Tytuł oryginału Parenting Your LGBTQ+ Teen. A Guide to Supporting, Empowering and Connecting Your Child

Oryginał wydano w Rodrige Press, Emeryvile, California

Wydawnictwo Natuli / natuli.pl

Wydawczyni Alicja Szwinta-Dyrda

Tłumaczenie Anna Klingofer-Szostakowska

Prowadzenie publikacji Marta Kowerko-Urbańczyk

Redakcja merytoryczna Katarzyna Mitschke, Marta Kowerko-Urbańczyk

Suplement Natalia Fiedorczuk

Konsultacje Przemysław Staroń

Redakcja językowa Adrian Kyć, Marta Kowerko-Urbańczyk

Korekta Aleksandra Brambor-Rutkowska, Marlena Roszkiewicz

Projekt okładki Emilia Kucharczuk

Projekt typograficzny i skład Bogumiła Dziedzic

E-book Kagira

Copyright © 2021 Allan Sadac

Copyright © for the Polish edition by Natuli, 2024

Copyright © for the Polish translation by Anna Klingofer-Szostakowska, 2024

Wydanie pierwsze

Szczecin 2024

ISBN 978-83-67288-68-2

Wydrukowano w drukarni Edica w Poznaniu.

Niektóre nazwy i dane identyfikacyjne zostały zmienione.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki, z wyjątkiem krótkich cytatów zawartych w krytycznych artykułach i recenzjach, nie może być wykorzystywania ani powielana w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody wydawcy.

Zapraszamy księgarnie, szkoły, instytucje, biblioteki oraz inne organizacje do składania zamówień hurtowych z ofertą specjalną: hurtownia@natuli.pl, +48 576 644 744.

Książka ta jest skierowana do wszystkich rodziców biologicznych, zastępczych i adopcyjnych oraz innych osób pełniących rodzicielskie funkcje, dopingujących swoje kilkunastoletnie dzieci LGBTQ+.

Allan Sadac,
MBA, licencjonowany terapeuta małżeński i rodzinny

Spis treści

Od autora

Od Natuli

CZĘŚĆ I. Nastolatek LGBTQ+

1. Być rodzicem dorastającego dziecka

Co to znaczy być rodzicem?

pierwsze dwanaście lat za wami. Co teraz?

nastoletniość dziecka to czas, by na nowo przemyśleć rolę rodzica

Definicja adolescencji

Dlaczego towarzyszenie nastolatkom bywa takie trudne?

Dzieci zmieniają się w młodych dorosłych szybciej niż kiedykolwiek wcześniej

Nastolatki szukają swojej drogi w coraz bardziej skomplikowanym świecie

Nastolatki LGBTQ+ – jeszcze bardziej kręta ścieżka

Zadaniem rodzica jest wspierać i prowadzić

Wnioski

2. Dorastanie osób LGBTQ+

Wasze dziecko zawsze będzie się rozwijać i zmieniać

Rodzic ma wspierać nastoletnie dziecko, nie wskazywać mu kim ma być

Co to znaczy być LGBTQ+?

Coming out

Terminologia nieustannie ewoluuje i rozszerza się

Nastolatki LGBTQ+ mierzą się z wyjątkowymi wyzwaniami

nastoletniość jest wystarczająco trudna – nie komplikujmy jej

Relacja z rodzicem kształtuje doświadczenie dziecka

Pozwólcie im być sobą

bądźcie ich głównymi kibicami

Wnioski

CZĘŚĆ II. Droga naprzód

3. Budowa solidnych fundamentów

Dorastanie jest trudne dla każdego

Dziecko, niezależnie od wieku, szuka wsparcia rodzica

Warto zacząć od empatii

Doświadczenie nastoletniego dziecka różni się od doświadczenia rodzica

Najpierw wgląd we własne emocje

Docenienie siebie jako rodzica

Bycie przewodnikiem, na którego można liczyć

Bycie tym, kto wskazuje wartości

Nawigowanie we współczesnej rodzinie może być trudne

Budowanie rodzinnego szacunku

Spokój, który można znaleźć w domu

Działanie krok po kroku

Wnioski

4. Inicjacja trudnych rozmów

Rozmowy, które wydają się wam straszne, dla nastolatków są jeszcze straszniejsze

Przejmowanie inicjatywy

Problemy same się nie rozwiążą

polityka otwartej komunikacji

Trudności nastolatków LGBTQ+

Zaufanie do siebie, że zna się swoje nastoletnie dziecko

Dbanie o to, aby dziecko czuło się bezpieczne i wysłuchane

Wnioski

5. Dbanie o więź

Nieważne, co się dzieje – rodzice to koło ratunkowe dla nastoletnich dzieci

Rodzice i dzieci uczą się od siebie nawzajem

Znajdowanie tego, co łączy

Aktywności, które zbliżają

Budowanie zaufania

Zdobywanie zaufania

Dbanie o częsty kontakt

Bycie na bieżąco

Bycie otwartym – zwłaszcza gdy nie jest to proste

Rozmowa o rzeczach, które nie dotyczą dyscypliny ani reguł

Konflikt to okazja do nauki

A co z dyscypliną?

Agresja i gniew

Siła charakteru

Niepodzielna uwaga

Miłość, bez względu na wszystko

Wnioski

6. Wzmacnianie do bycia sobą

Nastoletnie dziecko LGBTQ+ potrzebuje wsparcia

Wzmacnianie poczucia własnej wartości

Wsparcie samooceny

Wyciszanie wewnętrznego krytyka

Wsparcie w rozkwitaniu

Wsparcie w rozwoju osobistym

Wsparcie w eksperymentowaniu

Wolność doświadczania

Wolność ekspresji

Dom otwarty dla przyjaciół dziecka

A co z randkami?

Rozwijanie talentów

Zapewnienie autonomii

Aby dorastanie było dorastaniem

Wierność sobie wymaga odwagi

Wnioski

7. Wspierająca wspólnota

Istota wspólnoty

Mierzenie się z uprzedzeniami

Wpływ na otoczenie

Wytyczne dla przyjaciół i rodziny

Wsparcie specjalistów – doradców i terapeutów

Nieuleganie presji społecznej

Obrona własnych granic

Poszukiwanie wzorców

Proszenie o pomoc

Potrzebna jest cała wioska

Wnioski

CZĘŚĆ III. Co robić, gdy…

8. Pytania i odpowiedzi

Słowo końcowe

Od autora

Dokonałem coming outu w latach 90. jako student drugiego roku na Uniwersytecie Kalifornijskim w Davis. Pierwszą osobą w rodzinie, której się ujawniłem, była moja młodsza siostra, Ann. Matka zagadnęła mnie o to dopiero, gdy studiowałem na trzecim roku. Wciąż pamiętam ten szok, kiedy usłyszałem jej głos w słuchawce: „Czy to prawda? Faktycznie jesteś gejem?”. Powiedzmy tylko, że tamta rozmowa nie potoczyła się pomyślnie. Świat mojej matki wywrócił się wtedy do góry nogami, mój zresztą też, i wiedziałem, że już nic nigdy nie będzie takie jak przedtem. Przez kolejny rok praktycznie nie rozmawialiśmy ze sobą. Frazes, że „czas leczy rany”, na szczęście i w naszym przypadku okazał się prawdziwy. Minęło kilka lat i sytuacja się zmieniła. Nadal miewaliśmy różne zdania, coraz lepiej jednak sobie z tym radziliśmy. Zdarzały się okresy, kiedy nie odzywaliśmy się do siebie, ale w końcu jedno z nas nieporadnie inicjowało odnowienie kontaktów. Włożyliśmy wiele wysiłku – indywidualnie, ale też jako rodzina – w to, by znaleźć rozwiązanie. Gdziekolwiek jesteście w tej podróży ze swoim nastoletnim dzieckiem, mam pewność, że wy także je znajdziecie. Liczę na to, że ćwiczenia, wskazówki, prawdziwe historie i krzepiące cytaty zawarte w książce staną się dla was inspiracją i źródłem mocy.

