Terry Pratchett

Ciekawe Czasy
Świat Dysku

Fragment

Przełożył Piotr W. Cholewa 

Wydawnictwo Prószyński i S-ka

Jest taka klątwa.

Mówią:

Obyś żył w ciekawych czasach!

Ciekawe Czasy

Jest miejsce, gdzie bogowie toczą gry losami ludzi, na planszy, która jest równocześnie zwykłym polem gry i całym światem. A Los zawsze wygrywa.

Los zawsze wygrywa. Większość bogów rzuca kośćmi, ale Los gra w szachy i nikt się nie orientuje – dopóki nie jest za późno – że przez cały czas miał dwie królowe.

Los wygrywa. Przynajmniej taka panuje opinia. Cokolwiek się zdarzy, ludzie potem mówią, musiało być zrządzeniem Losu[1].

Bogowie mogą przybierać dowolną postać, a jedynym aspektem, którego zmienić nie potrafią, są oczy, zdradzające ich prawdziwą naturę. Oczy Losu to właściwie nie oczy – jedynie czarne otwory ukazujące nieskończoność z jasnymi plamkami czegoś, co może jest gwiazdami, jednak może też być czymś zupełnie innym.

Teraz zamrugał nimi i uśmiechnął się do współgraczy z tą wyższością, jaką demonstrują zwycięzcy tuż przed zostaniem zwycięzcami.

– Oskarżam Najwyższego Kapłana w Zielonej Szacie w bibliotece, z dwuręcznym toporem – oświadczył.

I wygrał.

Rozpromienił się.

– Nikt nie lubi takich, czo nie umieją wygrywać – burknął Offler, Bóg Krokodyl, poprzez kły.

– Chyba dzisiaj sobie sprzyjam – stwierdził Los. – Może ktoś zagra w coś innego?

Bogowie wzruszyli ramionami.

– Szaleni Władcy? – zaproponował Los. – Nieszczęśni Kochankowie?

– Mam wrażenie, że zgubiliśmy do nich zasady – przypomniał Ślepy Io, przywódca bogów.

– A może w Marynarzy Wyrzuconych przez Sztorm na Brzeg?

– Zawsze wygrywasz – mruknął Ślepy Io.

– Susze i Powodzie? – Los nie ustępował. – To łatwe.

Cień padł na planszę. Bogowie unieśli głowy.

– Och – mruknął Los.

– Niech rozpocznie się gra – rzekła Pani.

Od niepamiętnych czasów toczyły się dyskusje, czy nowo przybyła w ogóle jest boginią. Z całą pewnością nikt do niczego nie doszedł, oddając jej cześć; miała też skłonność do pojawiania się wtedy, kiedy najmniej jej oczekiwano – jak choćby w tej chwili. A ludzie, którzy pokładali w niej wiarę, rzadko przeżywali. Każda zbudowana dla niej świątynia z pewnością byłaby wkrótce trafiona piorunem. Lepiej żonglować toporami na linie, niż wymawiać jej imię. Można ją określić kelnerką w saloonie Ostatniej Szansy.

Zwykle nazywano ją Panią, a oczy miała zielone – nie tak jak ludzkie oczy są zielone, ale szmaragdowe od brzegu do brzegu. Podobno był to jej ulubiony kolor.

– Och – powtórzył Los. – A w co zagramy?

Usiadła naprzeciw niego. Zebrani bogowie spojrzeli z ukosa po sobie. Widowisko zapowiadało się ciekawie. Ta dwójka była odwiecznymi wrogami.

– Może... – zawahała się. – Potężne Imperia?

– Nie, tego nie cierpię – burknął Offler, przerywając milczenie. – Wszyszczy na kończu giną.

– Tak – zgodził się Los. – W samej rzeczy. – Skinął Pani głową i po chwili tonem, jakim zawodowi gracze mówią „As bierze?”, zapytał: – Upadek Wielkich Rodów? Przeznaczenie Narodów Wiszące na Cienkiej Nitce?

– Oczywiście.

– Doskonale. – Los machnął dłonią ponad planszą. Pojawił się świat Dysku.

– A gdzież zagramy?

– Na Kontynencie Przeciwwagi – odparła Pani. – Gdzie pięć szlachetnych rodów od wieków walczy ze sobą nawzajem.

– Naprawdę? A jakież to rody? – zainteresował się Io. Rzadko miewał do czynienia z pojedynczymi ludźmi. Na ogół zajmował się gromami i błyskawicami, więc z jego punktu widzenia jedynym celem istnienia ludzkości było dać się przemoczyć, a w niektórych sytuacjach przypalić.

– Hongowie, Sungowie, Tangowie, McSweeneyowie i Fangowie.

– Oni? Nie wiedziałem, że są szlachetni.

– Wszystkie są bardzo bogate, wszystkie wybiły lub zamęczyły na śmierć miliony ludzi jedynie dla swej zachcianki lub z dumy – wyjaśniła Pani.

Bogowie ze zrozumieniem pokiwali głowami. Z całą pewnością było to zachowanie szlachetne. Sami by tak postąpili.

– McSzfeeneyowie? – zdziwił się Offler.

– Ród bardzo stary i szacowny – zapewnił Los.

– Aha.

– I teraz walczą między sobą o imperium – stwierdził Los. – Bardzo dobrze. Którymi chcesz zagrać?

Pani spojrzała na rozwiniętą przed nimi historię.

– Hongowie są najpotężniejsi – zauważyła. – Nawet w czasie naszej rozmowy opanowali kolejne miasta. Widzę, że Los gotuje im zwycięstwo.

– Zatem, bez wątpienia, wybierzesz słabszy ród.

Los znowu skinął ręką. Pojawiły się figury i pionki. Zaczęły poruszać się na planszy, jakby posiadały własne życie. Naturalnie, tak właśnie było.

– Jednakże – rzekł – zagramy bez kostek. Nie ufam ci przy kostkach. Rzucasz je tam, gdzie ich nie widzę. Zagramy stalą, taktyką, polityką i wojną.

Pani kiwnęła głową.

Los przyjrzał się swojej przeciwniczce.

– Twój ruch? – zapytał.

Uśmiechnęła się.

– Już go wykonałam.

Spuścił wzrok.

– Ale nie widzę twoich figur na planszy.

– Nie ma ich jeszcze na planszy – odparła.

Rozprostowała palce.

Na dłoni miała coś czarno-żółtego. Dmuchnęła na to, a wtedy rozłożyło skrzydełka.

To był motyl.

Los zawsze wygrywa...

Przynajmniej kiedy ludzie trzymają się zasad.

Według filozofa Ly Tin Wheedle’a największą obfitość chaosu można znaleźć tam, gdzie szuka się porządku.

Chaos zawsze pokonuje porządek, gdyż jest lepiej zorganizowany.

To motyl burz.

Skrzydełka ma nieco bardziej wystrzępione niż u pospolitych motyli. W rzeczywistości, dzięki fraktalnej naturze wszechświata, oznacza to, że te postrzępione brzegi są nieskończone – tak jak nieskończona jest dowolna linia brzegowa, mierzona z ostateczną, mikroskopową dokładnością. A jeśli nawet nie, to przynajmniej jest tak bliska nieskończonej, że w pogodne dni można stamtąd zobaczyć samą Nieskończoność.

Zatem, skoro mają nieskończenie długi obwód, same skrzydła – to logiczne – muszą być nieskończenie wielkie.

Być może, wydają się mieć rozmiar odpowiedni dla motyla, ale tylko dlatego, że istoty ludzkie zawsze przedkładają zdrowy rozsądek nad logikę.

Kwantowy motyl pogody (Papilio tempestae) ma całkiem zwyczajny żółty kolor, choć mandelbrotowskie desenie na skrzydełkach powinny wzbudzić zainteresowanie. Jego najbardziej niezwykłą cechą jest zdolność wpływania na pogodę.

Wszystko zaczęło się prawdopodobnie od typowej walki o przetrwanie – nawet wyjątkowo głodnemu ptakowi mogło przeszkodzić w posiłku niewygodnie zlokalizowane tornado[2]. Potem ta zdolność stała się zapewne drugorzędną cechą płciową, jak barwne upierzenie u ptaków albo worki gardłowe niektórych żab. Popatrz na mnie, mówił samiec, leniwie trzepocząc skrzydełkami w listowiu tropikalnego lasu. Może i mam całkiem nieciekawe żółte ubarwienie, ale za dwa tygodnie, o tysiąc mil stąd, Silne Szkwały spowodują Chaos na Drogach.

To motyl burz.

Porusza skrzydełkami...

Oto świat Dysku, sunący w przestrzeni na grzbiecie gigantycznego żółwia.

Większość światów czyni tak na pewnym etapie ich percepcji. To kosmologiczna wizja, do jakiej ludzki umysł został zaprogramowany.

Na płaskowyżu czy równinie, w zamglonej dżungli czy milczącej czerwonej pustyni, na bagnach czy wśród trzcin, a właściwie w każdym miejscu, gdzie na widok nadchodzącego człowieka coś zsuwa się z pluskiem z płynącej kłody, ma miejsce jedna z wersji poniższego dialogu. Jest to kluczowy, choć wczesny punkt rozwoju mitologii plemiennej.

