Spis treści

Karta redakcyjna

Wstęp

Rozdział I: Rachab

Rozdział II: Machla, Noa, Chogla, Milka, Tirsa

Rozdział III: Aksa

Rozdział IV: Debora

Rozdział V: Jael

Rozdział VI: Córka Jeftego

Rozdział VII: Pani Manoachowa

Rozdział VIII: Żona Samsona i Dalila

Rozdział IX: Matka Mikajehu

Rozdział X: Żona lewity

Rozdział XI: Anna i Peninna

Rozdział XII: Mikal i Merab

Rozdział XIII: Abigail

Rozdział XIV: Batszeba

Rozdział XV: Tamar

Rozdział XVI: Kobieta z Tekoa i kobieta z Abel

Rozdział XVII: Abiszag

Rozdział XVIII: Dwie matki

Rozdział XIX: Królowa Saby

Rozdział XX: Wdowa z Sarepty

Rozdział XXI: Izebel

Rozdział XXII: Zadłu-Żona

Rozdział XXIII: Kobieta z Szunem

Rozdział XXIV: Młoda służąca

Rozdział XXV: Atalia

Rozdział XXVI: Joszeba

Rozdział XXVII: Chulda

Rozdział XXVIII: Gomer

Zakończenie

Przypisy

Niezapomniane. Bohaterki Biblii. Księgi prorockie

Copyright © 2022 Magda Grabowska
Copyright © Fundacja Prodoteo, Warszawa 2022

Redaktor prowadząca – Anna Kaszubowska

Redakcja językowa – Dominika Ziemińska

Korekta – Anna Kaszubowska

Projekt okładki i stron tytułowych – Ewa Jabłońska

Projekt graficzny książki – Przemysław Gąbka

Skład – Łucja Stachurska

Cytaty z Pisma Świętego za wydaniem:
Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Biblia Tysiąclecia,
wyd. V, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 2020.

Wydanie 1

ISBN 978-83-66665-84-2 (PDF)
ISBN 978-83-66665-82-8 (EPUB)
ISBN 978-83-66665-83-5 (MOBI)

Fundacja Prodoteo
ul. Rudzka 9 lok. 54
01-689 Warszawa

prodoteo.pl
ebook dostępny na:
contragentiles.pl/ksiegarnia

WSTĘP

.

Zapraszam Cię do drugiego etapu wspólnej podróży przez Biblię, podczas której poznajemy Niezapomniane – kobiety, którym natchnieni autorzy poświęcili swoją uwagę i których sylwetki nakreślili na kartach tej niezwykłej Księgi. To one są naszymi przewodniczkami w tej podróży. Spotykamy je w kolejności takiej, w jakiej pojawiają się na kartach Biblii. Przeprowadzają nas więc też przez rozwijającą się biblijną historię, którą dzięki nim możemy coraz lepiej poznawać i rozumieć.

Podczas pierwszego etapu poznałyśmy bohaterki Pięcioksięgu. Teraz spotkamy następne. Niektóre poznamy z imienia, inne pozostaną bezimienne. Będą to mężatki i panny, matki i córki, kobiety, które nie mogą dać życia, choć tego pragną, i takie, które je odbierają; spotkamy królowe i gospodynie domowe, prorokinie i prostytutki, kobiety wierne i niewierne. Niektóre będą mądre, inne wręcz przeciwnie, niektóre będą bogate, inne biedne, niektóre będą piękne, inne będą miały urodę przeciętną. Będą te dobre, będą te złe. Historie niektórych połączą wspólne wątki, powtarzające się motywy, tak jak to bywa w życiu.

Przyznam, że miałam dylemat, czy wspominać złe kobiety, o których raczej wolałoby się zapomnieć. To, jakie były, jak postąpiły lub postępowały, chciałoby się raczej okryć całunem milczenia, a je same obejść szerokim łukiem. A jednak pojawiają się na kartach Biblii. Skoro więc prowadzeni przez Ducha Świętego autorzy stawiają je na naszej drodze, to pewnie nie powinnyśmy ich ignorować. Udział tych kobiet w całej historii możemy potraktować jako przestrogę, a je same jako przykład postaw, których lepiej nie powielać w swoim życiu. Z drugiej strony możemy też zobaczyć, że nikt nie jest w stanie pokrzyżować Bożych planów i zamysłów, choć może w nich trochę namieszać. Bóg jednak nawet to, co złe, potrafi ostatecznie użyć w realizacji swoich zamierzeń, a nawet wykorzystać dla swojej chwały.