Jako licencjonowany terapeuta par i rodziny od 2001 roku zetknąłem się z wieloma rodzicami, którzy przypuszczali albo dowiedzieli się, że ich dziecko, młodsze lub nastoletnie, identyfikuje się jako gej, lesbijka, osoba biseksualna lub transpłciowa (bądź jeszcze inaczej – o czym więcej później). Każda rodzina jest inna, reakcje ich członków się różnią, lecz wielu opiekunów czuje w podobnych chwilach bezradność, zagubienie lub strach. Piszę tę książkę dla takich jak oni oraz dla takich jak wy, szukających przewodnictwa i pomocy, abyście mogli wspierać dzieci, które kochacie. Wiedzcie, że nie jesteście sami; wiele osób na całym świecie zmaga się z tymi samymi wyzwaniami. Ta książka pomoże wam odnaleźć drogę.

Przypuszczam, że sięgnęliście po nią, bo potrzebujecie pomocy w nawigowaniu po nieznanym terytorium. Możecie przeżywać trudności albo czuć, że utknęliście w miejscu. Bycie rodzicem dorastającego dziecka LGBTQ+ wymaga szczególnych umiejętności i wiedzy, a ja jestem tu po to, aby wskazać wam kierunek. Wiem, że nie będę w stanie odnieść się do wszystkich wyzwań, z jakimi się mierzycie. Mam nadzieję, że ta książka okaże się dobrym punktem wyjścia i dowiecie się z niej, co czuje nastoletnia osoba LGBTQ+, a także jak najskuteczniej wspierać dorastającego człowieka, kiedy przechodzi tę kluczową życiową przemianę. To wszystko może być dla was nowe, więc nie spieszcie się. Doceniam, że zrobiliście pierwszy krok i sięgnęliście po tę publikację. Podpowie wam ona, jak radzić sobie z rodzicielskimi zadaniami, poczuć się lepiej ze sobą i z tym, jakimi rodzicami jesteście. Pozwoli też zyskać pewność siebie i narzędzia potrzebne do wspierania nastolatków.

Choć ta książka jest świetnym sposobem przepracowania niskiej samooceny czy frustracji, to jeśli wy lub wasze dziecko zmagacie się z poważniejszymi problemami zdrowia psychicznego, zachęcam was, abyście zwrócili się o pomoc do specjalisty. Jeśli mierzycie się z wyzwaniami rodzicielskimi, które wydają się przytłaczające bądź zagrażają wam lub innym członkom rodziny, albo nie macie jasności, jak najlepiej zatroszczyć się o swoje nastoletnie dziecko LGBTQ+, być może to także czas na sięgnięcie po profesjonalne wsparcie. Ta książka nie zastąpi terapii, leków ani opieki medycznej. Zwrócenie się o pomoc do terapeuty czy lekarza to nie powód do wstydu.

Bycie rodzicem nie jest proste, a bycie rodzicem nastoletniej osoby LGBTQ+ może przysparzać dodatkowych trudności. Musicie być gotowi podjąć wysiłek, stawić czoła obawom dotyczącym rodzicielstwa i szczerze odpowiedzieć sobie na pytanie, czego chcecie dla swojej rodziny i bliskiej wam nastoletniej osoby. Jestem pewien, że ta książka pomoże wam to osiągnąć, i kibicuję wam w tej cennej, ważnej, satysfakcjonującej pracy nad wspieraniem nastoletniego dziecka LGBTQ+, by mogło ono – i wy również – żyć pełnią życia.

Od Natuli

Prawdopodobnie zdecydowaliście się sięgnąć po tę książkę, gdyż najbliższa wam młoda osoba pewnego dnia… wyszła z szafy – dokonała tzw. coming outu. Usłyszeliście: jestem osobą homoseksualną, niebinarną, transpłciową. Być może nadal rezonują w was emocje, które wibrowały w powietrzu tamtej chwili. A może taka rozmowa jeszcze się nie odbyła, ale spodziewacie się, że się niebawem wydarzy? To, co was spotyka i to, czego doświadczacie – jest wyjątkowe. Jest wasze, jest kruche, może być trudne. Kto wie, czy nie najtrudniejsze z rodzicielskich wyzwań, z którymi do tej pory przyszło się wam zmierzyć.

Rozmowy na temat seksualności i płciowości zazwyczaj przysparzały rodzicom mnóstwo trudności. Nic w tym dziwnego, w końcu seksualność przez wieki pozostawała w strefie tabu. Dzisiejsi dorośli zwykle lepiej radzą sobie z takimi rozmowami niż wcześniejsze pokolenia: mają do dyspozycji znacznie więcej informacji, źródeł, książek, kampanii społecznych i organizacji zajmujących się edukacją seksualną. Radykalnie wzrósł również – dzięki rewolucji informacyjnej – dostęp do tego rodzaju treści u młodzieży. Jednak konfrontacja z faktem, że nasze dziecko wymyka się regułom heteronormatywności1 i decyduje się opowiedzieć swoim najbliższym o tym, kim jest, to zdecydowanie punkt zwrotny w życiu rodziny.

Długo zastanawialiśmy się, jaka książka wprowadzi naszych czytelników w tematykę LGBTQ+. Zdecydowaliśmy się na trzeźwo osadzoną w rzeczywistości pozycję Allana Sadaca, amerykańskiego terapeuty dzieci, młodzieży i rodzin. Autor występuje tutaj nie tylko jako specjalista zdrowia psychicznego, ale także jako świadek i rzecznik zmian społeczności osób nieheteronormatywnych w swoim kraju. Swojego „wyjścia z szafy” dokonał w latach 90. ubiegłego wieku, tuż po tym, gdy homoseksualność przestano oficjalnie traktować jako zaburzenie psychoseksualne, jednak jeszcze na wiele lat przed tym, gdy pionierskie stany Ameryki Północnej zaczęły prawnie uznawać równość małżeńską i rodzicielską par jednopłciowych. Perspektywa Sadaca jest również perspektywą osoby niebiałej – autor pochodzi z Filipin, co pogłębia jego obserwację i wyczula go na kwestie dyskryminacji.

Autor książki oglądał na własne oczy, jak zmienia się podejście do nieheteronormatywności w zróżnicowanych obyczajowo i kulturowo Stanach Zjednoczonych. Zwykliśmy postrzegać USA jako kraj progresywny, jednak warto pamiętać, że nadal wiele stanów sprzyja retoryce konserwatywnej obyczajowo, a niekiedy wręcz – otwarcie dyskryminującej społeczność LGBTQ+. Pełna depenalizacja kontaktów homoseksualnych w ostatnich ze stanów przypadła na rok 2003. Jeszcze dłużej czekano na pożegnanie „dyskretnej” polityki Don’t ask, don’t tell dotyczącej społeczności LGBTQ+ w amerykańskiej armii – zniósł ją dopiero Barack Obama w roku 2010.

