Gdyby nie wspaniałomyślność mojej żony Heleny,

nie powstałaby żadna moja książka.

Osada

Ucieczka w świat fantazji
to świetne lekarstwo
na przytłaczające problemy życia codziennego.

WYSOKO W GÓRACH, między stromymi graniami, parowało gorące jezioro. Zasnuwająca okolicę lekka mgła tworzyła wspaniałą przestrzeń dla rozwoju zieleni. Miał tu początek gorący potok, który przeciskając się między kamieniami, szybko tracił temperaturę. Dalej, szumiąc wzdłuż stromej grani, trafiał na czoło lodowca, gdzie pozbawiał się swego ciepła.

Monstrualna bryła lodu, przeciskając się między górami, tworzyła dwa obfite strumienie, zasilające nurt potoku. Od tego miejsca płynęła szeroka rzeka, która majestatycznie przemierzała kotlinę wokół, pozostawiając na środku wypiętrzone błonie. Z drugiej strony trafiała w dolinę, przez którą wypływała daleko na pogórze.

Woda, zieleń, para i ośnieżone szczyty tworzyły bajeczny krajobraz. Intensywnie operujące słońce zamieniało to miejsce w raj, będący oazą dla wszelakiej zwierzyny. Nic dziwnego, że osiedlił się tu również człowiek.

Ludzie tu zamieszkujący mieli żółte, proste włosy. Swoje siedlisko zbudowali na błoniach przy lesie, nad rzecznym klifem. Osadę otaczała ażurowa palisada ze świerkowych bali, od środka zaparta grubymi drągami. Konstrukcja ta służyła do obrony przed drapieżnymi zwierzętami. Pozwalała operować włócznią przez szczeliny. Była na tyle solidna, że stanowiła zaporę nawet dla mamutów, których stado, nęcone soczystą trawą, czasami tu wchodziło.

Domy, zbudowane z grubych belek, uszczelniane były gliną. Każda budowla składała się z wielu mieszkań zasiedlonych przez pojedyncze rodziny. Wszyscy mieszkańcy budowli stanowili organizację, „dużą rodzinę”. Miała ona przywódcę, często nazywanego ojcem domu. Zdarzali się ludzie niezwiązani z organizacją domów. Mieszkali w namiotach i szałasach przy palisadzie.

Nad funkcjonowaniem osady czuwał wódz. Rozstrzygał spory między mieszkańcami. Konfliktów było dużo, ale rozwiązywane były tylko w czasie pełni księżyca.

Funkcję wodza pełnił Wasław, który miał dwie bardzo mądre i przebiegłe żony. Doradzały mu w różnych sprawach, ale oficjalnie nie zabierały głosu.

Wyroki wydawał Wasław. Były one bezwzględnie przestrzegane. Jedynie szaman mógł się sprzeciwić jego postanowieniom. Wódz miał prawo zignorować protest szamana, a nawet pozbawić go funkcji. Decyzję taką musiałby jednak uzasadnić na ogólnym wiecu mieszkańców osady. Tego typu zgromadzenie mogło odwołać również jego, ponieważ stanowisko wodza było ustanawiane z wyboru.

Szaman dbał o zachowanie obyczaju. Sprawował również rolę uzdrowiciela. Mógł przypisywać sobie inne uprawnienia, ale nie miał władzy. Nie miał prawa wydawać żadnych poleceń. W centrum osady wymurowano dom z kamienia, w którym szaman wykonywał swoje obrzędy.

DWA RAZY W ROKU spokój mieszkańców kotliny zakłócał przyjazd karawany, prowadzonej przez czarnowłosych ludzi. Przyjeżdżali późną wiosną, gdy jechali na zachód. W powrotnej drodze przybywali tu wczesną jesienią. Za każdym razem zabierali skóry i poroże zwierząt oraz duże ilości suszonego mięsa. W zamian zostawiali ozdoby dla kobiet, broń, a przede wszystkim cienkie tkaniny, których ludzie w osadzie nie umieli wykonywać. Handel trwał już wiele lat i zapewniał żółtowłosym kontakt ze światem.

Obcy ludzie nie byli jedynymi istotami, które odwiedzały osadę. Pół dnia drogi za ciepłym jeziorem, w głębokiej kotlinie mieszkali Palini. Choć każdy przypominał człowieka, nie byli ludźmi. Mieli dłuższe ręce, potężniejszą budowę ciała i inny kształt głowy. Ich twarz była wysunięta do przodu, pozbawiona czoła, kończyła się wałami brwiowymi. Tył głowy miał nadmiernie rozbudowaną potylicę, znacznie większą niż ludzka. Mowa ich przypominała muczenie renifera. Ludzie nie rozumieli jej. Łatwo jednak porozumiewano się z nimi na migi.

Trafiały tu również inne istoty dwunożne, z którymi nawiązywano kontakt. Mieszkały wysoko w górach, rzadko schodziły na dół. Nazywano je Yeti. Nie miały swojej mowy. Całe ich ciało pokrywały włosy. Były dużo wyższe od ludzi. Nie przejawiały agresji, na widok człowieka zazwyczaj pośpiesznie oddalały się. Przy nielicznych spotkaniach człowiek był stroną dominującą.

I
Yeti

Bóg stworzył mnie i mego oprawcę.
Mój rozum jest zbyt mały,
by poznać jego zamysł.

TEGO ROKU mrozy trzymały długo, a śnieg sypał jeszcze na kilka dni przed zrównaniem dnia z nocą. W dniu przesilenia wiosennego zaświeciło słońce. Kilka dni rozświetlało kotlinę blaskiem wspomaganym bielą topniejących śniegów. Potem przyszedł okres deszczowy. Wezbrane wody rzeki przyjęły kolor brunatny. Mokra aura wywoływała wśród ludzi apatię.