Niektóre z kobiet są zaledwie wspomniane. Z tego powodu niejednokrotnie pomija się je i nie poświęca im uwagi. Jednak czasem przecież jedno zdanie o kimś, czyjś „błysk istnienia” wystarczy, by na jakąś istotną rzecz zwrócić naszą uwagę, pokazać coś ważnego. Z tego powodu postaram się nie pominąć żadnej kobiety, nawet tej pozornie niewiele znaczącej. Będziemy jednak uważać na to, by nie wnioskować z informacji o naszych bohaterkach więcej, niż należy. Postaram się nie narzucać swoich wyobrażeń ani nie wpisywać w tekst tego, czego tam nie ma. W powieściach, filmach i książkach poświęconych kobietom Biblii (a jest ich przecież niemało) niejednokrotnie dodaje się elementy nieistniejące i „wypełniacze treści” lub ignoruje pewne detale. Buduje to wyobrażenia, których potem trudno się pozbyć, i to one tworzą nasze wizje biblijnych wydarzeń oraz ich bohaterów. Staram się dociekać szczegółów, a wobec niepewności (takich sytuacji jest więcej niż mniej) zadaję pytania i stawiam przypuszczenia, dlatego znajdziesz w tekście wiele zdań zaczynających się od: „może”, „czyżby”, „prawdopodobnie”, „wydaje się” lub „wygląda na to”. Mam nadzieję, że takie podejście pozwoli nam wszystkim na plastyczne kreowanie wizji wydarzeń, nieprzywiązywanie się do jednej tylko opcji i poszukiwanie różnych innych, prawdopodobnych możliwości ich przebiegu. Ponieważ wydarzenia biblijne rozgrywają się na arenie konkretnych, następujących po sobie faktów dziejowych i rozwijającej się historii zbawczej, będziemy obserwować także ich kontekst historyczny. To pozwoli nam lepiej zorientować się w historii biblijnej. Podobnie jak w części pierwszej, dotyczącej Niezapomnianych z Pięcioksięgu, będziemy też poznawać kulturę, w jakiej żyły nasze bohaterki, niektóre uwarunkowania społeczne i obyczaje ich czasów. Będziemy także poznawać mężczyzn ich życia – mężów i synów, ale ponieważ to nie oni będą dla nas najważniejsi, nie poświęcimy im wiele uwagi. Potraktujemy ich raczej jak tło, choć zazwyczaj to kobiety są tłem dla tych mężczyzn i zwykle to one są wplecione w ich historię. My jednak chcemy zauważyć właśnie je, ich rolę, wpływ i znaczenie dla tego, co się działo. Od tych kobiet będziemy uczyć się naśladować to, co dobre, i unikać tego, co złe. I oczywiście – co najważniejsze – będziemy poznawać Pana Boga. Popatrzymy, w jaki sposób On konsekwentnie realizuje swój odwieczny plan, jak działał w życiu naszych bohaterek, kim dla nich był, jak Go traktowały i jakie były tego konsekwencje. Na tle tych rozważań będziemy mogły przyjrzeć się sobie samym – sytuacjom ze swojego życia, swoim relacjom z Bogiem i ludźmi, swoim silnym i słabym stronom – i wyciągnąć z tego wnioski dla siebie.

Nasza podróż odbywać się będzie nie tylko w czasie, ale i w przestrzeni geograficznej. Będziemy poznawały miejsca, w których rozgrywają się historie naszych bohaterek. Dlatego bardzo Cię zachęcam, byś podczas czytania zaglądała do atlasów biblijnych i posługiwała się zawartymi w nich mapami. Znajdziesz ich wiele w Internecie[1] i być może na półkach Twojego regału. Korzystaj z nich, proszę. Niedługo wszystkie te miejsca staną się dla Ciebie bliskie, a ich położenie oczywiste i samo wspomnienie o nich natychmiast przeniesie Cię do biblijnej rzeczywistości.