Przed upadkiem żelaznej kurtyny mało który Polak miał świadomość, że na świecie istnieją grupy i społeczności zajmujące się walką o równouprawnienie osób LGBTQ+, mimo iż osoby queer istniały w naszej kulturze od zarania ludzkości. Dzisiaj ta sytuacja wygląda zupełnie inaczej, chociaż nadal nie doczekaliśmy się prawnej regulacji związków partnerskich osób tej samej płci. Nie istnieje również w polskim prawie karnym zapis precyzujący, na czym polega mowa nienawiści i przestępstwa motywowane nienawiścią w stosunku do osób nieheteronormatywnych.

Mnóstwo osób publicznych w Polsce (artyści, politycy, działacze społeczni, naukowcy, eksperci) to osoby queer. Od lat można wziąć udział w mniejszych i większych Paradach Równości w wielu miastach naszego kraju. Postaci LGBTQ+ pojawiają się w naszej popkulturze coraz częściej: nie tylko jako źródło konfliktu fabularnego (który najczęściej portetuje osobę nieheteronormatywną w starciu z nieakceptującym środowiskiem), lecz w sytuacjach, gdzie tożsamość i seksualność stanowią zaledwie jeden z kontekstów postaci.

Ostatnie lata to również radykalnie konserwatywny zwrot, który w Polsce szczególnie dotkliwie odczuły środowiska aktywistyczne i same osoby LGBTQ+. Druga dekada XXI wieku upłynęła pod znakiem „wojen o gender”, dyskryminujących wypowiedzi z ust hierarchów kościoła katolickiego (a po 2015 – również eksponowanych polityków) czy skandalicznych na skalę światową ustaw samorządowych (słynne „strefy wolne od LGBTQ+”).

Z tym wszystkim mierzą się w Polsce rodzice nastolatków LGBTQ+. A przecież zdajemy sobie sprawę – i pisze o tym również Sadac – już samo bycie rodzicem osoby nastoletniej to niemałe wyzwanie. Nasze dzieci dojrzewają w czasach dużo bardziej niepewnych niż te przypadające na nasze własne dorastanie. „Zmienna” LGBTQ+ zdawać się może dodatkową warstwą trudności, w których staramy się rozumnie i z miłością towarzyszyć dorastającemu dziecku.

Sadac zwraca się do rodziców z uważnością, empatią i koncentracją na relacji. Dostrzega stabilny fundament zaufania, który umożliwił naszemu dziecku otwarte wyrażenie siebie. Niniejsza książka uczy też inicjowania i prowadzenia trudnych rozmów, dbania o więź, skutecznego poszukiwania wsparcia. Lektura Sadaca – także naszemu zespołowi, który poświęcił polskiemu wydaniu dużo pracy – pozwala wrócić do korzeni rodzicielstwa i zyskać perspektywę, której tak bardzo jako rodzice potrzebujemy.

W polskim wydaniu szczególnie zadbaliśmy o zastosowanie mowy inkluzywnej i klarowne wyjaśnienia terminów, które dopiero znajdują miejsce w naszym języku. Mamy świadomość, że fundamentalne zmiany płyną nurtem języka i narracji. Jesteśmy dumni, że możemy stawać się częścią tej wytrwałej rewolucji.

Natalia Fiedorczuk

1 Znaczenie słowa „heteronormatywność” można znaleźć w słowniczku najważniejszych pojęć przygotowany przez Natalię Fiedorczuk w konsultacji z ekspertami i ekspertkami polskiego wydania, (zob. s. 189). Wszystkie przypisy w tekście pochodzą od redakcji.

Idealni rodzice nie istnieją. Bądźcie po prostu prawdziwi.

Sue Atkins

CZĘŚĆ I. Nastolatek LGBTQ+

W części pierwszej ustalimy pewne podstawy dotyczące rodzicielstwa oraz terminologii LGBTQ+, włącznie z tym, na czym polega bycie rodzicem, dlaczego towarzyszenie nastolatkom bywa trudne, co dokładnie oznacza akronim LGBTQ+ i co może czekać wasze dorastające dziecko. Te dwa pierwsze rozdziały mają was skłonić do tego, abyście zaczęli się zastanawiać, w jaki sposób możecie nawiązać wspierający kontakt z osobą nastoletnią i stworzyć głęboką relację, respektującą jej queerową tożsamość. Coming out jest podróżą także dla was, rodziców, a autorefleksja i zrozumienie, jak pielęgnować opartą na miłości więź z nastoletnim dzieckiem, mogą zapewnić wam wsparcie w tej wędrówce.

Rodzice mogą tylko udzielać wskazówek albo kierować na właściwe ścieżki, ale ostateczne ukształtowanie charakteru młodej osoby leży w jej własnych rękach.

Anne Frank

1

Być rodzicem dorastającego dziecka

W tym rozdziale przyjrzymy się waszej roli jako rodziców. Otrzymacie informacje, które pomogą wam budować relację, rozumieć wasze nastolatki i komunikować się z nimi. Wielu rodziców przeżywa trudności po coming oucie swoich dzieci – boją się, że powiedzą lub zrobią coś niewłaściwego. Możecie się czuć onieśmieleni, gdy nie macie pojęcia, jakie zmartwienia, przeszkody i obawy towarzyszą nastolatkom. Mam nadzieję, że pod koniec lektury tego rozdziału poczujecie, że zyskaliście narzędzia. Ponadto dzięki poznaniu podstawowej terminologii i pojęć LGBTQ+ pokażecie swojemu dorastającemu dziecku, że jest dla was ważne i chcecie dotrzeć do jego serca.

Genesis i Tamika

Genesis jest osiemnastoletnią uczennicą ostatniej klasy liceum. Jeszcze podczas wakacji powiedziała swojej matce Tamice, że jest lesbijką i spotyka się ze szkolną koleżanką, którą chciałaby zaprosić na rodzinną kolację. Tamika ma trudność z uporaniem się z tą wiadomością. Zaskoczyła ją jej ambiwalentna reakcja, ponieważ ma znajomych i kolegów z pracy, którzy są osobami LGBTQ+, i nigdy wcześniej nie widziała problemu w seksualnej i płciowej różnorodności. Tamika kocha córkę i zawsze łączyła je bliska relacja, ale jeszcze nie wie, co oznacza dla niej coming out Genesis.

Tamika i Genesis nadal rozmawiają ze sobą normalnie, lecz atmosfera jest niezręczna. Genesis ciągle dopytuje matkę, czy zastanowiła się nad zaproszeniem jej dziewczyny do domu. Tamika rozmawiała ze swoją przyjaciółką i kilkoma wybranymi osobami z rodziny o tym, co powinna zrobić i jak może wesprzeć córkę. Po paru miesiącach Tamika niechętnie zgadza się poznać dziewczynę Genesis. Wyznaje córce, że się denerwuje, ale jest gotowa. Obawia się, że powie bądź zrobi coś, co zdenerwuje albo zasmuci Genesis i jej dziewczynę. Prosi córkę, aby okazała jej cierpliwość, mówi, że bardzo się stara, i przyznaje, że nadal wiele spraw próbuje przemyśleć. To spotkanie jest początkiem, Tamika i Genesis wiedzą, że potrzeba będzie więcej rozmów i czasu.