Pewnego popołudnia słońce rozpostarło tęczę. W mieszkańców osady wstąpiła nadzieja. Błonia zazieleniły się. Jedynie lodowiec straszył swoimi pomrukami. Jęki i huknięcia były coraz głośniejsze, nie pozwalały mieszkańcom na spokojny sen.

Rano ziemia zadrżała… Olbrzymia ściana stanowiąca czoło lodowca, rozsypując się w wielkie bryły, runęła w koryto rzeki. Woda wezbrała, podmywając skarpę. Ludzie wychodzili nad brzeg, chcąc ocenić straty. Zebrał się tłum. Ktoś krzyknął:

– Coś się tam rusza!

Między zwałami walczyła o życie jakaś istota. Łapała się śliskich brył, lecz nie znajdując podparcia, obsuwała się na powrót w rumowisko. Domysłów było wiele. Nikt jednak nie wiedział, jak je sprawdzić. Niestabilne lodowe bryły i zalany grząski brzeg nie pozwalały tam dotrzeć.

BORYGA, MŁODY MĘŻCZYZNA z domu Kola, przy pomocy dwóch wyrostków wyszukiwał długie drągi i pośpiesznie znosił je nad brzeg. Budził tym ogólne zainteresowanie. Wiązał drzewce po dwa, konstruował kładki, które układał między błotem i lodem.

– Co chcesz zrobić? – pytali go.

Nie odpowiadał, skupił się na swojej pracy.

Tłum ucichł, gdy chłopak po drągach ruszył w głąb rumowiska. Trzymając włócznię w jednym ręku, zwinnie przerzucał swoje kładki do przodu. Pełznąc po nich, co chwila unosił głowę, by określić kierunek. Ludzie na skarpie oczekiwali w napięciu.

Gdy dotarł na miejsce, ostrożnie zajrzał w czeluści między bryłami. Opuścił w szczelinę dwa drągi. Siadając na swojej kładce, rozglądał się wokół. Czekał.

Na brzegu, w tłumie, dało się wyczuć zniecierpliwienie.

– Czemu nic nie robi? Na co czeka?

Głosy ucichły, gdy na powierzchnię wynurzyła się futrzana ręka, a potem głowa. Po chwili na kładce obok Borygi przysiadł mały Yeti. Owłosiona młoda istota chwiała się na boki, wydawała ciche jęki. Przyglądała się swojej zakrwawionej nodze i niepewnie zerkała na człowieka. Chłopak chciał pogłaskać malca, ten, wystraszony, cofnął głowę. Przez moment nawzajem badali się wzrokiem. Zrezygnowany Boryga sięgnął po drągi w szczelinie.

Nieostrożny ruch lub niestabilność rumowiska spowodowały obsunięcie się obu istot między lodowe zwały. Ich krzyki zmieszały się z rykiem samicy Yeti stojącej na skałach po drugiej stronie rzeki. Potężna istota okazywała rozpacz, machając rękoma. Tłum również zagrzmiał podniesionymi głosami, które ucichły, gdy człowiek i młody Yeti, trzymając się drągów, wypełzli na powierzchnię.

BORYGA Z MALCEM uczepionym jego pleców przerzucał kładki do przodu, ostrożnie przesuwając się w kierunku brzegu. Ludzie w napięciu obserwowali jego zmagania. Sytuacja była niebezpieczna. Bryły lodu na skutek topnienia poruszały się często w momencie układania drągów. Tłum zachowywał ciszę.

Chłopiec szczęśliwie dotarł do brzegu. Ułożył owłosione dziecko na murawie. Ludzie otoczyli ich kołem i z zaciekawieniem przyglądali się małemu Yeti. Jeden z mężczyzn stwierdził:

– On ma złamaną nogę, nie przeżyje.

Boryga odczuwał zmęczenie. Wypowiedź zirytowała go. Spojrzał na mówiącego i wybuchnął gniewem:

– Człowiek łamie sobie nogi i żyje! – wykrzyczał.

– Kość mu wyszła na zewnątrz. Trzeba ją nastawić, a potem pielęgnować. To Yeti, nie człowiek. Jak jego matka będzie się nim opiekować? Oni przecież żyją w górach.

– Ja się nim zaopiekuję! – butnie zakomunikował.

Nikt z obecnych nie zaprotestował, nie było jakichkolwiek komentarzy. Mały Yeti i klęczący przy nim młody mężczyzna przestali już być interesujący. Tłum zaczął się rozchodzić. Przez dłuższy czas w oddaleniu przyglądała się im kobieta, ale i ona w końcu poszła do osady.

NA BŁONIACH zostały dwie istoty. Młody Yeti poszedłby sobie, ale boląca noga nie pozwalała na to.

– Um, um – zajęczał, pokazując ją brodą.

– Wiem, że boli – odburknął Boryga. – Muszę to nastawić. Po co ja do ciebie mówię i tak nie rozumiesz.

Między kępami nadbrzeżnych krzaków nazbierał patyków. Dłuższy czas szukał rzemieni. Kilka odwiązał z uprzednio sporządzonych kładek. Rzucił je przy kijach i przykucnął przy malcu. Zastanawiał się. Mały Yeti był wzrostu dziesięcioletniego chłopca i wyglądał na silne stworzenie. Nie ulegało wątpliwości, że nastawienie kości podudzia będzie bolesne. Przymierzył kilka patyków, przycinając je na odpowiednią długość. Dwa z nich przyłożył do owłosionej nogi i przywiązał do uda.

