązana z istnieniem systemu sądownictwa administracyjnego.

Podstawowe zasady postępowania administracyjnego są z reguły produktem orzecznictwa sądów administracyjnych i niejednokrotnie później znajdują swe odzwierciedlenie w przepisach ustawowych. Brak sądownictwa administracyjnego mógłby czynić pustymi deklaracje zawarte w najlepiej napisanej ustawie, uniemożliwiać obywatelom dochodzenie swoich praw, wynikających z postępowania administracyjnego.

Obok sądów administracyjnych (wojewódzkich sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego) istnieje Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, będący wydziałem XVII Sądu Okręgowego w Warszawie, który rozpatruje odwołania od decyzji Prezesa UOKiK, Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego oraz dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, określone odpowiednio w OKiKU, PrEnerg, PrTel, ustawie o transporcie kolejowym oraz ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.

Postępowanie przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów regulują przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. W ograniczonym zakresie spraw właściwe do rozpatrywania skarg na decyzje i postanowienia tych organów są sądy administracyjne.

Pojawiają się też czasem postępowania określone mianem hybrydowych. Postępowanie o hybrydowym charakterze to takie, które jest mieszanką cech pochodzących z co najmniej dwóch procedur prawnych o różnej naturze.

W niektórych krajach mających skodyfikowane postępowanie karne i cywilne nie ma skodyfikowanego postępowania administracyjnego, a jeżeli takowe istnieje, cechuje je znaczny stopień uogólnienia.

Francja, będąca w znacznym stopniu kolebką nowoczesnego prawa administracyjnego, mająca duży wpływ na inne kraje, dopiero od niedawna ma skodyfikowane postępowanie administracyjne. W Niemczech na poziomie federalnym ustawa o postępowaniu administracyjnym została wydana dopiero w 1976 r. i cechuje ją znaczny stopień ogólności.

Polska należy do grupy krajów mających najwcześniej skodyfikowane postępowanie administracyjne. Pierwsza kodyfikacja zawarta była w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z 22.3.1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Rozporządzenie to, choć wielokrotnie zmieniane obowiązywało do wejścia w życie KPA. Sam KPA był też wielokrotnie nowelizowany, zmieniał się też jego zakres przedmiotowy, np. w pewnych okresach obejmował problematykę postępowania podatkowego, a także sądownictwa administracyjnego.

1 T. Bąkowski (red.), Specustawy inwestycyjno-budowlane, Gdańsk 2020.