– Widziołżeś to?

– Co?

– Właśnie plumneło z tej kłody.

– Taa? I co?

– Tak se myśle... se myśle... znaczy myśle, że świat to tak se leży na grzbiecie jakiegoś takiego.

Chwila milczenia, gdy przedstawiona hipoteza astrofizyczna zostaje rozważona, po czym...

– Cały świat?

– Pewno. Ale kiedy mówiem: jakiś taki, chodzi mi o takiego wielkiego.

– Musi być wielki, ni ma co.

– Znaczy... strasznie wielki.

– Zabawne chyba, ale... łapiem, o co biega.

– Ma sens, nie?

– Ma sens, jasne. Tylko... – Co?

– Mam nadzieje, że on nigdy nie plumnie.

Lecz to jest prawdziwy Dysk, który ma nie tylko żółwia, ale i cztery ogromne słonie, na których spoczywa rozległy, obracający się wolno krąg świata[3].

Jest tu Morze Okrągłe, mniej więcej w połowie drogi między Osią i Krawędzią. Wokół niego leżą krainy, które – według Historii – definiują cywilizację, to znaczy są w stanie utrzymać historyków. Te krainy to: Efeb, Tsort, Omnia, Klatch i rozległe miasto-państwo Ankh-Morpork.

Ta opowieść jednak rozpoczyna się gdzie indziej: w miejscu gdzie pewien człowiek leży na tratwie unoszącej się w wodach błękitnej, zalanej słońcem laguny. Podpiera głowę rękami. Jest szczęśliwy – w jego przypadku to stan tak rzadki, że niemal bez precedensu. Człowiek pogwizduje prostą melodyjkę i macha nogami w kryształowo czystej wodzie.

Ma różowe stopy z dziesięcioma palcami, które wyglądają jak małe różowe serdelki.

Z punktu widzenia sunącego nad rafą rekina wyglądają jak drugie śniadanie, obiad i podwieczorek.

Jak zawsze była to kwestia protokołu. Albo dobrych manier. Albo starannie przestrzeganej etykiety. Czy też, ostatecznie, alkoholu. A przynajmniej iluzji alkoholu.

Lord Vetinari, jako najwyższy władca Ankh-Morpork, mógł teoretycznie wezwać do siebie nadrektora Niewidocznego Uniwersytetu, a nawet posłać go na egzekucję, gdyby nie wykonał polecenia.

Z drugiej strony jednak Mustrum Ridcully, jako głowa uczelni magicznej, uprzejmie, acz stanowczo dał do zrozumienia, że on z kolei może zmienić Patrycjusza w niewielkiego płaza, a potem nawet zacząć uprawiać w pokoju zabawy ze skakanką.

Alkohol tworzył wygodny pomost nad tą dyplomatyczną przepaścią. Zdarzało się, że lord Vetinari zapraszał nadrektora do pałacu na towarzyskiego drinka. Oczywiście, nadrektor składał mu wtedy wizytę, gdyż nieuprzejmie byłoby odmówić. Obie strony doskonale rozumiały swoje pozycje i zachowywały się z wyszukaną grzecznością, co pozwalało uniknąć niepokojów społecznych i mokrych plam na dywanie.

Było piękne popołudnie. Vetinari siedział w pałacowych ogrodach i z delikatną irytacją obserwował motyle. Dostrzegał coś lekko obraźliwego w tym, jak fruwają sobie dookoła i cieszą się życiem w sposób bezproduktywny.

Uniósł głowę.

– Och, to pan, nadrektorze – powiedział. – Jakże miło mi pana widzieć. Proszę usiąść. Mam nadzieję, że zdrowie panu dopisuje?

– W samej rzeczy – przyznał Ridcully. – A pan? Nie narzeka pan na zdrowie?

– Nigdy nie czułem się lepiej. Pogoda, jak widać, znowu się poprawiła.

– Moim zdaniem wczorajszy dzień był wyjątkowo udany.

– Jutrzejszy, jak słyszałem, może być jeszcze piękniejszy.

– Z pewnością nie zaszkodzi nam trochę słońca.

– Istotnie.

– Tak.

– Ach...

– Bez wątpienia.

Patrzyli na motyle. Kamerdyner podał zimne drinki.

– Co one właściwie robią z kwiatami? – zainteresował się Vetinari.

– Co?

Patrycjusz wzruszył ramionami.

– Mniejsza z tym. To nie takie ważne. Ale skoro już pan tu jest, nadrektorze, skoro postanowił pan odwiedzić mnie po drodze do spraw, jestem pewien, nieskończenie bardziej istotnych... To naprawdę bardzo uprzejme z pana strony... Zastanawiam się, czy mógłby mi pan zdradzić: kto jest Wielkim Magiem?

Ridcully zastanowił się chwilę.

– Pewnie dziekan – stwierdził. – Waży chyba ze dwieście pięćdziesiąt funtów.

– Z jakiegoś powodu mam wrażenie, że nie jest to właściwa odpowiedź – rzekł Vetinari. – Z kontekstu wnioskuję, że „wielki” oznacza wybitnego.

– W takim razie nie dziekan.

Vetinari spróbował sobie przypomnieć grono profesorskie Niewidocznego Uniwersytetu. Wizja, jaka pojawiła mu się w umyśle, przedstawiła niewielkie pasmo wzgórz w spiczastych kapeluszach.

– Kontekst, jak przypuszczam, raczej nie sugeruje dziekana – oświadczył.

– Ehm... A jakiż to kontekst? – zapytał Ridcully.

Patrycjusz sięgnął po laskę.

– Chodźmy – zaproponował. – Sądzę, że lepiej będzie, jeśli sam pan zobaczy. To bardzo niepokojące.

Idąc za Vetinarim, Ridcully rozglądał się z zaciekawieniem. Nieczęsto miał okazję zwiedzać ogrody, które opisywano we wszystkich podręcznikach ogrodnictwa – w rozdziałach „Jak tego nie robić”.

Były położone – trudno znaleźć bardziej adekwatne określenie – przez sławnego, a raczej niesławnego specjalistę aranżacji pejzażu i ogólnego wynalazcę Bezdennie Głupiego Johnsona. Jego roztargnienie i ślepota na elementarną matematykę zmieniały każdy krok w igranie z niebezpieczeństwem. Geniusz Johnsona... cóż, o ile Ridcully to rozumiał, jego geniusz był dokładnym przeciwieństwem tego geniuszu, który wznosił konstrukcje ziemne sięgające do tajemnych, ale dobroczynnych sił terenów wiejskich.

Nikt nie był całkiem pewien, do jakich sił próbowały sięgać projekty Bezdennie Głupiego, ale wybijający godziny zegar słoneczny często wybuchał, obłąkańcze chodniki popełniały samobójstwa, a ogrodowe meble z kutego żelaza przynajmniej trzykrotnie się roztopiły.

Patrycjusz prowadził przez bramę do czegoś przypominającego gołębnik. Trzeszczące drewniane stopnie wiodły w górę po wewnętrznej stronie ściany. Kilka niezniszczalnych dzikich gołębi z Ankh-Morpork gruchało coś i parskało w mroku.

– Co to takiego? – zapytał Ridcully, kiedy zaskrzypiały pod nim schody.

Patrycjusz wyjął z kieszeni klucz.

– Zawsze wydawało mi się, że pan Johnson zaplanował to wstępnie jako ul. Jednakże wobec braku dziesięciostopowych pszczół znaleźliśmy... inne zastosowania.

Otworzył drzwi do przestronnego, kwadratowego pomieszczenia z dużym nieoszklonym oknem w każdej ze ścian. Każdy otwór otoczony był drewnianą konstrukcją z przymocowanym dzwonem na sprężynie. Było jasne, że jeśli coś dostatecznie dużego przemieści się przez okno, musi poruszyć dzwonem.

W samym środku stał na stole największy ptak, jakiego Ridcully w życiu oglądał. Ptak odwrócił głowę i spojrzał na wchodzących swym żółtym, paciorkowatym okiem.

Patrycjusz sięgnął do kieszeni i wyjął słoik anchois.

– Muszę przyznać, bardzo nas zaskoczył – wyjaśnił. – Już chyba dziesięć lat minęło, odkąd dotarła poprzednia wiadomość. Zwykle trzymaliśmy w lodzie kilka makreli.

– To bezcelowy albatros? – domyślił się Ridcully.

– W samej rzeczy. I znakomicie wytresowany. Powróci dzisiaj wieczorem. Sześć tysięcy mil na jednym słoiku anchois i butelce pasty rybnej, którą znalazł w kuchni mój sekretarz, Drumknott. Zadziwiające.

– Słucham? – nie zrozumiał Ridcully. – Powróci? Dokąd?

Vetinari spojrzał mu w oczy.