Mały nie zareagował, choć widać było, że bardzo się boi. Gdy chłopiec chciał ująć kostkę chorej nogi, zaczął się wycofywać, a kiedy próbował go zatrzymać, krzyknął. W odpowiedzi usłyszeli ryk Yeti. Samica wyszła zza skarpy nabrzeża. Boryga przywołał ją ruchem ręki. Podeszła, sapiąc.

Długo gestykulował, zanim zgodziła się przytrzymać syna podczas zabiegu.

Przy nastawianiu kości i usztywnianiu nogi echo odbijało od szczytów krzyk małego Yeti. Chlipała również samica. Boryga głaskał malca po brzuchu, aby go uspokoić. Nie wiedział, co czynić dalej. Miał świadomość, że matka nie może zaopiekować się synem. Tylko ludzie i Palini potrafili opiekować się obłożnie chorymi. Yeti nie budowali siedlisk, bez przerwy przemieszczali się po górach. Nie mieli możliwości pielęgnowania innych.

Nakazał samicy, by szła za nim. Bez trudu posadziła syna na biodrze, przytrzymując go ręką.

W WEJŚCIU DO OSADY zatrzymał ich Kol, ojciec domu, w którym mieszkał Boryga. Stał w towarzystwie szamana oraz grupy zaciekawionych mieszkańców.

– Oni nie mogą wejść – powiedział Kol i wystawił ręce, podkreślając wagę swoich słów.

– Muszą wejść – tłumaczył Boryga. – Małego trzeba otoczyć opieką, inaczej zginie.

– Jestem wodzem twego domu i zabraniam wejść z nimi do mieszkania. Twoim rodzicom już o tym mówiłem.

– To rozstawię tu namiot!

– Oni nie wejdą do osady! – zadecydował szaman.

– Posłucham nakazu, jak powie to Wasław – odburknął chłopak.

Kol popatrzył na zmęczonego Borygę oraz na butnie stojącego szamana. Przywołał do siebie jednego z gapiących się chłopców i szepnął mu coś na ucho. Ten od razu pobiegł między domy. Czekali w milczeniu.

Czas się wlókł, wśród czekających dało się zaobserwować zniecierpliwienie. Szaman powiedział do Kola.

– Nie ma na co czekać. Każ mu, by odprawił tych Yeti!

– Mogę mu tylko zabronić wejść do domu. Jeżeli chodzi o pozostałą część osady, zadecydować musi Wasław.

– Jako wódz domu jesteś jego przełożonym!

– Jak rozstawi namiot, nie będę miał nad nim władzy. Będzie poza moim domem…

– Co się dzieje? Dlaczego zakłócacie mój spokój? Właśnie miałem zamiar coś zjeść – zza pleców gapiów dobiegł głos wodza.

– On chce wprowadzić tych Yeti. Szaman się temu sprzeciwia – odpowiedział Kol.

– Ten malec zsunął się między lód, ma złamaną nogę – Boryga starał się mówić spokojnie. – Wyciągnąłem go i opatrzyłem. Jestem za niego odpowiedzialny. Matka nie umie się nim zaopiekować, więc muszę go mieć przy sobie.

– Niech matka zostanie na zewnątrz, weź tylko malca.

– Mały nie wejdzie! – burknął szaman.

– Co masz przeciw tej istocie? – Wasław był zdziwiony. – Nigdy nie zabraniałem zamieszkiwania w osadzie takim stworzeniom. Nie jest wielki ani niebezpieczny.

– Jest przepowiednia! Odczytałem ją w nocy z gwiazd. Rano zapisałem na kamieniu, zaraz potem ten mały wpadł w rumowisko.

– Co mówi przepowiednia?

– Mały Yeti przyniesie nieszczęście całej osadzie.

Wódz nabrał powietrza. Wbił wzrok w szamana.

– Dlaczego wcześniej o tym nie powiedziałeś? – wycedził przez zęby. – Zabroniłbym mu go leczyć. Co mam teraz zrobić? On powinien o niego zadbać.

– Niech założy im obóz. Matka w nocy przypilnuje małego. On będzie do nich dochodził.

– O czym ty mówisz? Matka na pewno mieszka wysoko w górach. Boryga nie będzie mógł do nich chodzić codziennie.

– Przepowiednia jest jednoznaczna. Nie wpuszczę małego do osady. – Na twarzy szamana zarysował się upór.

– Co mam zrobić? – Chłopak był rozdrażniony.

Szaman dumnie popatrzył na chłopca. Wykonując ruch ręką, jakby chciał odgonić muchy, odpowiedział:

– Jak chcesz być taki dobry, to rozstaw swój namiot na zewnątrz.

– Pod osadę podchodzą tygrysy, a co się stanie, jak przyjdą mamuty?

Wódz był niezadowolony.

– Boryga! – mówił, sapiąc. – Za pięć dni będzie pełnia. Możesz pozwać szamana do sądu i wtedy ja rozstrzygnę wasz spór. Teraz nie mogę przeciwstawiać się słowom przepowiedni. Wszystko, co bym zrobił, będzie użyte przeciw mnie. – Zastanowił się chwilę. – Kol, wyznacz ludzi od siebie, niech pomogą mu przenieść skóry i drągi na namiot, a także jakieś zapasy. Idź, chłopcze, do kotliny z gorącym jeziorem. Tam nie będą ci w nocy dokuczać przymrozki i nie podejdą mamuty. Dobrze się rozejrzysz, to i jaskinię znajdziesz. Po zapasy zawsze możesz tu przyjść, zresztą zwierzyny jest pod dostatkiem. Ona – pokazał na samicę – też na pewno dobrze poluje. Teraz nic więcej nie mogę dla ciebie zrobić. Możesz również malca porzucić, oddać go matce i odprawić oboje. Myślę jednak, że twoje sumienie na to nie pozwoli.

