Trzy kroki w szachowy świat

Pryncypia i niuanse królewskiej gry

Część 2

Ryszard Czajkowski

Andrzej Nowicki

Projekt okładki: Studio Karandasz

Copyright © Ryszard Czajkowski, Andrzej Nowicki

Copyright © Wydawnictwo BIS 2020

ISBN 978-83-7551-715-6

Wydawnictwo BIS

ul. Lędzka 44a

01-446 Warszawa

tel. 228772705, 228774033

e-mail: bisbis@wydawnictwobis.com.pl, ksiegarnia@wydawnictwobis@com.pl

www.wydawnictwobis.com.pl

Bezpłatny fragment

Wstęp

Lekcja nr 1. Strategia i taktyka

Lekcja nr 2. Taktyka – Podwójny atak

Lekcja nr 3. Taktyka – Podwójny szach

Lekcja nr 4. Taktyka – Wciągnięcie

Lekcja nr 5. Taktyka – Odciągnięcie

Lekcja nr 6. Taktyka – Osłabiona pierwsza/ósma linia

Lekcja nr 7. Taktyka – Osłabiona druga/siódma linia

Lekcja nr 8. Taktyka – Opanowana linia

Lekcja nr 9. Taktyka – Opanowana przekątna

Lekcja nr 10. Taktyka – Rozbicie pozycji Króla

Lekcja nr 11. Taktyka – Młynek

Lekcja nr 12. Taktyka – Blokada pola

Lekcja nr 13. Taktyka – Zwolnienie pola

Lekcja nr 14. Taktyka – Związanie

Lekcja nr 15. Taktyka – Rozwiązanie ze związania

Lekcja nr 16. Taktyka – Rentgen

Lekcja nr 17. Taktyka – Przesłona

Lekcja nr 18. Taktyka – Widły

Lekcja nr 19. Taktyka – Zugzwang

Lekcja nr 20. Taktyka – „Wściekła” Wieża/„Wściekły” Hetman

Lekcja nr 21. Taktyka – Wieczny szach

Lekcja nr 22. Taktyka – Przeciążenie w obronie

Lekcja nr 23. Taktyka – Trzykrotne powtórzenie pozycji

Lekcja nr 24. Co to jest wtrącony ruch?

Lekcja nr 25. Pojęcie tempa

Lekcja nr 26. Inicjatywa

Lekcja nr 27. Klasyczne motywy matowe

Lekcja nr 28. Zły Goniec/Dobry Goniec

Lekcja nr 29. Król i Hetman przeciwko Królowi i pionkowi

Lekcja nr 30. Goniec czy Skoczek? Co lepsze?

Lekcja nr 31. Hetman czy dwie Wieże? Co lepsze?

Lekcja nr 32. Pionek w końcówkach wieżowych. Most

Lekcja nr 33. Przewaga jakości

Lekcja nr 34. Król w końcówce. Przykłady

Lekcja nr 35. Remis w gorszej pozycji

Lekcja nr 36. Ciche posunięcie

Zadania z taktyki

Odpowiedzi do lekcji

Odpowiedzi do zadań

Wstęp

Podręcznik jest adresowany do najmłodszych adeptów „królewskiej” gry, w tym do takich, którzy z tą dyscypliną nie mieli jeszcze żadnej styczności. W pierwszej części publikacji omówiliśmy podstawowe reguły gry w szachy. Chcieliśmy, żeby po zapoznaniu się z nimi każde dziecko mogło powiedzieć, że zna zasady gry i potrafi rozegrać partię szachową.

W kolejnych częściach podręcznika stopniowo wtajemniczamy dzieci w tajniki strategii i taktyki oraz w sposób rozgrywania debiutów i końcówek szachowych. W redagowaniu podręcznika autorom przyświecały dwa podstawowe cele: pierwszy – trudne treści mają być przekazywane w możliwie przystępny sposób, drugi – młody czytelnik ma być zachęcony i zmobilizowany do aktywnego uczestnictwa w zgłębianiu tajników gry w szachy. Książka ma układ 36 lekcji kończących się zadaniami do samodzielnego rozwiązania, co powinno być dużą wygodą i ułatwieniem także dla nauczycieli prowadzących zajęcia z dziećmi.

Mamy wieloletnie doświadczenie w pracy z młodzieżą i dziećmi. Uważamy, że zaprezentowany sposób i kolejność przekazywanych informacji ułatwi ich przetworzenie i zrozumienie. W przypadku dzieci w wieku przedszkolnym i pierwszych klas szkoły podstawowej niezbędna jest pomoc nauczyciela lub rodzica w przyswojeniu zgromadzonego materiału.

Prezentowane w podręczniku przykłady, w możliwie najprostszy sposób, wyjaśniają zasady gry w szachy. Zrozumienie i praktyczne zastosowanie ich przez dzieci utwierdzi je w przeświadczeniu, że potrafią zgłębić reguły najtrudniejszej z gier. Tym samym wszystko, co ich spotka w życiu, będzie już łatwiejsze. Podniesie to ich samoocenę i zaprocentuje przekonaniem, że nie ma dla nich problemów, których nie potrafiłyby rozwiązać.

Autorzy

Lekcja 1
Strategia i taktyka

Jeżeli porównamy partię szachów do wojny, to strategią można nazywać sposób prowadzenia tej wojny.

Oznacza to, że w ramach naszych strategicznych planów będziemy decydować:

Czy atakujemy przeciwnika, czy bronimy się?