– Nie, muszę wyraźnie to zaznaczyć, nie na Kontynent Przeciwwagi – oświadczył. – Nie jest to jeden z ptaków, jakie Imperium Agatejskie wykorzystuje w służbie kurierskiej. Powszechnie wiadomo, że nie utrzymujemy żadnych kontaktów z tą tajemniczą krainą. A ten ptak nie jest pierwszym od wielu lat, który do nas dotarł, i nie przyniósł dziwnej, zagadkowej wiadomości. Czy to jasne?

– Nie.

– Dobrze.

– To nie jest albatros?

– Aha. – Patrycjusz uśmiechnął się. – Widzę, że zaczyna pan rozumieć.

Mustrum Ridcully, choć posiadał duży i sprawny mózg, nie był wprawiony w sztuce obłudy. Przyjrzał się groźnemu dziobowi.

– Mnie on wygląda na jakiegoś diabelnego albatrosa, nie ma co. A pan przed chwilą mówił, że to właśnie on. Spytałem, czy to...

Patrycjusz z irytacją machnął ręką.

– Zostawmy teraz nasze ornitologiczne rozważania – rzekł. – Chodzi o to, że ptak miał w swojej kurierskiej sakiewce ten oto papier...

– Chce pan powiedzieć, że nie miał tego oto papieru? – upewnił się Ridcully, próbując pojąć zasady.

– A tak. Oczywiście. To właśnie chciałem powiedzieć. To nie ten. Niech pan obejrzy. – Wręczył nadrektorowi niewielki arkusik.

– Wygląda na malowanki.

– To agatejskie piktogramy.

– Znaczy: to nie są agatejskie piktogramy?

– Tak, tak. Z całą pewnością. – Patrycjusz westchnął. – Widzę, że dobrze pan przyswoił podstawowe zasady dyplomacji. A teraz... co pan o tym sądzi, jeśli wolno spytać?

– Wygląda jak maz, maz, maz, maz, Maggusa – stwierdził Ridcully.

– A z tego wnioskuje pan...?

– Studiował malarstwo, bo nie radził sobie z ortografią? Znaczy, kto właściwie to pisał? Chciałem powiedzieć: malował?

– Nie wiem. Wielcy wezyrowie przesyłali nam czasem jakieś wiadomości, ale jak rozumiem, w ostatnich latach trwają tam niepokoje. Nie jest podpisana, jak pan pewnie zauważył. Jednakże nie mogę jej zignorować.

– Maggus, maggus... – powtarzał w zadumie Ridcully.

– Piktogramy oznaczają „Przyślijcie nam natychmiast Wielkiego” – przetłumaczył Vetinari.

– ...Maggusa – dokończył Ridcully, stukając palcem w papier.

Patrycjusz rzucił albatrosowi anchois. Ptak łakomie połknął rybę.

– Imperium ma pod bronią milion ludzi. Na szczęście władcom odpowiada udawanie, że wszystko poza jego granicami jest bezwartościowym, mrocznym pustkowiem zamieszkanym tylko przez wampiry i upiory. Zwykle nie interesują się tam naszymi sprawami. To szczęśliwy dla nas zbieg okoliczności, gdyż są jednocześnie chytrzy, bogaci i potężni. Prawdę mówiąc, liczyłem, że o nas zapomnieli. Aż nagle to... Mam nadzieję, że zdołam szybko wysłać tę nieszczęsną osobę i zamknąć całą sprawę.

– ...maggus, maggus... – powtarzał Ridcully.

– Może chciałby pan wyjechać gdzieś na wakacje? – spytał Patrycjusz z cieniem nadziei w głosie.

– Ja? Nie. Nie znoszę zagranicznych potraw – odparł pospiesznie Ridcully. Raz jeszcze powtórzył, jakby do siebie: – Maggus...

– To słowo zdaje się pana fascynować.

– Gdzieś już je widziałem, właśnie tak zapisane. Nie mogę sobie przypomnieć...

– Z pewnością pan sobie przypomni. I zdoła wyekspediować wielkiego magga, jakkolwiek by się pisał, do Imperium. Przed kolacją.

Ridcully otworzył usta.

– Sześć tysięcy mil? Za pomocą magii? Zdaje pan sobie sprawę, jakie to trudne?

– Cenię swoją ignorancję w tej kwestii.

– Poza tym – mówił dalej nadrektor – oni tam wszyscy są... zagraniczni. Myślałem, że mają dość własnych magów.

– Doprawdy, trudno mi powiedzieć.

– Czy wiemy, po co im ten mag?

– Nie. Ale jestem przekonany, że znajdzie pan kogoś zbytecznego. Mam wrażenie, że jest was tam strasznie dużo.

– Znaczy, może być im potrzebny w jakimś straszliwym zagranicznym celu – powiedział Ridcully. Z jakiegoś powodu w jego umyśle pojawiła się twarz dziekana. Rozpromienił się. – Może wystarczy im dowolny mag, byle wielki? Jak pan sądzi?

– Pozostawiam to całkowicie pańskiej decyzji. Ale wieczorem chciałbym wysłać wiadomość, że Wielki Maggus jest już w drodze, jak należy. Potem możemy o wszystkim zapomnieć.

– Oczywiście niezwykle trudno będzie ściągnąć go z powrotem. – Ridcully znów pomyślał o dziekanie. – To praktycznie niemożliwe – dodał z zadowoleniem, niezbyt odpowiednim do sytuacji. – Przypuszczam, że przez długie miesiące będziemy się bezskutecznie starali. Przypuszczam, że wypróbujemy wszystkie znane metody, ale nie zadziałają. Co za pech...

– Widzę, że nie może się pan doczekać podjęcia tego wyzwania – rzekł Patrycjusz. – Niech mi pan nie pozwoli zatrzymywać pana przed powrotem na uniwersytet i rozpoczęciem właściwych działań.

– Ale... maggus... – mruczał do siebie Ridcully. – Jakoś mi się kojarzy... Chyba gdzieś to już widziałem.

Rekin nie zastanawiał się specjalnie. Rekiny rzadko to robią. Ich procesy myślowe są w większej części wyrażane przez znak „=”. Widzisz = zjadasz.

Ale kiedy sunął przez wody laguny, jego mały móżdżek zaczął odbierać niewielkie porcje egzystencjalnego, spodoustego lęku, który można określić jako wątpliwości.

Wiedział, że jest największym rekinem w okolicy. Wszyscy konkurenci uciekli albo zderzyli się ze starym, dobrym „=”. Jednakże ciało podpowiadało mu, że coś zbliża się szybko z tyłu.

Zawrócił z gracją i pierwsze, co zobaczył, były setki stóp i tysiące palców – cała fabryka serdelków.

Wiele rzeczy działo się na Niewidocznym Uniwersytecie.

Niestety, nauczanie musiało być jedną z nich. Grono profesorskie już dawno uwzględniło ten fakt i opracowało wiele sposobów unikania go. Ale było to całkiem uczciwe, ponieważ – trzeba szczerze przyznać – podobnie postępowali studenci.

System działał bardzo skutecznie i – jak się często zdarza w takich wypadkach – uzyskał status tradycji. Wykłady najwyraźniej się odbywały, gdyż były wypisane czarno na białym w planie zajęć. Fakt, że nikt nie uczęszczał, stanowił tylko nieistotny szczegół. Od czasu do czasu ktoś twierdził, że wynika z tego, iż wykłady wcale się nie odbywają, ponieważ jednak nikt nie uczęszczał, więc nikt nie mógł stwierdzić, czy to prawda. Zresztą i tak padały argumenty (ze strony wykładowcy mętnego myślenia[4], że wykłady odbywają się in essence, czyli wszystko jest w porządku.

Tym samym edukacja na Niewidocznym Uniwersytecie działała uświęconą przez wieki metodą umieszczania dużej grupy młodych ludzi w pobliżu dużego zbioru książek, w nadziei że coś przejdzie z jednych na drugich. Tymczasem zainteresowani młodzi ludzie najchętniej umieszczali się w pobliżu oberży i tawern – z tego samego powodu.

W tej chwili, wczesnym popołudniem, kierownik katedry studiów nieokreślonych wygłaszał wykład w sali 3B. Zatem jego obecność, drzemiącego przed kominkiem w sali klubowej, była technicznym szczegółem, którego nie komentowałby żaden człowiek obdarzony zmysłem dyplomacji.

Nadrektor kopnął go w łydkę.

– Au!

– Przepraszam, że przerywam, kierowniku – rzucił niedbale Ridcully. – Bogowie świadkami, że potrzebuję Rady Magów. Gdzie są wszyscy?

Kierownik studiów nieokreślonych potarł nogę.

– Wiem, że wykładowca run współczesnych prowadzi wykład w sali 3B[5] – powiedział. – Ale nie mam pojęcia, gdzie jest. To bolało...

– Proszę zebrać wszystkich. W moim gabinecie. Za dziesięć minut – polecił Ridcully.

Głęboko wierzył w takie działania. Mniej bezpośredni nadrektor wędrowałby po całym budynku i szukał profesorów. On tymczasem wyznawał politykę znalezienia jednej osoby i utrudniania jej życia, dopóki wszystko nie ułoży się tak, jak sobie życzył[6].