Co to znaczy być rodzicem?

Niełatwo określić, co oznacza bycie rodzicem. Rodzicielstwo ma wiele aspektów i można je definiować relacyjnie, pokoleniowo, indywidualnie, a także w odniesieniu do norm kulturowych. Niektórzy z was być może nie są rodzicami biologicznymi, lecz członkami dalszej biologicznej rodziny, którzy przyjęli rolę rodzicielską – dziadkami, ciotkami i wujkami. Możliwe, że jesteście rodzicami zastępczymi, adopcyjnymi albo prowadzicie rodzinny dom dziecka. Rodzice lub osoby, które pełnią tę funkcję, wspierają nastoletnie osoby w wykształceniu własnego systemu wartości oraz zdrowego poczucia własnego „ja”, odpowiedzialności i pewności siebie, aby przygotować je do dorosłego życia. Ta rola wiąże się z zapewnieniem bezpieczeństwa i szacunku oraz zaspokojeniem innych podstawowych potrzeb, by wesprzeć zdrowy rozwój osobowości dziecka w całym okresie jego wzrastania. To również gotowość do przyjęcia stojącego przed wami człowieka, nawet jeśli się z nim nie zgadzacie czy nie rozumiecie jego decyzji. Bycie rodzicem może także oznaczać borykanie się ze złożonymi emocjami, z tym, jak zapewnić nastoletniej osobie bezpieczeństwo i jak ją uchronić przed trudnościami. Nierzadko może temu towarzyszyć smutek lub żałoba, gdy okazuje się, że orientacja psychoseksualna bądź tożsamość płciowa dziecka stawia pod znakiem zapytania rodzicielskie nadzieje czy marzenia.

Czym rodzicielstwo nie jest

Czasem będziecie się czuli tak, jakby osoba nastoletnia buntowała się wprost przeciwko wam, nie okazywała wam szacunku i zachowywała się niewłaściwie. Mimo to wciąż możecie wskazać jej kierunek i określić zdecydowane granice w sposób pełen miłości i troski, bez zawstydzania czy stosowania kar. Zdarza się bowiem i tak, że rodzice czasami rezygnują z mówienia dziecku, co jest dla nich ważne i co budzi ich niezgodę, a wtedy ich relacje zaczynają bardziej przypominać relacje rówieśnicze. Zachęcam was, abyście otaczając wasze nastoletnie dziecko LGBTQ+ miłością, zaznaczali, że granice i umowy społeczne istnieją.

pierwsze dwanaście lat za wami. Co teraz?

Może to być trudny i niepokojący czas dla was jako rodziców. Możecie mieć wrażenie, że nie macie pojęcia o wychowaniu dorastającego dziecka ani o tym, co jego coming out oznacza dla was i waszej rodziny. Nastolatki mogą spędzać więcej czasu poza domem albo izolować się w swoim pokoju. Być może hormony okresu dojrzewania sieją zamęt i za każdym razem, gdy wyciągacie rękę, kończy się to awanturą2.

Świetnym punktem wyjścia jest rozmowa, podczas której po prostu słuchacie swojego dziecka najuważniej, jak potraficie, bez osądzania. To niesamowite, ile możecie się nauczyć, jeśli tylko odłożycie na bok swoje ego, kompleksy i gniew, i poświęcicie czas, aby przyswoić to, czym ono chce się z wami podzielić. Kolejną kluczową kwestią jest cierpliwość wobec samego siebie i dorastającej osoby. Ważne, aby pamiętać, że bezwarunkowe rodzicielskie wsparcie i dostępność są na wagę złota. Po prostu pozostańcie w otwartości na naukę i znajdźcie czas, aby codziennie pokazywać młodej osobie, że jesteście przy niej tak, jak towarzyszyliście jej przez pierwsze lata życia.

nastoletniość dziecka to czas, by na nowo przemyśleć rolę rodzica

Jednym z największych wyzwań, jakie widzę w swojej praktyce, jest sytuacja, w której rodzice nie dokonali w sobie skutecznych zmian na kolejnych etapach rozwojowych dziecka. A przecież rodzicielstwo wymaga stale aktualizowanego zestawu umiejętności – innego w przypadku nastolatków, innego w przypadku młodszych dzieci. Wiem, że czasem wydaje się, że można oszaleć, gdy próbujemy zrozmieć potrzeby nastoletniej osoby, uważnie śledząc jej komunikację werbalną i niewerbalną. Co jej zachowanie może nam powiedzieć? Czego nie mówi głośno? Tak jak wy, wasze dziecko nie zawsze potrafi sprawnie przekazać, co je trapi. A jednak wszystko, co robi, coś znaczy.

Pamiętajcie, że nastolatki próbują zrozumieć, kim są. Być może nie zwracają się do nas tak często, jak byśmy chcieli albo jak to bywało wcześniej. Miłość możemy okazać, zapewniając im przestrzeń do samodzielnego rozwiązywania problemów i krytycznego myślenia o wyzwaniach, z jakimi mierzą się na co dzień.

Nastolatki także zastanawiają się nad swoją rolą

Może się wydawać, że wasze nastoletnie dziecko jest kompletnie rozbite. Zachowuje się nieprzewidywalnie i impulsywnie, a wy chcecie tylko tego, aby przemyślało sobie ważne sprawy. Najprawdopodobniej czuje się zagubione i niepewne, rozmyśla, jak się dopasować i jak odpowiadać na wasze oczekiwania, mierzy się z presją ze strony rówieśników, nauczycieli czy całego społeczeństwa. Nie chce czuć, że sprawia zawód ważnym osobom. Waszym zadaniem jest wzmocnienie jego pewności siebie, poczucia wartości, dbałości o siebie, empatii wobec samego siebie i samoakceptacji, tak aby zyskało jasność, kim chce zostać.

Quiz – jaki jest twój styl rodzicielstwa?

To, jakim rodzicem jesteś, będzie miało znaczący wpływ na rozwój nastoletniej osoby i jej wejście w dorosłość, a także na poziom swobody, z jaką w razie potrzeby będzie się ona do ciebie zwracała o radę i wsparcie. Jeśli twoim celem jest zrozumienie dziecka i wzmocnienie więzi, warto zastanowić się, jaki styl rodzicielstwa przyjąć, aby wspierał waszą zdrową relację.

Zastanów się, z którymi punktami najbardziej się identyfikujesz.

Autorytarny

Moje nastoletnie dziecko powinno robić to, co mówię.

Krzyczę na nie, gdy chcę dać mu do zrozumienia, że źle się zachowało.

Krytykuję je, żeby poprawić jego zachowanie.

Gdy się wściekam na moje nastoletnie dziecko, nie okazuję mu miłości.

Używam gróźb, aby kontrolować jego zachowanie.

Autorytatywny

Reaguję na potrzeby mojego nastoletniego dziecka.

Biorę pod uwagę jego opinię.

Zauważam i doceniam jego działania oraz ich efekty.

Wyjaśniam mu swoje decyzje.

Jestem ciepłym i kochającym rodzicem.

Uległy

Przekupuję moje nastoletnie dziecko rzeczami materialnymi albo jedzeniem.

Często nie egzekwuję przestrzegania zasad.

Gdy marudzi albo narzeka, odpuszczam i zgadzam się na wszystko.

Nie mamy wyraźnej struktury ani grafiku.

Moje nastoletnie dziecko jest moim najlepszym przyjacielem.