WASŁAW CZEKAŁ, aż wszyscy przygotowali się do drogi. Wzrokiem odprowadził grupę mężczyzn oraz człapiącą za nimi wielką Yeti z dzieckiem. Szła posłusznie za ludźmi, nie rozumiejąc całego zamieszania.

***

WARA, STARSZA ŻONA WASŁAWA, była nieustępliwa.

– Szaman niedługo napluje ci na głowę, a ty tego nie zauważysz.

– Ależ co ja mogę zrobić?! – Wasław podniósł głos. – Ty go znasz – zwrócił się do drugiej żony. – Co mam zrobić, jak on ustalił swoją przepowiednię?

– Nie krzycz na mnie – odpowiedziała Nena, młodsza żona. – To ty zawiniłeś, nie my.

– Była tu matka młodego Borygi – kontynuowała Wara. – Kobieta rozpacza i jest to uzasadnione. Swojego syna też byś wysłał poza osadę, bo się kimś zaopiekował?

– Ale przepowiednia! – Wasław niemal krzyczał.

– My na ciebie nie krzyczymy. Cała osada nie musi wiedzieć, o czym rozmawiamy.

– Szaman – spokojniej mówiła Nena – całe życie żył bez kobiety. On nie wie, co to dziecko i troska o nie. Jego przepowiednie nie trafiają mi do przekonania. Wykorzystuje je, żeby mieć na ciebie wpływ.

– Nie wiecie, co mówicie! Z wami nie da się rozmawiać!

– Cicho bądź! – krzyknęła Wara.

Wasław zerwał się i ruszył do drzwi. Potknął się o próg, podparł się ręką, wybijając ją w łokciu. Zerwał się na nogi, chciał ruszyć dalej, ale nie dał rady. Z kolanem też nie było dobrze. Jęknął z bólu. Z trudem stanął, nie mógł oprzeć się na chorej nodze. Chciał wrócić do domu, jednak próg był za wysoki. Po kilku próbach usiadł na nim.

– Co się wygłupiasz? – warknęła Wara. – Chcesz litości, powiedz to matce Borygi.

Wasław nie ruszył się. Zrobił się blady na twarzy, pot zrosił mu czoło. Wara chciała go wciągnąć, lecz wywołało to okrzyk bólu. Dopiero wtedy obie kobiety wykazały zainteresowanie. Zawołały dzieci i razem ułożyły męża na posłaniu. Kolano zaczęło puchnąć, a łokieć przybrał nienormalny kształt. Próby wyprostowania nie dały rezultatu. Syn Neny stwierdził:

– Trzeba zawołać szamana. Sami nic nie zrobimy.

– To szamana wina, wszystko przez niego.

– Ale tylko on będzie wiedział, jak to naprawić.

– Zawołam go – burknęła Wara, kierując się do wyjścia. – Wygarnę mu, co o nim myślę.

– Kobieto, spokojnie, przecież to szaman – jęknął Wasław.

Jego słowa trafiły do zasłony, która kołysała się jeszcze po wyjściu żony.

WARA PRAWIE BIEGŁA. Weszła do budynku z marszu, nie oczekując zaproszenia.

Duża izba oświetlona była płomieniami ogniska. Pod ścianą na posłaniu w niekompletnym ubraniu leżał szaman z kobietą podobnie odzianą jak on. Na widok Wary zerwał się, okrywając ciało futrzanym płaszczem. Krzyknął:

– Jak możesz tak wbiegać bez uprzedzenia do mojej izby, i to wtedy, gdy próbuję uzdrowić tę biedną niewiastę?!

– Teraz wiem, że mój Wasław ma uzdrawiającą moc. Masz natychmiast do niego iść, bo przez ciebie się okaleczył.

– Kobieto, jak śmiesz tak do mnie mówić?!

– A śmiem, śmiem. Jak zaraz mu nie pomożesz, to rozgłoszę wieści w całej osadzie. Powiem, że odmawiasz pomocy wodzowi, chociaż to przez ciebie jest chory. Co tu widziałam, też opowiem. Ona jest z domu Laka i zdaje się, że ma męża. Jak on kogoś pobije, będę nalegała, by został uniewinniony.

– Jesteś butna i bezczelna!

– To jak, idziesz?

– No, jak Wasław cierpi, to idę.

ZDOLNOŚCI UZDROWICIELSKIE szamana były duże. Bez trudu nastawił łokieć, który nadal bolał, ale odzyskał sprawność. Kolano usztywnił, nałożył kompres z moczu i nakazał przez trzy dni zmieniać opatrunki, a usztywnienie nogi utrzymać przez całą przemianę księżyca. Kobiety powstrzymały się od robienia wymówek na temat Borygi.

***

BORYGA RAZEM Z MĘŻCZYZNAMI ustawili stelaż na namiot. W trakcie rozkładania skór na poszycie samica Yeti nastroszyła się i zaczęła warczeć w kierunku zarośli porastających zbocze. Przez chaszcze ktoś lub coś próbowało się przedrzeć. Mężczyźni chwycili za broń. Samica warczała coraz głośniej.

– Niech ona z małym odejdzie – krzyknął jeden z mężczyzn.

Do ludzi dotarło muczenie Palinów. Wszyscy odetchnęli.