Nic istniejącego w naturze nie ma aż tylu stóp. Owszem,

niektóre stworzenia mają wiele nóg – wilgotne, wijące się stworzenia żyjące pod kamieniami – ale ich nogi nie posiadają stóp. Ich nogi kończą się bez zbytecznych ceremonii.

Coś bardziej inteligentnego niż rekin zachowałoby czujność.

Jednak „=” zdradziecko włączyło się do gry i pchnęło go naprzód.

Był to jego pierwszy błąd.

W tych okolicznościach jeden błąd = koniec egzystencji.

Ridcully czekał niecierpliwie, aż starsi magowie zjawią się kolejno z ważnych wykładów w sali 3B. Starsi magowie potrzebowali licznych wykładów, aby dobrze przetrawić posiłki.

– Wszyscy obecni? – zapytał w końcu. – Dobrze. Siadajcie. Słuchajcie uważnie. Po kolei... Do Vetinariego nie dotarł albatros. Nie leciał tu aż z Kontynentu Przeciwwagi i nie przyniósł dziwnej wiadomości z poleceniem, które najwyraźniej musimy wypełnić. Jak dotąd jasne?

Magowie wymienili spojrzenia.

– Mam wrażenie, że pewne szczegóły nie są do końca zrozumiałe – oznajmił dziekan.

– Używałem języka dyplomacji.

– Czy mógłby pan być odrobinę bardziej bezpośredni, nadrektorze?

– Musimy posłać maga na Kontynent Przeciwwagi – wyjaśnił Ridcully. – I musimy to załatwić do podwieczorku. Ktoś poprosił o Wielkiego Magusa i wychodzi na to, że musimy jakiegoś wysłać. Tyle że piszą to przez dwa „g”: Maggus.

– Uuk?

– Słucham, bibliotekarzu?

Bibliotekarz Niewidocznego Uniwersytetu, który drzemał z głową opartą o stół, wyprostował się gwałtownie. Potem odsunął krzesło i wściekle machając rękami dla zachowania równowagi, wybiegł, kołysząc się na krzywych nogach.

– Pewnie przypomniał sobie o nieoddanej książce – stwierdził dziekan. Zniżył głos. – Przy okazji, czy tylko ja uważam, że małpa w gronie profesorskim nie poprawia wizerunku naszej uczelni?

– Tak – odparł chłodno Ridcully. – Tylko ty, dziekanie. Mamy jedynego bibliotekarza, który nogą potrafi wyrwać rękę. Ludzie umieją to uszanować. Nie dalej jak parę dni temu szef Gildii Złodziei pytał, czy nie moglibyśmy zmienić w małpę ich bibliotekarza. Poza tym on jeden z was wszystkich, leniuchy, jest aktywny dłużej niż godzinę dziennie. Zresztą...

– W każdym razie ja uważam, że to krępujące – upierał się dziekan. – W dodatku on nie jest normalnym orangutanem. Czytałem w książce. Piszą tam, że dominujący samiec powinien mieć wielkie twory skórne po obu stronach twarzy. Czy on ma twory skórne? Nie wydaje mi się. I jeszcze coś...

– Przestań marudzić, dziekanie – przerwał mu Ridcully. – Bo nie wyślę cię na Kontynent Przeciwwagi.

– Nie rozumiem, dlaczego zgłoszenie w pełni uzasadnionych... Co?

– Proszą o Wielkiego Magga – wyjaśnił nadrektor. – A ja od razu pomyślałem o tobie.

Jako jedynym znanym mi człowieku, który potrafi siedzieć na dwóch krzesłach równocześnie, dodał w myślach.

– Do Imperium Agatejskiego? – pisnął dziekan. – Ja? Przecież oni nienawidzą cudzoziemców!

– Ty też. Powinieneś świetnie sobie poradzić.

– To sześć tysięcy mil! – Dziekan spróbował innego argumentu. – Wszyscy wiedzą, że nie da się dotrzeć tak daleko tylko z pomocą magii.

– Ehm... Właściwie to można, moim zdaniem – odezwał się głos z drugiego końca stołu.

Wszyscy obejrzeli się na Myślaka Stibbonsa, najmłodszego i najbardziej rozpaczliwie gorliwego członka grona wykładowców. Trzymał w rękach skomplikowany mechanizm z przesuwających się deseczek i ponad nim spoglądał na magów.

– Eee... To nie powinno sprawić kłopotów – dodał. – Wszyscy uważali, że tak, ale moim zdaniem to tylko kwestia absorpcji energii i przeliczenia prędkości względnych.

Oświadczenie to wywołało chwilę tego zdumionego, podejrzliwego milczenia, jakie zwykle następowało po uwagach Myślaka.

– Prędkości względne – powtórzył Ridcully.

– Tak, nadrektorze.

Myślak spuścił wzrok na swój prototyp suwaka logarytmicznego i czekał. Wiedział, że nadrektor uzna za niezbędne, by dodać w tym miejscu jakiś komentarz, demonstrując, że coś jednak zrozumiał.

– Moja matka umiała ruszać się jak błyskawica, kiedy...

– Chodziło mi o to, jak szybko lecą jedne rzeczy w porównaniu do innych rzeczy – wyjaśnił Myślak szybko, ale nie dostatecznie szybko. – Powinniśmy wyliczyć to bez większych problemów. Ehm. HEX wyliczy.

– No nie – zaprotestował wykładowca run współczesnych, odsuwając krzesło. – Tylko nie to. To majstrowanie przy sprawach, których nie rozumiemy.

– Przecież jesteśmy magami – zauważył nadrektor. – Wręcz powinniśmy majstrować przy sprawach, których nie rozumiemy. Jeśli będziemy siedzieć i czekać, aż zrozumiemy te sprawy, nigdy niczego nie załatwimy.

– Nie mam nic przeciwko wezwaniu jakiegoś demona i wypytaniu go – zapewnił wykładowca. – To normalne. Ale budowa mechanicznej aparatury, żeby za nas myślała, to... to wbrew Naturze. Poza tym – dodał odrobinę mniej złowieszczym tonem – ostatnim razem, kiedy na tej przeklętej maszynie rozwiązywaliście poważny problem, zepsuła się i wszędzie mieliśmy pełno mrówek.

– Usunęliśmy tę usterkę – zapewnił Myślak. – Jesteśmy...

– Muszę zauważyć, że kiedy ostatnio tam zaglądałem, zauważyłem w samym środku baranią czaszkę – wtrącił Ridcully.

– Musieliśmy ją dołączyć. Okazała się niezbędna do transformacji okultystycznych. Ale...

– I jeszcze kółka zębate i śruby.

– Mrówki nie radzą sobie za dobrze z analizą różniczkową, więc...

– A ta dziwna, trzęsąca się rzecz z kukułką?

– To zegar czasu nierzeczywistego. Owszem, jest niezbędny do przeprowadzania...

– Zresztą to całkiem nieistotne – przerwał im dziekan – ponieważ nie mam zamiaru nigdzie wyruszać. Jeśli już musicie, poślijcie jakiegoś studenta. Tych nam nie brakuje.

– Prosić można jeśli, śliwkowego dżemu odrobinę jeszcze – powiedział kwestor.

Wszyscy umilkli.

– Ktoś to zrozumiał? – zapytał po chwili Ridcully.

Technicznie rzecz ujmując, kwestor nie był obłąkany. Już jakiś czas temu pokonał wiry szaleństwa i teraz wiosłował na spokojnym zalewie po drugiej stronie. Często bywał dość rozsądny, choć nie według normalnych ludzkich ocen.

– Hm... Chyba przeżywa jeszcze raz dzień wczorajszy – odgadł pierwszy prymus. – Ale tym razem wstecz.

– Powinniśmy wysłać kwestora – stwierdził stanowczo dziekan.

– Wykluczone! Nie znajdzie tam pewnie pigułek z suszonej żaby...

– Uuk!

Bibliotekarz wbiegł do gabinetu, wymachując czymś gwałtownie.

To coś było czerwone, a przynajmniej miało taki kolor w jakimś punkcie przeszłości. W jakimś punkcie przeszłości mogło nawet być spiczastym kapeluszem, ale teraz szpic się zapadł, a większa część ronda spłonęła. Na kapeluszu wyhaftowano cekinami litery. Wiele się przypaliło, lecz

MAGGUS

wciąż dawał się rozpoznać jako blady napis na przypalonym tle.

– Byłem pewien, że już to gdzieś widziałem – ucieszył się Ridcully. – Na półce w bibliotece, tak?

– Uuk.

Nadrektor obejrzał resztki kapelusza.

– Maggus – przeczytał. – Co za smętny, beznadzejny człowieczek musi pisać MAGGUS na swoim kapeluszu?

Na powierzchnię wypłynęło kilka bąbli powietrza; tratwa zakołysała się lekko. Po chwili wynurzyły się kawałki skóry rekina.

Rincewind westchnął i odłożył wędkę. Wiedział, że pozostała część rekina zostanie wyciągnięta na brzeg nieco później. Nie miał pojęcia dlaczego. Przecież rekiny nie nadawały się zbytnio do jedzenia – smakowały jak stare buty rozmoczone w urynie.