Niezaangażowany

Mam własne problemy, z którymi się zmagam.

Naście lat to wystarczająco dużo, żeby radzić sobie samodzielnie.

Nie mam specjalnych oczekiwań wobec zachowania nastoletniego dziecka.

Nie jestem ciepłym ani czułym typem rodzica.

Często pomijam wydarzenia szkolne i inne okazje.

Jeśli najsilniej utożsamiasz się z autorytarnym, uległym lub niezaangażowanym stylem rodzicielstwa, zastanów się, w jaki sposób może to wpływać na twoją relację z dzieckiem. Zachęcam wtedy do zmiany w kierunku stylu bardziej autorytatywnego3.. Przyjęcie autorytatywnego stylu rodzicielstwa pomaga wzmocnić relację z dorastającym dzieckiem i wesprzeć rozwój jego autonomii.

Definicja adolescencji

Adolescencję definiuje się jako wiek pomiędzy 9. a 21. rokiem życia4. Jest to czas intensywnego fizycznego, emocjonalnego, społecznego, umysłowego i psychologicznego wzrostu. To okres, w którym nastolatki dążą do rozwoju swojej tożsamości, wzmocnienia poczucia własnej wartości, społecznego i emocjonalnego dobrostanu oraz akceptacji społecznej. Nastolatki LGBTQ+ mogą się w tym wieku mierzyć ze szczególnymi trudnościami w związku z podwyższoną wrażliwością i podatnością na zranienie, wypływającymi z poczucia inności. Na tym etapie zauważają, że zaczynają (lub nie) angażować się romantycznie w jakąś relację i odczuwać pociąg seksualny. Może to wywołać ich niepokój związany z tym, jak rodzina i przyjaciele zareagują na wiadomość o ich nieheteronormatywności. W zależności od waszego miejsca zamieszkania i nastawienia lokalnej społeczności może to być czas, kiedy niektóre nastolatki LGBTQ+ zmagają się z depresją i obawami w związku z przytłaczającym lękiem przed dokuczaniem, dręczeniem bądź fizyczną i werbalną przemocą. To również okres o kluczowym znaczeniu dla osób transpłciowych lub nieidentyfikujących się z oznaczoną przy porodzie płcią, ponieważ to właśnie wtedy rozwijają się drugorzędowe cechy płciowe.

Etapy adolescencji

Istnieją trzy główne etapy adolescencji: wczesny, środkowy i późny5. Wczesny etap (pomiędzy 10. a 13. rokiem życia) to czas rozpoczęcia dojrzewania – właśnie wtedy większość ludzi zaczyna się zastanawiać nad swoją tożsamością płciową i orientacją psychoseksualną. Średnia adolescencja (14–17 lat) to etap, gdy nastolatki zazwyczaj okazują zaciekawienie romantycznymi i seksualnymi doświadczeniami poszukują też swojej tożsamości, zastanawiając się, jakie wartości i przekonania są im bliskie. Późna adolescencja (18–21 lat) to czas, gdy tożsamość osób nastoletnich, łącznie z ich romantycznymi i seksualnymi zainteresowaniami, jest lepiej rozwinięta, czują się one bardziej zadomowione w swojej indywidualności i nie szukają już tak mocno aprobaty innych.

Dlaczego towarzyszenie nastolatkom bywa takie trudne?

Wielu rodzicom osób w okresie adolescencji jest szczególnie trudno, i to z wielu różnych powodów. Gdy nastolatki dojrzewają fizycznie, zaczynają spędzać więcej czasu ze znajomymi i częściej podejmują decyzje samodzielnie, a rodzice nierzadko odczuwają tę zmianę jako utratę dziecka, które dotąd było z nimi silnie związane i od nich zależne. Rodzic może nie wiedzieć, jak radzić sobie z wyrazistymi przejawami niezależności osoby nastoletniej, która w drodze ku dorosłości próbuje ustalić, kim jest i kim chce być.

Inny powód, dlaczego rodzice doświadczają trudności, to nieustanna labilność emocjonalna nastolatków i zawrotne zmiany zachodzące w ich ekspresji, wyglądzie fizycznym, a także w ich zainteresowaniach, wyznawanych wartościach, wyrażanych opiniach, a u niektórych tożsamości płciowej i orientacji psychoseksualnej. Bywa, że rodzicom nie jest łatwo zapewnić nastolatkom przestrzeni, w której mogą szukać swojego ja, popełniać błędy, wyciągać wnioski i w ten sposób się rozwijać. Niezależnie od wszystkiego starajcie się zachować spokój, słuchać swojego dziecka i być przy nim, aby wspierać je w tej podróży ku wczesnej dorosłości.

Stają się bardziej niezależne

Spójrzcie na adolescencję jako na czas, w którym wasze nastoletnie dziecko uczy się i ćwiczy niezależność. Także tutaj rodzicom może być trudno znaleźć równowagę pomiędzy określaniem granic a dawaniem dorastającym dzieciom wolnej ręki i przestrzeni, aby uczyły się działać rozważnie, brać odpowiedzialność za swoje decyzje i tworzyć własne rozwiązania. Będzie to wymagało cierpliwości w pozycji obserwatora i wiedzy o tym, kiedy wkroczyć do działania. Sztuka równowagi jest bowiem umiejętnością, w której praktyka pomaga (ale rzadko, jeśli w ogóle, czyni mistrza).

Dorastają pod względem fizycznym i zmieniają się

U nastolatków LGBTQ+ fizyczne i rozwojowe zmiany w okresie adolescencji mogą wywołać trudności związane z tożsamością seksualną, zwłaszcza u osób, które zastanawiają się, czy nie są innej płci niż ta przypisana im przy urodzeniu. Ponadto nastoletnie osoby angażują się romantycznie i odkrywają, że ich ciała reagują na pociąg seksualny, a same panują nad tymi reakcjami tylko w niewielkim stopniu. Zaczynają porównywać się z innymi, docierają do nich rozmowy rówieśników o aktywności seksualnej i zainteresowaniach. Rozwój mózgu tworzy też nowe połączenia neuronów, wpływając na światopogląd i reakcje emocjonalne, a co ważniejsze, pomaga udoskonalać umiejętność myślenia przyczynowo-skutkowego.

Podejmują własne decyzje

Nastolatki LGBTQ+ starają się egzekwować swoją niezależność przez podejmowanie decyzji dotyczących ich życia, tego, kim są, kim chcą być, co chcą robić i jakimi ludźmi pragną się otaczać. Ważne jest, aby rodzice dostrzegali korzyści płynące ze zwiększania decyzyjności swoich dorastających dzieci i czerpania nauki z ich konsekwencji. Nastolatki zyskują pewność siebie i odporność psychiczną, jeśli czasem mogą upaść i uczyć się, jak się z tego podnieść.

Nie potrzebują rodziców tak bardzo jak kiedyś

To czas w rozwoju dziecka, gdy prawdopodobnie będziecie się czuli mniej potrzebni. Zamiast jednak się tym martwić, pamiętajcie, że nastolatki przygotowują się do wejścia w dorosłość i uczą się rozwiązywać własne problemy: rozwijają pewność siebie oraz zastanawiają się, kim są i czego pragną. Wasze nastoletnie dziecko nadal was potrzebuje – choć może to wyglądać inaczej, niż oczekiwaliście. Pokażcie mu, że wciąż jesteście przy nim, cokolwiek by się działo, i stwórzcie afirmujące otoczenie dla jego tożsamości LGBTQ+, a nadal będzie się do was zwracać z potrzebą uzyskania wsparcia i przewodnictwa.