Z krzaków wyszło siedmiu osobników uzbrojonych w potężne maczugi. Była to dobra broń. Ludzie nie umieli jej wytwarzać. Przez moment obie grupy przypatrywały się sobie. Stan ten przerwał starszy z Palinów. Podszedł bliżej i wskazując ustawione drągi namiotu, wykonał znak przeczenia. Ludzie nie zrozumieli. Ujął jednego z mężczyzn za rękę, poprowadził nad brzeg jeziora, pokazał na piasku ślady niedźwiedzi.

Boryga był przerażony.

– Co ja teraz zrobię, nie mogę wrócić do osady. Muszę iść dalej w góry. Tam przychodzą mamuty, a tu niedźwiedzie.

Jeden z Palinów trącił go palcem w ramię.

– Muuu, mu – zamuczał.

Chłopak wskazał malca Yeti i jego owiniętą nogę. Wykonał gest, jakby kołysał małe dziecko. Pokazał wschodzący księżyc i wystawił dwa palce. Wskazując samicę, rozłożył ręce i pokręcił przecząco głową. Jego rozmówca odszedł do swych towarzyszy. Długo pomukiwali między sobą, potem spytali, ilu mały Yeti ma opiekunów. Gestykulacja rąk zajęła trochę czasu, ale ustalono, że on i Yeti mają iść z nimi, a reszta ma wracać do osady.

Ruszyli ścieżką pod górę. Było już ciemno, gdy dotarli do obszernej jaskini. Jeden z Palinów za pomocą dwóch kamieni rozpalił u wejścia ogień, inni zaczęli szykować posłania. Boryga rozłożył skóry dla małego Yeti i siebie. Samica wyszła na zewnątrz. Wróciła z naręczem sosnowych gałęzi, urządzając sobie miejsce do spania. Gdyby nie jej chrapanie, to można by uznać, że noc minęła spokojnie. Ognisko paliło się do rana. Na śniadanie chłopak poczęstował wszystkich pieczonym chlebem z miodem. Palinom i małemu Yeti bardzo smakował. Samica głód zaspokoiła gryzoniem, którego zjadła na surowo. Po posiłku ruszyli w dalszą drogę.

Do doliny Palinów dotarli przed południem. Jeden z nich kazał im się zatrzymać. Sami ruszyli w głąb osady, która w większości mieściła się w jaskiniach. Po pewnym czasie zaprowadzono ich do pustej jaskini, pokazując, że będzie to ich mieszkanie. Samicę odprawili. Odeszła bez oporów, zostawiając dziecko.

Wczesnym popołudniem starszy Palin przyniósł pieczony udziec dzika. Podzielił go na trzy części. Usiadł razem z nimi, jedli w milczeniu. Palin z uwagą przyglądał się Borydze. W pewnym momencie dwa razy przeciągle muknął, pokazując na chłopaka. Boryga pokręcił głową, dając znak niezrozumienia. Osobnik wygładził przed sobą piasek i palcem wyrysował sylwetkę dwunożnej istoty. Pokazał, że to, co narysował, ma dwie nogi. Następnie palcem wskazał siebie, Borygę i małego Yeti, za każdym razem mucząc trzy razy. Pod narysowaną postacią postawił trzy kreski. Przy tym rysunku narysował trzy inne postacie, wszystkie dwunożne. Pokazał na pierwszą z nich, potem na Borygę i dwa razy przeciągle zamuczał, stawiając na piasku dwie kreski. Następną narysowaną postać skojarzył ze sobą i muknął raz długo i dwa razy krótko. Na piasku powstały trzy kreski, jedna długa i dwie krótkie. Przy rysunku małego Yeti zaznaczył dwie krótkie i jedną długą. Boryga gwizdnął dwa razy krótko i raz długo. Na twarzy Palina malowała się radość, pokiwał potakująco głową, pokazując Yeti. Wziął swoją maczugę, obok której ułożył włócznię oraz nóż chłopca. Zatoczył ręką nad wszystkim i wydał cztery bardzo krótkie sygnały. Chłopak uśmiechnął się. Poznanie mowy Palinów było niebywałym przeżyciem. Było jeszcze coś. Tę mowę można było zaznaczyć symbolami. Zamiast mówić, można było narysować. Pochłonęła go nauka. Zaczął rysować symbole na piasku, a potem kawałkiem węgla na skórze. Nie zauważył, jak minęła spora część dnia. Z rozżaleniem patrzył, jak jego nauczyciel odchodzi. Wziął skórę i przyglądając się znakom oraz rysunkom, świstał pod nosem, powtarzając całą lekcję. Od tej czynności oderwało go muczenie kobiety.

Stała w wejściu do jaskini, odziana w suknię ze skóry tygrysa. Wskazywała na młodzieńca, by poszedł razem z nią. Ruszyli skalną półką, potem skręcili na ścieżkę, okrążając całą osadę. Doszli na brzeg zagajnika, gdzie rosły młode zniekształcone drzewka. Podchodząc bliżej, zauważył, że były umyślnie przycinane, aby przy rozrastaniu się przypominały maczugi. Stwierdził, że były to rosnące maczugi Palinów. Kobieta podprowadziła go do małego drzewka. Nacięła korę tuż pod gałęziami i wbiła w to miejsce przygotowane kamienie, następnie ścięła gałązki do połowy. Machnęła na chłopca, pokazując kolejne drzewka. Na następnych wbite kamienie zarosły na tyle, że nie można było ich wyrwać. Przy tych drzewkach kobieta przycinała odrosty gałęzi. Następne drzewa miały zgrubienia w miejscach, gdzie były nabijane kamienie. Tutaj też nacięła korę w kilku miejscach i poleciła, żeby chłopak wbił podane przez nią kamienie. Ostatnie drzewo było już maczugą. Razem ścięli wystające gałęzie i okorowali drzewo. Boryga chciał je ściąć, ale zabroniła mu. Pokazała na słońce i wystawiła dwa palce. Ruchem ręki machnęła, jakby ścinała pień. Boryga pokręcił głową, że nie rozumie. Długo tłumaczyła mu gestami, zanim zrozumiał, że słońce musi wysuszyć pień ułożony w tej pozycji. Jak ścięliby je teraz, to wysychające drewno rozpękłoby się. Po tej lekcji wrócili do jaskini.