Sięgnął po zaimprowizowane wiosło i popłynął do brzegu.

Wysepka nie była zła. Sztormy jakoś ją omijały, podobnie jak statki. Rosły tu palmy kokosowe i drzewa chlebowe. Nawet eksperymenty z alkoholem okazały się udane, choć potem przez dwa dni nie mógł chodzić prosto. Laguna dostarczała krewetek, ostryg, krabów i homarów, a w głębokich zielonych wodach poza kręgiem raf srebrzyste ryby walczyły o przywilej ugryzienia kawałka wykrzywionego drutu na końcu długiej linki. Po sześciu miesiącach na wyspie Rincewindowi brakowało tylko jednego. Właściwie nigdy wcześniej tego nie dostrzegał. Teraz myślał o tym – a dokładniej: o nich – przez cały czas.

To dziwne. W Ankh-Morpork nawet o nich nie pamiętał – zwyczajnie były na miejscu, kiedy tylko miał na nie ochotę. Teraz, kiedy ich brakło, pragnął ich.

Tratwa uderzyła o brzeg mniej więcej w tej samej chwili, gdy wielkie kanoe okrążyło rafę i wpłynęło do laguny.

Ridcully siedział przy biurku, otoczony przez starszych magów, którzy usiłowali wytłumaczyć mu różne rzeczy. Nie zwracali uwagi na dobrze znane ryzyko związane z próbami tłumaczenia Ridcully’emu czegokolwiek – takie mianowicie, że wybierał tylko fakty, które mu odpowiadały, i oczekiwał, że pozostali nadrobią dystans.

– Czyli – rzekł – to nie jest rodzaj sera.

– Nie, nadrektorze – zapewnił kierownik studiów nieokreślonych. – Rincewind jest rodzajem maga.

– Był – poprawił wykładowca run współczesnych.

– Nie ser. – Ridcully nie chciał zrezygnować ze swojej teorii.

– Nie.

– Brzmi to jak nazwa, która kojarzy się z serem. Znaczy: funt dojrzałego rincewinda... dobrze się układa na języku.

– Na wszystkich bogów, Rincewind nie jest serem! – krzyknął dziekan, na moment tracąc cierpliwość. – Rincewind nie jest jogurtem ani też żadnym produktem ze skwaśniałego mleka! Rincewind to prawdziwe utrapienie! Całkowita i nieodwracalna hańba dla wszystkich magów! Dureń! Nieudacznik! Poza tym nie widziano go od czasu tych... nieprzyjemności z czarodzicielem przed laty.

– Doprawdy? – zdziwił się Ridcully z pewną złośliwą uprzejmością. – Słyszałem, że spora grupa magów fatalnie się wtedy zachowała.

– Istotnie – przyznał wykładowca run współczesnych, zerkając gniewnie na dziekana, który obruszył się tylko.

– Nic o tym nie wiem, wykładowco. Nie byłem wtedy dziekanem.

– Nie, ale zajmowałeś niezłe stanowisko.

– Być może, ale dla twojej informacji, akurat przypadkiem byłem wtedy z wizytą u ciotki.

– O mało co nie zburzyli całego miasta.

– Ciotka mieszka w Quirmie.

– Quirm także był zaangażowany, o ile pamiętam.

– Pod Quirmem. W pobliżu. Ale właściwie wcale nie tak blisko. Spory kawałek drogi wzdłuż wybrzeża...

– Ha!

– Nawiasem mówiąc, jakoś dziwnie dobrze jesteś poinformowany, wykładowco – zauważył dziekan.

– Ja... co? Ja wtedy... studiowałem księgi. Bardzo intensywnie. Właściwie nie zauważyłem nawet, że coś się dzieje...

– Połowa uniwersytetu legła w gruzach! – Dziekan opanował się nagle. – To znaczy... tak słyszałem. Później. Kiedy już wróciłem od ciotki.

– Tak, ale mam bardzo grube drzwi...

– A przypadkiem wiem, że pierwszy prymus był tutaj, ponieważ...

– ...z takim sukiennym obiciem, że prawie nic nie słychać...

– Drzemkę moją na czas już chyba.

– Zamknijcie się w tej chwili!

Ridcully spojrzał na kolegów czystym, niewinnym wzrokiem człowieka, który u narodzin został pobłogosławiony całkowitym brakiem wyobraźni i który podczas niedawnych, krępujących rozdziałów historii uczelni rzeczywiście znajdował się setki mil stąd.

– Dobrze – powiedział, kiedy wszyscy się uspokoili. – Ten Rincewind. Trochę idiota, tak? Ty mówisz, dziekanie. Reszta milczy.

Dziekan nieco stracił pewność siebie.

– No więc, tego... To nie ma sensu, nadrektorze. On nawet nie potrafił rzucać zaklęć. Na co mógłby się komuś przydać? Poza tym... gdziekolwiek idzie Rincewind... – zniżył głos – ...podążają za nim kłopoty.

Ridcully zauważył, że magowie skupili się ciaśniej.

– To chyba dobrze – zauważył. – To najlepsze miejsce dla kłopotów: za tobą. Nikt raczej nie chce mieć kłopotów przed sobą.

– Nie rozumie pan, nadrektorze. Kłopoty podążają za nim na setkach maleńkich nóżek.

Uśmiech nadrektora pozostał w miejscu, ale cała reszta twarzy stężała na kamień.

– Dobrałeś się do pigułek kwestora, dziekanie?

– Zapewniam cię, Mustrum...

– Więc nie opowiadaj bzdur.

– Oczywiście, nadrektorze. Ale zdaje pan sobie chyba sprawę, że odnalezienie go może nam zabrać całe lata?

– Ehm... – wtrącił Myślak. – Gdybyśmy odszyfrowali jego sygnaturę thaumiczną, HEX poradziłby sobie z tym w jeden dzień.

Dziekan rzucił mu gniewne spojrzenie.

– To nie jest magia – burknął. – To... mechanika!

Rincewind przeszedł po płyciźnie i ostrym kamieniem odciął czubek orzecha kokosowego, który chłodził się w dogodnie ocienionej kałuży. Przytknął orzech do ust.

Wtedy padł na niego cień.

– Eh... – powiedział Rincewind. – Witaj?

Jeśli mówiło się do nadrektora przez kilka godzin, istniała możliwość, że pewne fakty się przecisną.

– Chcecie powiedzieć – rzekł w końcu Ridcully – że ten Rincewind był ścigany przez właściwie wszystkie armie świata, rzucany po powierzchni życia jak groszek na bębnie, że jest prawdopodobnie jedynym magiem, który wie cokolwiek o Imperium Agatejskim, gdyż przyjaźnił się... – zerknął w notatki – ...z „dziwnym niskim człowieczkiem w okularach”, który to człowieczek właśnie stamtąd przybył i podarował mu ten zabawny przedmiot z nóżkami, do którego wciąż robicie jakieś aluzje. I zna ich język. Jak dotąd się zgadza?

– Absolutnie, nadrektorze – potwierdził dziekan. – Może mnie pan nazwać idiotą, ale nie rozumiem, na co mógłby się przydać.

Ridcully raz jeszcze zajrzał do notatek.

– To znaczy, że sam zdecydowałeś się tam polecieć?

– Nie, oczywiście, że nie...

– Myślę, że czegoś tu nie dostrzegasz, dziekanie. – Ridcully uśmiechnął się z satysfakcją. – Czegoś, co mógłbym nazwać wspólnym mianownikiem. Ten chłopak jakoś uchodzi z życiem. Ma talent. Odnajdźcie go. I sprowadźcie tutaj. Gdziekolwiek jest. Biedak mógł się przecież znaleźć twarzą w twarz z czymś potwornym.

Kokos pozostał nieruchomy, ale oczy Rincewinda przesuwały się szaleńczo tam i z powrotem.

Trzy postacie wkroczyły w pole jego widzenia. Były w oczywisty sposób kobiece. Były bardzo obficie kobiece. Nie miały na sobie zbyt wiele odzieży i wydawały się trochę za dobrze uczesane jak na kogoś, kto przed chwilą jeszcze wiosłował w wojennym kanoe, ale tak często bywa z pięknymi wojowniczkami Amazonek.

Cienka strużka mleczka kokosowego pociekła Rincewindowi po brodzie.

Prowadząca kobieta odgarnęła długie złote włosy i uśmiechnęła się promiennie.

– Wiem, że brzmi to niewiarygodnie – powiedziała – ale ja i moje obecne tu siostry reprezentujemy nieodkryte dotąd plemię. Wszyscy nasi mężczyźni zostali unicestwieni przez śmiertelną, lecz krótkotrwałą i wysoce specyficzną zarazę. Teraz przeszukujemy te wyspy, by znaleźć mężczyznę, który pozwoli nam przedłużyć naszą linię.

–Jak myślicie, ile on waży?

Rincewind uniósł brwi. Kobieta skromnie spuściła wzrok.

– Zastanawiasz się pewnie, dlaczego wszystkie jesteśmy blondynkami o jasnej skórze, podczas gdy inni mieszkańcy wysp w okolicy są smagli – powiedziała. – Wydaje się, że to po prostu jakiś genetyczny kaprys.