Nastolatki dziś – ciekawe statystyki6

Podobnie jak we wcześniejszych pokoleniach dzisiejsze nastolatki różnią się od swoich poprzedników. Rozwój technologii mobilnych w ostatnich latach zmienił i spotęgował wyzwania związane z tym etapem życia. Nastolatki spędzają znaczną część czasu, wpatrując się w ekrany (smartfonów, telewizorów, tabletów, komputerów i laptopów) – tak dużą, że wiele z nich nie wysypia się w związku z nadużywaniem elektroniki. Z niektórych raportów wynika, że jest to średnio ponad osiem godzin kontaktu z ekranem dziennie.

Więcej nastoletnich osób zgłasza, że ich podstawowe relacje społeczne mają częściej charakter wirtualny niż osobisty. Nastolatki zalewane są zdjęciami rówieśników robiących przeróżne ciekawe rzeczy, czasem związane z niebezpiecznymi chwilowymi modami, i doświadczają FOMO (ang. fear of missing out – lęk przed wypadnięciem z obiegu), slut-shamingu7 i innych form dręczenia online. W efekcie więcej osób sygnalizuje emocje takie jak lęk i niepokój oraz choruje na depresję. Dane Pew Research Center wskazują około 8% wzrost depresji wśród osób w tym okresie rozwojowym w stosunku do sytuacji sprzed 10 lat8. Do wyzwań związanych z komunikacją, socjalizacją i zdrowymi relacjami – umiejętnościami, których najlepiej uczy się przez interakcje twarzą w twarz – dochodzi mierzenie się z naruszeniem prywatności online – nastolatki mogą otrzymywać prowokacyjne selfie, częściej widzą materiały o sugestywnym zabarwieniu seksualnym lub otrzymują wiadomości o erotycznej treści (tzw. seksting).

Z drugiej strony dla współczesnych nastolatków tożsamość płciowa przestaje być tematem tabu, częściej spotykają się z jej nonkonformistyczną ekspresją i chętniej wchodzą w interakcje z rówieśnikami identyfikującymi się jako LGBTQ+ – wśród amerykańskich nastolatków 35% zna kogoś, kto używa zaimków neutralnych płciowo9, a 89% młodych Amerykanów popiera małżeństwa jednopłciowe10. Są także bardziej zainteresowani polityką niż młodzież dorastająca kilka lat wcześniej11.

Dzieci zmieniają się w młodych dorosłych szybciej niż kiedykolwiek wcześniej

Dzisiejsze nastolatki stykają się z dorosłą rzeczywistością w młodszym wieku niż dawniej. Wystarczy kliknięcie myszki czy przesunięcie palca na ekranie smartfona i mają kontakt z najnowszymi modami, plotkami o celebrytach i wiadomościami. Korzystają ze źródeł o różnym poziomie wiarygodności. Oglądają nagrania i czytają o relacjach miłosnych i seksie, mają również dostęp do pornografii. Ponadto poddaje się je presji dotyczącej narkotyków, alkoholu i seksu w młodszym wieku niż poprzednie pokolenia. Nastolatki (w tym te LGBTQ+) są nieustannie wystawiane na wiele nowych rzeczy, jeszcze zanim ich umysły staną się gotowe i wystarczająco rozwinięte, aby mądrze się z tym uporać.

Smartfony i portale społecznościowe

Nastolatki szukają miejsc, gdzie czują się akceptowane i mogą być sobą. Dla tych, które identyfikują się jako LGBTQ+, zwłaszcza jeśli mieszkają na wsiach i w mniejszych miastach, smartfony i portale społecznościowe mogą być jedynym dostępem do innych osób identyfikujących się jako LGBTQ+. Dzięki nim mogą uzyskać niezbędne wsparcie i informacje, których potrzebują. Funkcjowanie w wirtualnym świecie niesie jednak wiele zagrożeń, takich jak cyberprzemoc, seksting, bullying czy narażenie na kontakt z potencjalnym sprawcą przemocy seksualnej. Dlatego ważne jest, aby rozmawiać z dzieckiem o cyfrowym bezpieczeństwie.

Wiadomości, media i przeciążenie nadmiarem informacji

Intensywność wirtualnego świata może być przytłaczająca dla każdego z nas, a zwłaszcza dla młodych osób LGBTQ+. W rozmowach często wyrażają one swoje obawy związane z nieustannym napływem wiadomości, alertów i powiadomień, z których wiele dotyczy sporów politycznych, zamieszek i różnych rodzajów przestępstw wynikających z nienawiści. Warto podpowiedzieć swojemu nastoletniemu dziecku, jak zarządzać konsumpcją mediów, żeby uniknąć przytłoczenia wiadomościami. Ważne jest też korzystanie z wiarygodnych źródeł. Często wymaga to refleksji, jaki wzorzec sami stanowimy dla swojego dziecka w związku z korzystaniem z mediów.

Medytacja mindfulness na trudne chwile

Medytacja pozwala znaleźć spokój tu i teraz, wrócić do siebie. Może być cennym zasobem w okresach stresu, a także jako regularna praktyka. Znalezienie chociaż chwili na tę ważną formę dbania o siebie może nas wzmocnić, dzięki czemu będziemy sobie radzić z wyzwaniami (włączając w to rodzicielstwo) z większym spokojem i jasnością umysłu. Poniższą prostą medytację mindfulness można praktykować w dowolnym momencie:

Znajdź ciche miejsce bez rozpraszających bodźców. Możesz nawet powiesić na drzwiach kartkę: „Nie przeszkadzać”.

Przyjmij komfortową pozycję. Usiądź np. po turecku, na poduszce, na podłodze albo połóż się na łóżku.

Ustaw minutnik na tyle, ile chcesz. Na początek wystarczy pięć minut. Weź głęboki wdech przez nos, a następnie zrób długi wydech, także przez nos.

Po paru głębokich oddechach oddychaj dalej tak jak zwykle. Przy każdym wdechu myśl o rzeczach, które przynoszą ci spokój i relaks (jak ulubiona plaża czy miejsce w otoczeniu przyrody). Z każdym wydechem wyobrażaj sobie, że stres, z którym się mierzysz, ulatnia się.

To naturalne, że błądzisz myślami. Uznaj obecność myśli bez oceniania ich, a potem spróbuj skupić się na danej chwili, również bez oceniania. Co czujesz? I w której części ciała? Jaki zapach ci towarzyszy?

Gdy zadzwoni minutnik, powoli otwórz oczy i powróć do chwili obecnej.

Brutalna rzeczywistość

Nastolatki LGBTQ+ mogą być narażone na rozmaite nieprzyjemności, w tym nie tylko prześladowanie online, ale też dyskryminację w relacjach społecznych czy przejawy nietolerancji w kontaktach z dalszą rodziną. Dlatego istotne jest, byście jako rodzice pytali swoje nastoletnie dziecko, czy czuje się bezpiecznie w szkole i w swoim środowisku. Zadbajcie o to, aby miało pewność, że pomożecie mu, kiedy nie będzie wiedziało, jak samodzielnie się obronić. Chociaż staje się coraz bardziej niezależne, nadal to waszym zadaniem jest chronić je przed sytuacjami, które mogą okazać się dla niego trudne lub krzywdzące.