• Czy otwieramy pozycję (np. wymieniając centralne pionki), czy zamykamy pozycję (blokujemy pionki)?

• Czy atakujemy hetmańskie czy królewskie skrzydło?

• Czy robimy krótką czy długą roszadę?

• Czy wymieniamy figury i przechodzimy do końcówki, czy też prowadzimy grę figurową? itp.

Nasza strategia w trakcie gry będzie się oczywiście zmieniać. Chcąc wygrać, musimy dostosowywać nasze plany strategiczne do sytuacji na szachownicy i planów przeciwnika. Wojna składa się zazwyczaj z szeregu bitew. Taktyką będziemy nazywać sposób prowadzenia bitwy.

Jak zatem postępujemy?

Wyszukujemy słabości w obozie przeciwnika. Jeżeli je znajdziemy, możemy spróbować zastosować odpowiedni manewr taktyczny.

Do takich manewrów zaliczamy:

• podwójny atak,

• podwójny szach,

• wciągnięcie,

• odciągnięcie,

• osłabienie ostatniej/pierwszej linii,

• wykorzystanie otwartej linii,

• rozbicie pozycji króla,

• młynek,

• blokadę pola,

• związanie,

• rentgen,

• przesłonę,

• widełki,

• wykorzystanie opanowanej przekątnej itp.

Może się również zdarzyć, że w obozie przeciwnika nie znajdziemy słabości, które pozwoliłyby na przeprowadzenie taktycznego manewru. Należy wówczas prześledzić możliwości przeciwnika. Być może to on mógłby nas zaatakować, wykorzystując jakieś taktyczne rozwiązanie. Naszą rolą w takiej sytuacji będzie zastosowanie takiego rozwiązania, które utrudni albo wręcz uniemożliwi przeprowadzenie kombinacji szachowej.

W dalszej części podręcznika poznamy wyżej wymienione elementy taktyki szachowej. Czasem są one bardzo proste i przejrzyste, a czasem są częścią kombinacji złożonej z kilku motywów.

Lekcja 2
Taktyka – Podwójny atak

Podwójny atak to jeden z podstawowych motywów taktycznych. Motyw ten może przeprowadzić każda bierka na szachownicy, od prostego pionka do samego Króla. Niezwykle prosta idea polega na skutecznym zaatakowaniu co najmniej dwóch bierek (lub pól).

Kilka prostych przykładów:

Jeśli nastąpi podwójny atak na dwie bierki, próbuj szukać obrony przez:

• pobicie atakującej bierki,

• wykonanie posunięcia broniącego obie zaatakowane bierki,

• takie odejście jedną z atakowanych bierek, aby obronić drugą zaatakowaną bierkę.

Jeśli jedną z zaatakowanych figur jest Król (jest szach), szukaj obrony przez:

• pobicie atakującej figury inną figurą,

• jeśli to możliwe, pobicie Królem atakującej bierki,

• zasłonięcie zaatakowaną bierką Króla.

Jeśli celem podwójnego ataku jest bierka i pole (np. groźba mata), próbuj szukać obrony przez:

• pobicie atakującej bierki,

• takie odejście zaatakowaną bierką, by jednocześnie obroniła ona drugie atakowane pole.

Jeśli podwójny atak przeprowadza mało wartościowa broniona bierka na bierki o większej niż ona wartości, to taki atak zwykle przynosi korzyści materialne.

Przykładowe pozycje

Spróbuj znaleźć samodzielnie motyw:

Rozwiązania na końcu podręcznika

Lekcja 3
Taktyka – Podwójny szach

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 4
Taktyka – Wciągnięcie

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 5
Taktyka – Odciągnięcie

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 6
Taktyka – Osłabiona pierwsza/ósma linia

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 7
Taktyka – Osłabiona druga/siódma linia

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 8
Taktyka – Opanowana linia

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 9
Taktyka – Opanowana przekątna

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 10
Taktyka – Rozbicie pozycji Króla

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 11
Taktyka – Młynek

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 12
Taktyka – Blokada pola

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 13
Taktyka – Zwolnienie pola

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 14
Taktyka – Związanie

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 15
Taktyka – Rozwiązanie ze związania

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 16
Taktyka – Rentgen

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 17
Taktyka – Przesłona

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 18
Taktyka – Widły

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 19
Taktyka – Zugzwang

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 20
Taktyka – „Wściekła” Wieża/„Wściekły” Hetman

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 21
Taktyka – Wieczny szach

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 22
Taktyka – Przeciążenie w obronie

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 23
Taktyka – Trzykrotne powtórzenie pozycji

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 24
Co to jest wtrącony ruch?

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 25
Pojęcie tempa

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 26
Inicjatywa

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 27
Klasyczne motywy matowe

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 28
Zły Goniec/Dobry Goniec

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 29
Król i Hetman przeciwko Królowi i pionkowi

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 30
Goniec czy Skoczek? Co lepsze?

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 31
Hetman czy dwie Wieże? Co lepsze?

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 32
Pionek w końcówkach wieżowych. Most

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 33
Przewaga jakości

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 34
Król w końcówce. Przykłady

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 35
Remis w gorszej pozycji

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Lekcja 36
Ciche posunięcie

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Zadania z taktyki

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Odpowiedzi do lekcji

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Zagadki z taktyki szachowej
O d p o w i e d z i

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.