– Jakieś sto dwadzieścia, może sto dwadzieścia pięć funtów. Dorzućciena stos jeszcze funt czy dwa śmieci. Ehm... Czy wykrywacie... no wiecie... TO?

– Coś takiego na pewno się nie uda, panie Stibbons. Po prostu wiem.

– Jest zaledwie sześćset mil stąd, wiemy, gdzie się znajduje, i to jest odpowiednia połówka Dysku. Zresztą sprawdziłem z pomocą HEX-a i nic nie może się nie udać.

– Owszem, ale czy ktoś zauważył... to... wie pan... na nóżkach?

Rincewind poruszył brwiami. Z jego krtani dobiegł zduszony odgłos.

– Nie widzę... tego. Przestańcie chuchać na moją kryształową kulę!

– I oczywiście, jeśli popłyniesz z nami, możemy ci obiecać... cielesne i zmysłowe rozkosze, takie jak te, o których dotąd śniłeś...

– No dobrze. Na trzy...

Kokos upadł na piasek. Rincewind przełknął ślinę. W jego oczach pojawiło się wygłodniałe, rozmarzone spojrzenie.

– Mogą być purée? – zapytał.

– JUŻ!

Najpierw wystąpiło wrażenie ucisku. Świat otworzył się przed Rincewindem i wessał go do środka.

Potem rozciągnął się i brzęknął. Rozmyte prędkością chmury pomknęły ze wszystkich stron. Kiedy odważył się wreszcie otworzyć oczy, daleko przed sobą zobaczył maleńką czarną plamkę.

Powiększała się.

Po chwili zmieniła się w obłok lecących blisko siebie przedmiotów. Były tam dwa ciężkie rondle, duży mosiężny lichtarz, kilka cegieł, krzesło i wielka mosiężna forma do galaretki, w kształcie zamku.

Trafiały go kolejno, a forma galaretkowa wydała zabawny dźwięk, odbijając się od jego głowy. Potem, wirując, odleciała w tył.

Zaraz potem zobaczył ośmiokąt. Wyrysowany kredą.

Uderzył w niego.

Ridcully przyjrzał się uważnie.

– Odrobinę mniej niż sto dwadzieścia pięć funtów – stwierdził. – Ale poza tym... dobra robota, panowie.

Rozczochrany strach na wróble pośrodku kręgu wstał chwiejnie i zgasił jeden czy dwa płomyki na ubraniu. Potem rozejrzał się mętnym wzrokiem.

– Hehehe? – powiedział.

– Może być trochę zdezorientowany – mówił dalej nadrektor. – W końcu to ponad sześćset mil w dwie sekundy. Unikajmy gwałtownych ruchów.

– Jak z lunatykami, chce pan powiedzieć? – upewnił się pierwszy prymus.

– Jak to z lunatykami?

– Jeśli obudzi się nagle lunatyka, odpadają mu nogi. Tak twierdziła moja babcia.

– Jesteście pewni, że to Rincewind? – spytał dziekan.

– Oczywiście, że to Rincewind – zapewnił pierwszy prymus. – Szukaliśmy go przez parę godzin.

– Ale to może być groźna kreatura okultystyczna – upierał się dziekan.

– W takim kapeluszu?

Kapelusz był spiczasty. W pewnym sensie. Przypominał rodzaj szamańskiego nakrycia głowy z rozszczepionych gałązek bambusa i liści palmy kokosowej, i powstał zapewne w nadziei ściągnięcia przelotnej magowatości. Na nim, ułożone z muszelek mocowanych trawą, widniało słowo MAGGUS.

Właściciel kapelusza patrzył poprzez magów, jakby ich nie dostrzegał. Pchnięty nieoczekiwanym wspomnieniem, utykając, pospiesznie wyszedł z ośmiokąta i ruszył do drzwi.

Magowie ostrożnie poszli za nim.

– Nie jestem pewien, czy można jej wierzyć. Ile razy widziała coś takiego?

– Nie wiem. Nie mówiła.

– Kwestor lunatykuje prawie każdej nocy.

– Naprawdę? Kuszące...

Rincewind, jeśli takie imię nosiła ta istota, wyszedł na plac Sator.

Plac był zatłoczony. Powietrze falowało nad piecykami sprzedawców kasztanów i pieczonych ziemniaków; rozbrzmiewały tradycyjne uliczne okrzyki Ankh-Morpork[7].

Istota zbliżyła się do chudego mężczyzny w za dużym płaszczu, który podpiekał coś nad palnikiem olejowym ustawionym na szerokiej, zawieszonej u szyi tacy.

Być-może-Rincewind chwycił brzeg tacy.

– Masz... może... ziemniaki? – wycharczał.

– Ziemniaki? Nie, szefuniu. Mam kiełbaski w bułce.

Być-może-Rincewind znieruchomiał. A potem zalał się łzami.

– Kiełbaska w buuułce! – zajęczał. – Kochana kiełbaska w buuułce! Daj mi kiełbaskę w buuułceee!

Porwał z tacy trzy sztuki i próbował zjeść je równocześnie.

– Wielcy bogowie... – szepnął Ridcully.

Istota odbiegła, potykając się. Kawałki bułki i fragmenty produktów wieprzowych sypały się kaskadą ze splątanej brody.

– Jeszcze nigdy nie widziałem, żeby ktoś zjadł aż trzy kiełbaski w bułce Gardła Dibblera i wyglądał na tak zachwyconego – rzekł pierwszy prymus.

– Jeszcze nigdy nie widziałem, żeby ktoś zjadł aż trzy kiełbaski w bułce Gardła Dibblera i wyglądał tak pionowo – stwierdził dziekan.

– Jeszcze nie widziałem, żeby ktoś zjadł cokolwiek od Gardła Dibblera i zdołał odejść bez płacenia – zauważył wykładowca run współczesnych.

Istota zataczała się radośnie po placu, a łzy spływały jej po twarzy. Krętą trajektorią dotarła w pobliże wylotu zaułka, skąd wyskoczyła jakaś niewielka postać i z pewnymi kłopotami uderzyła ją w tył głowy.

Zjadacz kiełbasek osunął się na kolana.

– Au! – zwrócił się do świata jako takiego.

– Nienienienienienienie! – Starszy mężczyzna wynurzył się z zaułka i stanowczo wyjął z niewprawnych dłoni młodzieńca pałkę. Tymczasem ofiara bełkotała coś na klęczkach. – Powinieneś przeprosić tego biednego pana. Nie wiem, co sobie pomyśli. Popatrz tylko na niego: ułatwił ci zadanie, jak tylko potrafił, i co go za to spotkało? Znaczy, niby co to było, twoim zdaniem?

– Mru-mru-mru-mru, panie Boggis – odpowiedział chłopiec, wpatrując się w czubki swoich butów.

– Co takiego? Głośniej!

– Trzaśnięcie znad Ramienia, panie Boggis.

– To miało być Trzaśnięcie znad Ramienia? Coś takiego nazywasz Trzaśnięciem znad Ramienia? To... przepraszam pana uprzejmie, postawimy pana na nogi, tylko chwila... O, to jest Trzaśnięcie znad Ramienia!

– Au! – krzyknęła ofiara, po czym, ku zdumieniu wszystkich zainteresowanych, dodała: – Cha, cha, cha, cha!

– A ty zrobiłeś coś takiego... przepraszam, że się narzucamy, szanowny panie, to potrwa najwyżej minutkę... zrobiłeś tak...

– Au! Cha, cha cha, cha!

– Wszyscy się przyjrzeli? Chodźcie no tu, stańcie bliżej...

Pół tuzina młodych ludzi wyszło z zaułka i utworzyło nierówny krąg wokół pana Boggisa, pechowego studenta i ofiary, przypadkowego człowieka, który zataczał się wkoło, wydawał z siebie ciche „umf, umf”, ale wciąż z jakiegoś powodu wydawał się niezwykle rozradowany.

– Słuchajcie uważnie – rzekł pan Boggis tonem starego, doświadczonego fachowca, który stara się przekazać swą wiedzę niewdzięcznej potomności. – Kiedy z klasycznego wylotu zaułka sprawiacie kłopot klientowi, właściwa procedura... Och, dzień dobry, panie Ridcully, nie zauważyłem pana.

Nadrektor przyjaźnie skinął mu głową.

– Nie chcielibyśmy przeszkadzać, panie Boggis. Szkolenie Gildii Złodziei, tak?

Boggis wzniósł oczy.

– Nie wiem, czego ich uczą w szkole – westchnął. – Nic tylko czytanie i pisanie, bez przerwy. Kiedy ja byłem takim dzieciakiem, w szkole uczyliśmy się czegoś pożytecznego. No dobrze... Ty, Wilkins, natychmiast przestań chichotać, twoja kolej, przepraszam na moment, drogi panie...

– Au!

– Nienienienienienienienie! Moja babcia staruszka lepiej by sobie poradziła. Patrz na mnie. Podchodzisz sprężystym krokiem, kładziesz dłoń na ramieniu dla zachowania kontroli... no już, rób, co mówię... a potem elegancko...