Ogromna presja, aby odnieść sukces

Nastolatki LGBTQ+ nie różnią się od rówieśników, którzy starają się znaleźć szczęście i poczucie satysfakcji w życiu, nieustannie mierząc się z presją społeczną i rywalizacją czy rozmaitymi oczekiwaniami. Czasem są to stawiane im wymagania odnośnie do stopni czy szkolnych osiągnięć, czasem wysoka poprzeczka, którą sami sobie ustawiają. Nastolatki LGBTQ+ mogą też borykać się z poczuciem nieprzystosowania wynikającym z orientacji psychoseksualnej i tożsamości płciowej. Warto stworzyć nastoletniemu dziecku przestrzeń, by mogło działać zgodnie ze sobą i na swój własny sposób.

Czyny znaczą więcej niż słowa

Często najlepszym sposobem na to, aby pokazać nastoletniemu dziecku, że jesteście otwarci i skłonni do akceptacji, są wasze działania. Nieprzypadkowo mówi się, że czyny znaczą więcej niż słowa.

Możecie to wyrazić przykładowo przez:

Docenienie dziecka w drobnych gestach, codziennym uśmiechu czy przytuleniu. Warto, żeby wiedziało, że kochacie i akceptujecie je takie. jakie jest.

Zachowywanie się dokładnie tak jak przed jego coming outem.

Zachęcanie dziecka do tego, aby zapraszało znajomych do domu.

Zainteresowanie się tematami i inicjatywami, które są dla niego ważne.

Pomyślenie, w jaki sposób możecie się zaangażować w aktywności wspierające społeczność LGBTQ+, np. poszukajcie grup wsparcia i działań edukacyjnych12. Nawet utrzymana w pozytywnym tonie rozmowa o społeczności LGBTQ+ z rodziną i przyjaciółmi może okazać się bardzo wspierająca.

Zagłębienie kultury LGBTQ+, poznanie ważnych, ikonicznych postaci i wzorców ze społeczności queer.

Wybranie się razem na paradę równości.

Nastolatki szukają swojej drogi w coraz bardziej skomplikowanym świecie

Młody człowiek może czuć się traktowany jak dziecko, a już za chwilę – zanim się zorientuje – znajduje się w samym środku nastoletniego życia, bez mapy czy instrukcji obsługi. Może mieć także wrażenie, że życie byłoby prostsze, gdyby nie szkolna czy towarzyska presja. Kiedyś wasze dziecko wiedziało, na czym stoi i jak się zachować, czuło się bezpiecznie zakotwiczone w rodzinnej przystani. Ale w okresie dorastania nastolatki (a wśród nich osoby LGBTQ+) zaczynają zwracać większą uwagę na to, jak są postrzegane i czy aby na pewno są wystarczająco fajne. W ten sposób nieustannie wahają się pomiędzy pragnieniem, aby pozostać blisko domu, a dążeniem do niezależności i samowystarczalności. Nastolatki zaczynają dostrzegać zmiany zachodzące w ich ciałach i to, jak są postrzegane przez innych ludzi. Stają przed nowymi wyzwaniami np. formułując opinie na temat kwestii społecznych, środowiskowych czy politycznych. Mogą czuć wewnętrzny konflikt w związku z wyborem między lojalnością wobec starych przyjaciół, z którymi łączy je relacja z dzieciństwa, a pragnieniem nawiązywania nowych znajomości z osobami z innych towarzyskich kręgów. Ponadto nastolatki eksperymentują i dokonują mnóstwa nowych odkryć dotyczących istotnych dla nich wartości. Pragną bezpieczeństwa i beztroski dzieciństwa, a zarazem chcą być niezależnymi dorosłymi podejmującymi decyzje. To niełatwy czas w życiu dorastającego człowieka.

Nie chcę o tym rozmawiać

Starsze nastolatki pragną samodzielnie rozwiązywać różne sprawy. Nie chcą rozmawiać z rodzicami, często z obawy, że usłyszą krytykę albo zostaną ocenione. To normalne, że czują się swobodniej w rozmowie z rówieśnikami, ale nie oznacza to, że nie potrzebują wsparcia rodziców. Oto przykład, jak radzić sobie w takich sytuacjach i dać swojemu nastoletniemu dziecku do zrozumienia, że jesteście obok, gdyby was potrzebowało.

Rodzic: Dzwonili do mnie dziś ze szkoły. Słyszałem, że miałeś jakiś konflikt. Chciałbym usłyszeć od ciebie, co się wydarzyło.

Nastolatek: Nie zrobiłem nic złego.

Rodzic: Nie uważam, że zrobiłeś coś złego.

Nastolatek: Nie chcę o tym rozmawiać.

Rodzic: Mam nadzieję, że wiesz, że tu jestem i w każdej chwili mogę cię wysłuchać. Słyszę, że nie chcesz o tym rozmawiać, ale czy jest cokolwiek, co mogę zrobić, żeby ci pomóc?

Nastolatek: No, możesz przestać robić z tego wielką sprawę. Po prostu chcę zapomnieć o dzisiejszym dniu.

Rodzic: W porządku, pamiętaj, że cię kocham i po prostu chcę pomóc. Jeśli zmienisz zdanie, będę w salonie. Jestem do twojej dyspozycji w każdej chwili.

Nastolatek: (Brak reakcji werbalnej).

Może wam być trudno zorientować się, kiedy (i jak) warto pomagać, a kiedy lepiej zapewnić dziecku przestrzeń do autonomii. Możecie się czuć bezradni, nieskuteczni bądź odrzuceni, kiedy wasze starania spotykają się z odmową. Pamiętajcie, wsparciem jest już sam komunikat, że widzicie swoje dziecko i dajecie mu do zrozumienia, że jesteście dostępni, jeśli i kiedy będzie gotowe.

Nastolatki LGBTQ+ – jeszcze bardziej kręta ścieżka

Choć może się wydawać, że sytuacja się poprawiła, jeśli chodzi o otwartość społeczeństwa na kwestie związane z LGBTQ+ (rośnie akceptacja dla małżeństw jednopłciowych, pojawia się więcej osób publicznych LGBTQ+ np. związanych ze spotem lub popkulturą, liczniejsze jest grono sojuszników i sojuszniczek na scenie politycznej), to nastolatki LGBTQ+ nadal są w mniejszości. Osoby niebiałe LGBTQ+ nierzadko spotykają się z niesprawiedliwym traktowaniem i doświadczają zintensyfikowanych aktów dyskryminacji, częściej też padają ofiarą nękania i ataków werbalnych13. Jako społeczeństwo musimy jeszcze wiele się nauczyć i pracować nad naszą kompetencją kulturową i zrozumieniem.

Niektórzy politycy i partie polityczne próbują naruszyć prawa osób LGBTQ+, wspierając dyskryminujące rozwiązania, które m.in. ograniczyłyby im dostęp do kluczowych usług administracyjnych i zdrowotnych. Nadal w niektórych częściach USA obowiązują przepisy prawa uderzające w nauczycieli i pracowników, którzy podejmują kwestie LGBTQ+ w szkole, a lekcje edukacji seksualnej przeważnie prowadzone są z perspektywy heteronormatywnej. Nawet jeśli nastolatki LGBTQ+ wychowują się we wspierających rodzinach i społecznościach, wciąż narażone są na wrogość i przekaz o swojej nieadekwatności.