Zachęcam Cię gorąco do odbycia tej podróży w towarzystwie innych kobiet, z którymi – po wspólnym lub indywidualnym przeczytaniu historii którejś z naszych bohaterek – będziecie mogły rozmawiać o swoich przemyśleniach i dzielić się odpowiedziami na pytania zawarte na końcu każdego omawianego fragmentu. To bardzo wzbogaca nasze życie, daje okazję do wzajemnego motywowania się i budowania. Zachęcam Cię też do zapisania własnej refleksji, myśli przewodniej, wniosku, czegoś, co było szczególnie ważne i warte zapamiętania w spotkaniu z konkretną bohaterką.

Gdy spotykałam nasze bohaterki, miałam ogromną ochotę dodać do imienia każdej z nich jakieś określenie w stylu: „Ewa, która...”, „Sara, która...”, „Rachab, która...”. Chciałam w ten sposób zobrazować daną postać, eksponując wybraną cechę lub wydarzenie z jej życia. To pomogłoby lepiej utrwalić w pamięci każdą z nich. Z drugiej strony jednak to w pewien sposób stygmatyzowałoby tę kobietę i wstawiałoby ją „w ramki”, a do tego byłyby to moje ramki. Chcę więc Tobie zaproponować „zabawę” w nadawanie przydomków każdej ze spotkanych kobiet i określenie jej w sposób, który najlepiej przemówi do Ciebie i pozwoli Ci ją zapamiętać, tak jak sama chcesz. Za jakiś czas być może zobaczysz ją w nowym świetle, w nowej odsłonie i zmienisz jej określenie na inne.

Wyruszając w ten etap podróży przez Biblię, stanęłam też przed dylematem, czy kontynuować tę podróż zgodnie z układem ksiąg, jakim na ogół obecnie się posługujemy (Pięcioksiąg, księgi historyczne, dydaktyczne, prorockie), czy zgodnie z tradycyjnym układem hebrajskim, według którego Stary Testament podzielony był na trzy części: Pięcioksiąg, Proroków i Pisma. Z takiego właśnie układu korzystał i na ten układ powoływał się Pan Jezus Chrystus, mówiąc o „Prawie, Prorokach i Psalmach” (zob. np. Łk 24,44). Psalmy były pierwszą księgą części określanej jako Pisma i dlatego czasem tej nazwy używano jako nazwy całości Pism. Ostatecznie zdecydowałam się na drugie rozwiązanie. Pozwoli nam to później, w części poświęconej bohaterkom Pism, spotkać kobiety, którym poświęcone są całe księgi, takie jak: Księga Rut, Księga Estery czy Księga Pieśni nad Pieśniami.

Tak więc zapraszam Cię do podróży przez księgi prorockie w układzie hebrajskim Starego Testamentu. Obejmują one księgi tzw. proroków wcześniejszych (dawniejszych) i są to księgi: Jozuego, Sędziów, Samuela i Królewska (w naszym układzie zarówno Księga Samuela, jak i Królewska podzielone są na dwie księgi), oraz proroków późniejszych, czyli księgi: Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela, a także księgę dwunastu proroków mniejszych, która była traktowana jako jedna księga (zauważmy przy okazji, że Księga Daniela nie była zaliczana do ksiąg prorockich). Jedynym wyjątkiem, jaki zrobimy, będzie Księga Kronik (u nas znów występuje w dwóch częściach – jako dwie Księgi Kronik). W układzie hebrajskim jest to ostatnia księga Pism (i całego Starego Testamentu), ale ponieważ zawiera opisy wielu sytuacji i postaci równoległych do Księgi Królewskiej, będziemy się nią (nimi) posiłkować, spotykając bohaterki Księgi Królewskiej (Ksiąg Królewskich).

Na koniec jeszcze jedna sprawa. Jest to książka o kobietach, skierowana do kobiet i pisana przez kobietę. Wiem jednak, że pierwszą część Niezapomnianych czytali (i dobrze przyjęli!) także mężczyźni, dlatego starałam się czasem unikać żeńskiej formy czasowników i stosować „techniki obejściowe” poprzez używanie form wypowiedzi wygodnych w odbiorze zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn. Niestety nie zawsze było to możliwe. Także większość pytań jest adresowana do kobiet. Panowie, liczę więc na Waszą wielkoduszność i wyrozumiałość, a do tej pory nie zawiodłam się na Was.

Życzę zatem wspaniałej podróży i obfitujących we wrażenia spotkań z bohaterkami ksiąg prorockich!

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

PRZYPISY

[1] Zob. np. http://mapabiblii.pl [dostęp: 31 VII 2022].