Na miejscu zastał matkę Yeti. Karmiła małego upieczoną rybą. Gdy Boryga siadł na swoim posłaniu, podała mu kawałek przypieczonej gliny. Odłupała kawałek skorupki, w środku tkwiło mięso ryby. Było soczyste i przyprawione jakimiś liśćmi. Smakowało mu, pomimo iż nie było równo przypieczone. Najadł się do syta. Położył się na posłaniu i zaczął przeglądać uprzednio namalowane znaki na skórze, w myśli powtarzając muczenie Palina. Samica Yeti mruczała, głaskając małego po głowie, w końcu westchnęła i po cichu wyszła z jaskini.

BORYGA BUDZIŁ SIĘ LENIWIE, rozpamiętując ostatni dzień. Owłosiony malec spał zwinięty w kłębek, jakby otaczający świt go nie dotyczył.

Zaraz „Kołtuniasty” będzie chciał wyjść, pomyślał chłopiec, trzeba coś zrobić.

Na zewnątrz mgła przeszyła go chłodem, wzdrygnął się. W pobliskim zagajniku wyciął dwa rosochate kije. W jaskini Kołtuniasty bezradnie rozglądał się na wszystkie strony. Boryga pomógł mu stanąć. Yeti zachwiał się, złapał ramię opiekuna. On, przytrzymując go, podstawił mu pod pachy kije. Przyciął je na wymiar, rozgałęzienia owinął kawałkami skóry. Trochę czasu zajęło, zanim Kołtuniasty pojął zasadę podpierania się kijami. Ruszyli do zagajnika. Gdy wracali do jaskini, Yeti poruszał się samodzielnie.

Boryga przejrzał zapasy, znalazł kawałek miodowego chleba. Dał go chłopcu, do tego dołożył kawałek suszonego mięsa. Sam zadowolił się mięsem. Chłód zmusił do rozpalenia ognia.

Gdy przyszła palińska kobieta, płomień dobrze ogrzewał wnętrze jaskini. Na tacy z wypalanej gliny przyniosła świeże pieczywo, naczynie z miodem i coś białego. Przypominało to zlepioną białą glinę. Kobieta ułamała kawałek białej masy, umoczyła w miodzie i włożyła sobie do ust. Zrobił to samo. W smaku było dziwne, ale nadawało się do jedzenia. Dał popróbować Yeti. Małemu posmakowało, sięgnął po jeszcze. Boryga również się skusił. Potrawa była syta. Wskazując białą maź, machnął pytająco głową. Kobieta dwa razy muknęła długo, raz krótko i znów dwa razy długo. Chłopak odłożył jedzenie i na piasku postawił dwie długie kreski, jedną krótką i dwie długie. Poprawiła krótką kreskę na kropkę. Gdy wygwizdał sygnał, potaknęła głową. Machnęła na niego, sugerując, by szedł za nią.

Zeszli na dół urwiska. W jaskini stało uwiązane bydło, same samice. Kobieta podstawiła naczynie pod wymię krowy, pociągnęła je palcami. Poleciało mleko. Czynność tę powtórzyła kilkakrotnie. W naczyniu znalazło się sporo płynu. Odlała połowę do drugiego pojemnika i podała chłopcu. Popróbował, nie smakowało mu. Wiedział jednak, że napój jest pożywny, więc go dopił. Jaskinia kończyła się kominami. Przy rumowisku kamieni paliły się dwa ogniska. Nad każdym z nich stała misa, a w niej gotowało się mleko. Wodnista ciecz odstawała od białej mazi. Palinka patykiem, w którego rozwidleniu utkane było sito, zagarnęła trochę tej brei. Przyjrzał się temu uważnie. Pokazując na to, zagwizdał dwa razy długo, potem krótko i dwa razy długo. Pokiwała głową.

***

ŻYCIE MŁODEGO MĘŻCZYZNY nabrało tempa. Codziennie do jaskini przychodzili Palini, pokazując nieznane mu rzeczy. Uczyli go, jak uprawiać ziemię, wyplatać olbrzymie kosze do łapania ryb, jak powstaje ich broń, a także w jaki sposób wypalają naczynia. Codziennie w południe przychodził do niego mężczyzna, ucząc go ich mowy. To wszystko pochłaniało go całkowicie. Nie zauważał mijającego czasu. Po jednej przemianie księżyca rozumiał, o czym rozmawiają tutejsi mieszkańcy. Brał udział w większości prac osiedla. Wiele czynności wykonywał zręczniej niż gospodarze ociężałej budowy. Doceniano jego sprawność przy wyplataniu sit i koszy, ostrzeniu noży, a także sianiu ziarna, choć nie umiał tego, zanim tu trafił.

Wieczorem przychodziła samica Yeti. Przynosiła synowi coś do jedzenia, nieraz i Boryga dostawał jakieś specjały.

Imię Kołtuniasty przyjęło się. Mały reagował na zawołanie. Sprawnie opanował sztukę chodzenia o kulach, wszędzie towarzysząc chłopcu. Pomagał mu w różnych pracach. Rana na nodze szybko się zagoiła, ale między sierścią powstała duża swędząca blizna. Poza tym często narzekał na ból nogi. Chłopak skojarzył to z luzującym się usztywnieniem. Przez kolejne dwie kwarty księżyca, codziennie przewijał mu nogę, co znacznie poprawiło samopoczucie malca.