– Au!

– Czy ktoś może mi powiedzieć, co Wilkins zrobił źle?

Boggis zaczął na Wilkinsie demonstrować bardziej wyrafinowane frazy głownej perkusji. Tymczasem ofiara odczołgała się, niezauważona przez nikogo prócz magów.

Podniosła się chwiejnie i pobrnęła przed siebie ulicą. Poruszała się jak zahipnotyzowana.

– On płacze – zauważył dziekan.

– Nic dziwnego – powiedział nadrektor. – Ale dlaczego równocześnie się uśmiecha?

– Zdziwniej i zdziwniej – stwierdził pierwszy prymus.

Posiniaczona, a możliwe że i otruta postać skierowała się na powrót do bramy Niewidocznego Uniwersytetu. Magowie szli za nią.

– Na pewno chodziło ci o „dziwnie i coraz dziwniej”, prawda? A nawet wtedy nie ma to właściwie sensu.

Postać minęła bramę, ale tym razem chwiejnie przeszła przez korytarz do biblioteki.

Bibliotekarz już czekał. Trzymał – z zadowolonym uśmieszkiem na twarzy, a orangutany naprawdę potrafią wyrazić zadowolenie – pognieciony kapelusz.

– Zadziwiające – uznał Ridcully. – To prawda! Mag zawsze wróci po swój kapelusz!

Postać chwyciła kapelusz, eksmitowała kilka pająków, odrzuciła smętną imitację z liści i wcisnęła go sobie na głowę.

Rincewind zamrugał, patrząc na zaskoczonych profesorów. Po raz pierwszy w głębi jego oczu błysnęło światełko, jak gdyby aż do tej chwili funkcjonował wyłącznie dzięki odruchom.

– Tego... co przed chwilą zjadłem?

– No... trzy sztuki najlepszych kiełbasek Dibblera – odparł Ridcully. – Z tym że kiedy mówię „najlepsze”, chodzi mi o „najbardziej typowe”, to chyba jasne?

– Rozumiem. A kto mnie uderzył?

– Uczniowie Gildii Złodziei na praktyce terenowej. Rincewind mrugnął. – To Ankh-Morpork, prawda?

– Tak.

– Tak myślałem. – Rincewind znów zamrugał, powoli. – No to – powiedział, padając na twarz – wróciłem.

Pan Hong puszczał latawca. Była to czynność, którą wykonywał w sposób doskonały.

Pan Hong wszystko robił w sposób doskonały. Jego akwarele były doskonałe. Poezje były doskonałe. Kiedy składał arkusik papieru, doskonała była każda krawędź – twórcza, oryginalna i skończenie doskonała. Pan Hong już dawno zaprzestał pogoni za doskonałością, gdyż trzymał ją zakutą gdzieś w lochu.

Pan Hong miał dwadzieścia sześć lat, był szczupły i przystojny. Nosił bardzo małe, bardzo okrągłe okulary w stalowych oprawkach. Kiedy go opisywali, ludzie używali określenia „gładki” albo wręcz „śliski”[8]. Osiągnął przywództwo jednego z najbardziej wpływowych rodów Imperium Agatejskiego dzięki nieustępliwym staraniom, całkowitej koncentracji umysłu i sześciu dobrze zrealizowanym skrytobójstwom. Ostatnią ofiarą był jego ojciec, który umierał szczęśliwy, wiedząc, że syn podtrzymuje rodzinną tradycję. Szlachetne rody szanowały swych zmarłych przodków i nie widziały nic złego w szybszym powiększaniu ich grona.

A teraz jego latawiec – czarny, z wymalowaną parą wielkich oczu – zanurkował z nieba. Hong starannie obliczył kąt; nie trzeba chyba dodawać, że doskonale. Sznurek latawca, pokryty klejem i tłuczonym szkłem, przeciął linki współzawodników, a ich latawce odfrunęły, wirując.

Widzowie zaklaskali uprzejmie. Ludzie z łatwością odkrywali, że oklaskiwanie pana Honga dowodzi rozsądku.

Hong oddał sznurek służącemu, uprzejmie skinął głową pokonanym współzawodnikom i wszedł do namiotu.

Tam usiadł i spojrzał na swego gościa.

– Wysłaliśmy wiadomość – poinformował go przybysz. – Nikt nas nie widział.

– Wręcz przeciwnie – poprawił go pan Hong. – Widziało was dwudziestu ludzi. Czy wyobrażasz sobie, jak trudno jest strażnikowi patrzeć prosto przed siebie i niczego nie zauważać, kiedy ktoś się przekrada w pobliżu, robi tyle hałasu, co cała armia, i jeszcze szepcze, żeby być cicho? Szczerze powiem, że twoi ludzie chyba nie mają rewolucyjnych talentów. Co ci się stało w rękę?

– Albatros mnie dziobnął.

Hong uśmiechnął się. Przyszło mu do głowy, że ptak mógł wziąć jego rozmówcę za anchois, i nie bez powodu. Miał takie samo rybie spojrzenie.

– Nie rozumiem, panie – poskarżył się gość, którego imię brzmiało Dwa Ogniste Zioła.

– To dobrze.

– Przecież oni wierzą w Wielkiego Magga, a ty chcesz, żeby tu przybył?

– Ależ oczywiście. Mam swoich ludzi w... – próbował wymówić obce sylaby – ...Ankh-Morep-ork. Ten, którego tak naiwnie zwą Wielkim Maggusem, rzeczywiście istnieje. Ale, mogę ci to wyznać, znany jest ze swojej niekompetencji, tchórzliwości i uległości. Są wręcz przysłowiowe. Dlatego uznałem, że Czerwona Armia powinna dostać wytęsknionego przywódcę, nie sądzisz? To... podniesie ich morale. – Uśmiechnął się znowu. – To polityka.

– Aha.

– A teraz odejdź.

Kiedy gość wyszedł, pan Hong sięgnął po książkę. Choć trudno byłoby ją nazwać prawdziwą książką: kartki papieru związano sznurkiem, a tekst wpisano ręcznie. Hong czytał ją już wiele razy, wciąż jednak go bawiła – autor zdołał pomylić się w tak wielu kwestiach.

Teraz, za każdym razem, gdy kończył stronę, wyrywał ją i czytając następną, starannie składał arkusz w kształt chryzantemy.

– Wielki Mag – powiedział głośno. – W samej rzeczy, bardzo wielki.

Rincewind się przebudził. Leżał w czystej pościeli i nikt nie mówił niczego w stylu „Przeszukajcie mu kieszenie”, co uznał za obiecujący początek.

Nie otwierał oczu na wypadek, gdyby w pobliżu znalazł się ktoś, kto – widząc, że już nie śpi – postarałby się utrudnić mu życie.

Słyszał dyskusję podstarzałych męskich głosów.

– Pomijacie to, co najważniejsze. Przecież on ciągle jest żywy. Powtarzacie ciągle, jakie miał straszne te przygody, a jednak ciągle żyje.

– O co panu chodzi, nadrektorze? Przecież jest cały w bliznach!

– To właśnie miałem na myśli, dziekanie. A większość blizn ma na plecach. Zostawia kłopoty za sobą. Ktoś tam na górze chyba go lubi.

Rincewind skrzywił się lekko. Od dawna zdawał sobie sprawę, że ktoś tam na górze ma coś do niego. Nigdy by nie podejrzewał, że chodzi o sympatię.

– Nie jest nawet prawdziwym magiem! Na egzaminach nigdy nie przekroczył dwóch procent!

– Chyba się ocknął – powiedział ktoś.

Rincewind poddał się i otworzył oczy. Pochylały się nad nim liczne brodate, mocno rumiane twarze.

– Jak się czujesz, mój drogi? – spytała jedna z nich, a pod nią wysunęła się ręka. – Jestem Ridcully, nadrektor. Jak się czujesz?

– Wszystko źle się skończy – oznajmił spokojnie Rincewind.

– O co ci chodzi, mój drogi?

– Po prostu wiem. Wszystko pójdzie źle. Wydarzy się coś potwornego. Tak właśnie myślałem, że to zbyt piękne, by mogło potrwać dłużej.

– Widzicie? – odezwał się dziekan. – Setki nóżek. Mówiłem. Ale czy ktoś mnie słucha?

– Nie próbujcie nawet być dla mnie mili – rzekł Rincewind. – Nie proponujcie winogron. Jeszcze nigdy nikomu nie byłem potrzebny do czegoś przyjemnego.

Przez jego umysł przepłynęły niewyraźne wspomnienia niedawnych wydarzeń i doświadczył ulotnej chwili żalu, że ziemniaki – choć w owej chwili zajmowały poczesne miejsce w jego marzeniach – nie miały podobnej pozycji w myślach tamtej młodej damy. Zaczynał sobie jednak uświadamiać, że nikt, kto tak się ubiera, nie myśli raczej o żadnej z roślin bulwiastych.

– No dobrze. – Westchnął. – Co teraz?

– Jak się czujesz?