Zadaniem rodzica jest wspierać i prowadzić

Nieważne, co myślicie czy czujecie w związku z seksualną i/lub płciową tożsamością waszego nastoletniego dziecka. Najważniejsze jest, abyście stanowili dla niego kotwicę bezpieczeństwa i przystań empatii. Pomyślcie o czasach, gdy sami byliście nastolatkami, spróbujcie sobie przypomnieć, jak to było w waszym wypadku, i wiedzcie, że dla waszego dziecka LGBTQ+ ten okres może być trudny. To niezwykle istotne, by wiedziało ono, że może liczyć na dorosłego, który o nie dba i towarzyszy mu na każdym etapie wędrówki.

Dorastająca osoba będzie popełniała błędy. Zdarzy jej się podjąć złe decyzje, np. zaprzyjaźnić się z kimś niewłaściwym lub zwierzyć się komuś nieodpowiedniemu ze swojej orientacji czy tożsamości. Doświadczy trudności w związkach, nie zawsze wiedząc, jak sobie radzić z burzą emocji, czy dokonując niewłaściwych wyborów w sprawie seksu. Może też mierzyć się z wyzwaniami w szkole. Pozwalajcie jej błądzić i bądźcie obok, by podać jej pomocną dłoń, gdy się potknie. Stwórzcie przestrzeń, żeby mogła się do was zwrócić i delikatnie dajcie do zrozumienia, że zawsze jesteście dostępni.

Wnioski

W tym rozdziale zachęcam was do ponownego przyjrzenia się waszej rodzicielskiej roli. Jeśli wasze dziecko niedawno oznajmiło wam, że należy do społeczności LGBTQ+, jesteście w nowej sytuacji i zmienionej rodzinnej konstelacji, więc warto zweryfikować dotychczasowe metody. Niełatwo jest przyglądać się sobie i konfrontować z tym, co nieznane. Rodzicielstwo to wezwanie, abyście robili to, co konieczne, żeby wspierać rozwój swojego dziecka. Nie ma uniwersalnych recept na bycie rodzicem. Najczęściej sami odkrywamy, co działa w naszych relacjach – jak wykorzystywać swoje mocne strony i jak komunikować to, co dla nas ważne. Wasze zaangażowanie wciąż będzie odgrywało kluczową rolę, a ja wierzę, że wyposażeni w narzędzia, o których piszę w tej książce, będziecie mieli szansę stać się rodzicami, jakimi pragniecie być. Zachęcam was, abyście byli przewodnikami, sprzymierzeńcami i kochającymi obrońcami swojego nastoletniego dziecka LGBTQ+.

Omówiliśmy już niektóre czynniki wpływające na dorastające dzieci LGBTQ+, a w następnym rozdziale przyjrzymy się roli rodzica i jeszcze bardziej poszerzymy rozumienie doświadczenia bycia osobą LGBTQ+. Wiedza sprzyja lepszemu poznaniu siebie, pozwala też lepiej zrozumieć psychoseksualną orientację i tożsamość płciową nastoletniego dziecka. Mimo ogromnego postępu w naukach społecznych wciąż istnieją ogromne luki w tym, co wiemy, i w tym, co wydaje nam się, że wiemy o społeczności LGBTQ+.

2 Oprócz hormonów przebudowie ulega mózg nastoletnich osób i dopiero całościowe ujęcie tych procesów pozwala zrozumieć zmiany zachodzące w tym okresie, zob. A. Stępień-Proszewska, Jak zrozumieć nastolatka, Natuli, Szczecin 2023.

3 Autorytatywny, czyli oparty na autorytecie – w przeciwieństwie do autorytarnego, czyli opartego na władzy.

4 Podobnie adolescencję definiuje WHO, zob. online: https://www.who.int/health-topics/adolescent-health#tab=tab_1, (dostęp: 2.10.2023).

5 Badacze różnią się w nazewnictwie, choć często zgadzają się co do dynamiki tego procesu. Aneta Stępień-Proszewska w książce Jak zrozumieć nastolatka (Natuli, Szczecin 2023, s. 19–27) wyróżnia następujące etapy: 10–13 lat – oddzielenie, 14–18 lat – etap przejściowy, 18–25 lat – integracja, dzięki czemu wydłuża zaproponowany przez Allana Sadaca okres adolescencji. Z kolei Kim John Payne w książce Nowa dyscyplina (tłum. K. Mazurek, Natuli, Szczecin 2023, s. 238–245) proponuje następującą nomenklaturę: wiek 13–14 lat określa mianem negacji (zamknięcia na czas renowacji), wiek 15–16 lat to etap „być może” (przygotowanie do otwarcia), a w wieku 17–19 lat dostrzega moment afirmacji (ponowne otwarcie interesu).

6 Statystyki przywoływane przez autora dotyczą USA. Sytuację w Polsce opisuje np. raport Sytuacja społeczna osób LGBTA w Polsce. Raport za lata 2019–2020, red. M. Winiewski, M. Świder, Warszawa 2021, online: https://kph.org.pl/wp-content/uploads/2021/12/Rapot_Duzy_Digital-1.pdf (dostęp: 13.04.2023).

7 Slut-shaming to krytykowanie, ośmieszanie lub stygmatyzowanie kogoś za wygląd, ubiór, zachowanie seksualne czy podejmowanie decyzji związanych z seksem, które nie odpowiadają konserwatywnym normom społecznym dotyczącym moralności i seksualności.

8 Zob. A.W. Geiger, L. Davis, A growing number of American teenagers – particularly girls – are facing depression, Pew Research Center, online: https://www.pewresearch.org/
short-reads/2019/07/12/a-growing-number-of-american-teenagers-particularly-girls-are-facing-depression (dostęp: 12.12.2023).

9 Autor powołuje się na badania Pew Research z 2019 roku, zgodnie z którymi pokolenie Z różni się pod tym względem od starszych generacji. Por. K. Parker, N. Graf, R. Igielnik, Generation Z Looks a Lot Like Millennials on Key Social and Political Issues, online: https://www.pewresearch.org/social-trends/wp-content/uploads/sites/3/2019/01/PSDT_1.17.19_generations_FULLREPORT3.pdf (dostęp: 12.12.2023).

10 Wg badań przeprowadzonych przez Instytut Gallupa, zob. online: https://news.gallup.com/poll/506636/sex-marriage-support-holds-high.aspx, (dostęp: 13.12.2023).

11 Autor podaje, że w wyborach prezydenckich w 2020 roku zagłosowało 45% młodych ludzi. Frekwencja wśród polskiej młodzieży w wyborach parlamentarnych w 2023 roku była rekordowa i wynosiła aż 68%.

12 W oryginale autor proponuje działającą na szeroką skalę amerykańską organizację PFLAG (Parents, Families, and Friends of Lesbians and Gays – Rodzice, Rodziny i Przyjaciele Lesbijek i Gejów). W Polsce istnieje wiele grup wsparcia. Por. Suplement, s. 197.

13 Autor odnosi się do realiów amerykańskich, wskazując na nakładające się problemy z rasizmem i homofobią. W Polsce obserwujemy takie podwójne wykluczenie znacznie rzadziej, choć akty homofobiczne czy transfobiczne i systemowa dyskryminacja nie należą do rzadkości.

Jeśli będę czekać, aż ktoś inny potwierdzi ważność mojego istnienia, będzie to oznaczać, że nie doceniam siebie.

Zanele Muholi