Pewnego dnia przyszło do jaskini dwóch sędziwych Palinów, by obejrzeć chorego Yeti. Mijała piąta kwarta księżycowa od usztywnienia nogi. Goście długo między sobą pomukiwali, z uznaniem wymieniając poglądy na temat opieki Borygi nad rannym. Przynieśli ze sobą pęczek trzciny i usztywnili nią chorą kończynę. Nowe usztywnienie pozwalało małemu w nieznacznym stopniu zginać nogę w kolanie. Od tej pory Kołtuniasty poruszał się dużo szybciej.

Gdy minęły następne dwie kwarty księżyca, sędziwi Palini znów się pojawili, aby nakazać zdjąć całe usztywnienie. Zalecali jednak małemu chodzenie o kulach. Boryga postanowił to wykorzystać.

– Chciałem odwiedzić swoją osadę, ale nie mogę go zabrać ze sobą – wyznał. – Potrzeba mi tylko dwóch dni.

Palini obiecali zaopiekować się małym. Pomimo wczesnego popołudnia chłopak od razu zaczął pakować plecak. Pod wieczór przyszedł mężczyzna z rady starszych i podarował mu wielki bydlęcy róg. Dmuchając w niego, uzyskiwało się głos podobny do muczenia Palinów. Był on jednak dużo potężniejszy. Mężczyzna nauczył Borygę wymawiać ich słowa za pomocą rogu. To pozwalało rozmawiać na duże odległości. Chłopak podziękował za dar i obiecał, że wróci za dwa dni.

Matka Kołtuniastego została na noc, dzięki temu chłopiec mógł wyruszyć już o świcie. Wiosna była w pełni, dzień był długi. Boryga przeżywał planowane spotkanie z bliskimi. W nocy rozmyślał o rodzicach i rodzeństwie. Z tego powodu mało spał. Nie czuł jednak zmęczenia, tęsknota za rodziną dodawała mu werwy.

Ruszył drogą wskazaną przez Palinów. Najpierw wspinał się wysoko pod górę, aż do głębokiej przełęczy. Stamtąd zobaczył gorące jezioro. Zszedł, omijając go północnym brzegiem, by nie spotkać się z niedźwiedziami. W wielu miejscach kamienie w strumieniu były tak poukładane, że przekroczenie gorącej wody nie sprawiało kłopotów.

Dzień był pogodny, a słońce szybko unosiło się ku górze. Robiło się coraz cieplej. Lodowiec zaczął się cofać i nie spływały z niego masy zimnego powietrza. Świeża wiosenna zieleń działała kojąco. Gdy zobaczył osadę, coś w piersi go ścisnęło. Tam było wszystko, jego obyczaj i bliskie mu osoby, których dawno nie widział. Przyśpieszył kroku.

Nad rzeką prały kobiety. Na błoniach młodzieńcy ćwiczyli rzut oszczepem. Po palisadzie wspinało się kilku malców. Zawsze to robili w ciepłe dni. On też tak robił, gdy był dzieckiem.

– Boryga wrócił! – usłyszał zawołanie grupy młodzieży.

Inna osoba powtórzyła ten okrzyk. Dwójka młodych mężczyzn zaczęła biec w jego stronę. Był to Talik, jego brat, oraz Polek, przyjaciel z sąsiedniego domu. Talik złapał go w objęcia.

– Ucieszysz ojca – wykrzyknął.

Chłopcy zaczęli go poklepywać i zadawać pytania, nie czekając na odpowiedzi.

– Yeti już umarł? – spytał Polek.

Borydze krew napłynęła do twarzy. Oni myśleli, iż jego trud był daremnym, heroicznym wyczynem. Według nich mały i tak musiał umrzeć.

– Mały Yeti żyje i ma się dobrze – powiedział z naciskiem. – Wczoraj zdjęto mu usztywnienie nogi, dlatego mogłem sobie pozwolić na odwiedziny. Jutro wracam. On musi ćwiczyć, by móc chodzić po górach.

Przez chwilę szli w milczeniu. Talik spytał jakby od niechcenia:

– Często widujesz Palinów?

– Mieszkam u nich. Umiem już z nimi rozmawiać. Wiem, jak robią maczugi i skąd mają ziarno na mąkę.

– Trochę przesadzasz – w słowach brata słychać było zatroskanie. – Uważaj, będą się z ciebie podśmiewać.

– Nie wierzysz?! – Boryga z wrażenia aż się zatrzymał. Zaraz jednak wyrównał oddech i ruszył, wyprzedzając resztę. Z tyłu dołączali inni. Zanim doszedł do wejścia osady, powstała spora grupa. Szedł, nic nie mówiąc, kierując się prosto ku domowi Kola, do mieszkania swojej rodziny. Wszedł sam. W pierwszym pomieszczeniu siedziała matka z siostrą. Oprawiały mięso na wieczorny posiłek. Przyklęknął przy matce, przykładając głowę do jej kolan. Ona złapała go i przytuliła.

– Dobrze, że jesteś. Twierdzili, że nie wrócisz.

– To szaman rozsiewał takie plotki – burknęła siostra.

– Co on znowu mówił?

– Oni – matka pokazała głową na wejście – twierdzili, że wybrałeś towarzystwo Yeti, za nic mając własną osadę.