Rincewind potrząsnął głową.

– To na nic – stwierdził. – Nie znoszę, kiedy ludzie są dla mnie mili. To znaczy, że zaraz stanie się coś strasznego. Czy mógłby pan krzyknąć?

Ridcully miał już tego dosyć.

– Wstawaj z łóżka, ty paskudny leniuchu! I za mną, bo pożałujesz!

– O, tak już lepiej. Od razu czuję się jak w domu. Teraz przynajmniej wszystko jasne – stwierdził smętnie Rincewind. Spuścił nogi na podłogę i wstał ostrożnie.

Ridcully zatrzymał się w połowie drogi do drzwi, gdzie ustawili się pozostali magowie.

– Wykładowco?

– Słucham, nadrektorze – odpowiedział wykładowca run współczesnych głosem ociekającym niewinnością.

– Co takiego chowasz za plecami?

– Nie rozumiem, nadrektorze.

– Wygląda mi to na jakieś narzędzie – zauważył Ridcully.

– Ach, to... – Wykładowca run współczesnych zdziwił się, jakby dopiero teraz zauważył trzymany w ręku ośmiofuntowy młot. – Coś takiego... To chyba młotek, prawda? Zadziwiające. Młotek. Musiałem chyba... skądś go zabrać. Wie pan. Żeby sprzątnąć.

– Trudno też nie zauważyć – mówił dalej Ridcully – że dziekan stara się ukryć topór bojowy.

Coś brzęknęło melodyjnie zza kierownika studiów nieokreślonych.

– A to brzmiało mi jak piła – uznał Ridcully. – Czy jest tu ktoś, kto nie ma przy sobie jakiegoś narzędzia? No tak... U demonów, może ktoś by mi wytłumaczył, co wyprawiacie?

– Ha! Nie ma pan pojęcia, co to takiego – mruknął dziekan, unikając spojrzenia nadrektora. – W tamtych czasach człowiek bał się na pięć minut odwrócić plecami. Mógł usłyszeć tupanie tych przeklętych stóp i...

Ridcully nie zwracał na niego uwagi. Objął chude ramiona Rincewinda i poprowadził go w stronę Głównego Holu.

– Wiesz, Rincewindzie – powiedział – słyszałem, że nie jesteś zbyt dobry w magii.

– To prawda.

– Nigdy nie zdałeś żadnych egzaminów ani nic?

– Obawiam się, że ani jednego.

– Wszyscy jednak nazywają cię magiem Rincewindem.

Rincewind spojrzał na czubki własnych butów.

– No bo... tak jakby pracowałem tutaj, jako niby taki zastępca bibliotekarza...

– Druga małpa – wtrącił dziekan.

– ...i wie pan, załatwiałem różne rzeczy i w ogóle tak jakby pomagałem...

– Powiedziałem coś! Czy nikt nie zauważył? Druga małpa? Dość zabawne, moim zdaniem.

– Ale tak naprawdę to nigdy nie miałeś uprawnień, by nazywać siebie magiem? – upewnił się Ridcully.

– Formalnie chyba nie.

– Rozumiem. No to mamy problem.

– Mam taki kapelusz z wyszytym słowem „Maggus” – przypomniał z nadzieją Rincewind.

– Obawiam się, że to nie na wiele się zda. Hm... Sytuacja może nam sprawić pewne trudności. Pozwól, że zapytam: jak długo potrafisz wstrzymywać oddech?

– Nie wiem. Parę minut. Czy to ważne?

– Owszem, zwłaszcza w kontekście przybicia głową w dół do jednej z podpór Mosiężnego Mostu na okres dwóch przypływów, a następnie ścięcia głowy. Niestety, to statutowa kara dla kogoś, kto udaje maga. Sprawdziłem. Nikomu nie będzie bardziej przykro niż mnie, mogę cię zapewnić. Ale prawo jest prawem.

– Nie!

– Naprawdę przepraszam. Nie mam wyboru. Inaczej wszędzie roiłoby się od ludzi w spiczastych kapeluszach, do których nie mają żadnego prawa. To straszne. Nic nie mogę poradzić, choćbym chciał. Kodeks mówi, że można zostać magiem, jedynie kończąc w normalny sposób studia na Niewidocznym Uniwersytecie albo spełniając jakąś usługę z wielką korzyścią dla magii, a mam wrażenie...

– Czy nie moglibyście mnie zwyczajnie odesłać na moją wyspę? Podobało mi się tam. Było nudno!

Nadrektor ze smutkiem pokręcił głową.

– Nic z tego, niestety. Wykroczenie było popełniane w sposób ciągły przez wiele lat. A że nie zdałeś żadnego egzaminu ani nie... – lekko podniósł głos – ...spełniłeś żadnej usługi z wielką korzyścią dla magii, niestety będę musiał polecić pedlom[9], żeby przynieśli kawał sznura i...

– Ehm... Wydaje mi się, że kilka razy ocaliłem świat – wtrącił Rincewind. – Czy to coś pomoże?

– Czy ktoś z Niewidocznego Uniwersytetu widział, jak to robisz?

– Nie, raczej nie.

Ridcully pokręcił głową.

– Prawdopodobnie zatem to się nie liczy. Fatalnie. Gdybyś bowiem SPEŁNIŁ JAKĄŚ USŁUGĘ Z WIELKĄ KORZYŚCIĄ DLA MAGII, wtedy z radością pozwoliłbym ci zatrzymać ten kapelusz, a także coś, na czym mógłbyś go nosić, ma się rozumieć.

Rincewind był załamany. Ridcully westchnął i spróbował jeszcze raz.

– Czyli – rzekł – ponieważ najwyraźniej nie zdałeś egzaminów ani nie SPEŁNIŁEŚ USŁUGI Z WIELKĄ KORZYŚCIĄ DLA MAGII, to...

– Myślę... Mógłbym spróbować spełnić usługę – zaproponował Rincewind z miną człowieka, który wie, że światełko na końcu tunelu to nadjeżdżający pociąg.

– Naprawdę? Hm... to jest jakiś pomysł.

– O jakie usługi chodzi?

– Och, zwykle należy... to tylko przykład, naturalnie... wyruszyć z misją albo znaleźć odpowiedź na bardzo starożytne i ważne pytanie... Co to jest to z nogami?

Rincewind nawet się nie obejrzał. Wyraz twarzy zerkającego przez ramię nadrektora był całkiem znajomy.

– Ach, to – powiedział Rincewind. – Chyba go znam.

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

[1] Ludzie rzadko kiedy są w tym konsekwentni, podobnie jak w przypadku cudów. Kiedy dzięki niezwykłemu zbiegowi okoliczności ktoś uniknie pewnej śmierci, mówią, że to prawdziwy cud. Lecz kiedy ktoś ginie wskutek dziwnego ciągu wydarzeń - olej rozlany akurat w tym miejscu, bariera zabezpieczająca pęknięta właśnie tu - to także musiał być cud. Fakt, że zdarzenie nie było miłe, nie oznacza jeszcze, że nie było cudowne.

[2] Zwykle o średnicy rzędu sześciu cali.

[3] Ludzie zastanawiają się, jak to możliwe, ponieważ taki słoń świata raczej nie mógłby zbyt długo dźwigać wirującego ciężaru bez poważnych otarć i nawet oparzeń. Ale równie dobrze można by pytać, dlaczego oś planety nie skrzypi albo jaki dźwięk wydaje kolor żółty.

[4] Które jest trochę jak logika rozmyta, tylko bardziej.

[5] Wszystkie wirtualne wykłady odbywały się w sali 3B, niemożliwej do zlokalizowania na żadnym planie pomieszczeń Niewidocznego Uniwersytetu, a także – jak uważano – mającej nieskończoną wielkość.

[6] Politykę taką zaadaptowała większość menedżerów i kilku co ważniejszych bogów.

[7] Takie jak „Auu!”, „Aargh!”, „Oddaj moje pieniądze, ty szubrawcu!” oraz „To mają być kasztany? Według mnie to przypalone kawałki węgla, ot co!”.

[8] A często także zdania „To łajdak, któremu lepiej nie wchodzić w drogę, i ja tego nie powiedziałem”.

[9] Woźni NU. Słynni w całym gronie profesorskim z twardości czaszek, tępoty w obliczu rozsądnej argumentacji oraz głębokiego przekonania, że bez nich cała uczelnia by runęła.

Tytuł oryginału

INTERESTING TIMES

Copyright © Terry and Lyn Pratchett 1994

First published by Victor Gollancz Ltd, an imprint of the Orion Publishing Group Ltd, London

Projekt graficzny serii

Zombie Sputnik Corporation

Ilustracja na okładce

© Josh Kirby/via Thomas Schlück GmbH

Redakcja

Łucja Grudzińska

Redakcja techniczna

Anna Nieporęcka

Korekta

Bronisława Dziedzic-Wesołowska

ISBN 978-83-7648-863-9

Fantastyka

Wydawca:

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-651 Warszawa, ul. Garażowa 7

www.proszynski.pl

www.woblink.com

Plik opracowany przez Woblink i eLib.pl