– To nieprawda! Bardzo za wami tęskniłem, ale mały był taki bezradny. Jego matka już na drugi dzień chciała, żeby za nią chodził. Nie rozumiała, po co mu to usztywnienie. Dopiero Palini jej to wytłumaczyli. Ona go bardzo kocha i codziennie go odwiedza. Mnie też przynosiła smaczne kąski. Umie robić pieczoną w glinie rybę przyprawianą ziołami, co rosną w lesie. To smaczna potrawa. Palini odciągają mleko samicom jaka i robią z niego białą papkę. Jedzą ją z chlebem i miodem. Bardzo im smakował nasz miodowy chleb. Jedna z kobiet próbowała taki upiec, ale wyszedł jej twardy placek. Wszyscy się śmiali. Kołtuniasty zjadł go z apetytem.

– Kto to jest ten Kołtuniasty? – spytała siostra.

– Nazywam tak małego Yeti. Jest bardzo miły. Wszędzie za mną chodzi i chce robić wszystko to, co ja. Ostatnio nawet próbował rozsiewać ziarno.

– Co to znaczy rozsiewać ziarno?

– Oni mają kawał błonia pozbawiony trawy. Sama ziemia. Robią to za pomocą kijów, do których przymocowują płaskie kamienie. Często wzruszają tę ziemię i tam nic nie rośnie. Potem w ziemię rzucają ziarna zboża.

– Wyrzucają zboże?

– Nie wyrzucają. Oni sieją. W lato, wtedy, gdy ty zbierasz kłosy pod lasem, oni je mają w jednym miejscu. Wystarczy tylko pozrywać. Tłumaczyli, że robią to krzywymi nożami, co tną do siebie. W dwa lub trzy dni nazbierają tyle kłosów, że starczy im na całą zimę.

– To muszą mieć dużo ziarna.

– Mają go bardzo dużo. Żeby go przechować, zbudowali specjalny dom na palach. Jest przewiewny i suchy. Często przesypują to ziarno, bo się boją, by nie stęchło. Jak ktoś chce coś upiec, to idzie do tego domu i bierze ziarna, ile mu trzeba. Ja też przyniosłem trochę.

Postawił plecak na ziemi i wyjął olbrzymi kapciuch obwiązany rzemieniem. Długo się z nim mocował, zanim rozwiązał. W końcu rozłożył skórę przy nogach matki.

– Oo?! – jęknęła, dziwiąc się. – Tego jest ze trzy kwarty. Musiałabym zbierać kilka dni. Zaraz trochę przetrę i upiekę chleb.

– Nie trzeba, mamo. Mam chleb Palinów, też jest dobry. – Wyjął z plecaka wielką gomółkę. – Popróbuj, powinno posmakować.

Kobieta ujęła chleb drżącymi rękoma. Nadusiła go delikatnie i powąchała. Uśmiechnął się, gdy ugryzła pierwszy kęs i z uznaniem pokiwała głową.

– Świeży, pulchny i smaczny – wypowiedziała między kęsami.

– Najedz się do syta. Mam jeszcze jeden od innej Palinki. – Rozejrzał się po izbie. – A gdzie ojciec?

– Wypatrzyli ślady niedźwiedzia przy lesie. Poszedł z innymi sprawdzić, co się dzieje. Powinien wrócić wieczorem.

Boryga wyciągnął drugi bochenek chleba, kawał pieczonego mięsa i inne potrawy zawinięte w liście. Na koniec wyjął dwa sznury ozdób wykonanych z zębów tygrysa i podarował kobietom. Siostra wieszała sznur na szyi, gdy w wejściu pojawił się chłopak.

– Wasław cię woła! – Stanął z otwartymi ustami, wpatrując się w ozdobne sznury i jedzenie na stole.

Młodzieniec ułamał kawałek chleba i podał chłopcu. Mały złapał łakomie dar i uciekł z izby.

Boryga zdjął pelerynę, a potem zawieszony pod nią bydlęcy róg i delikatnie ułożył go pod ścianą. Uśmiechnął się do kobiet i wyszedł.

***

WASŁAW SIEDZIAŁ na posłaniu i uważnie przyglądał się chłopakowi. Obie żony wodza również nie spuszczały z niego wzroku. Skrępowany sytuacją, opuścił głowę. Milczenie przedłużało się.

– Czemu nic nie mówisz? – spytał wódz zaczepnie.

– Nie wiem, co chcesz usłyszeć. To ty mnie wezwałeś.

– Nie bądź taki butny. Ciągle jestem twoim wodzem.

– Chciałbym, żebyś nim był jak najdłużej.

– Słyszałem, że wszedłeś w kontakty z Palinami?

– Kazałeś mi się wyprowadzić. Nad gorącym jeziorkiem chodziły niedźwiedzie, Palini zaprosili mnie do siebie. Mieszkam u nich.

– Miałeś tylko zaopiekować się małym Yeti!

– Opiekuję się nim. Wczoraj dopiero zdjęliśmy mu usztywnienie. Mały chodzi jeszcze o kulach. Przyszedłem odwiedzić rodziców. Jutro wracam.

– Jednak to prawda, mały przeżył.

– Ma się zupełnie dobrze. Gdybyśmy go wtedy zostawili matce, już by umarł.

– Jak ją przekonałeś?

– Palini ją przekonali. Przychodziła prawie codziennie, na noc szła w góry. Dzisiejszą noc spała razem z nami.

– Nie bałeś się z nią spać? To wielka istota.

– W pierwszą noc już z nią spałem, jak szliśmy w tamtą stronę. Ciężko się z nią śpi, bo głośno chrapie.

Obie panie zachichotały. Wasław popatrzył w ich stronę i chrząknął znacząco. Potem kontynuował.

– Kiedy będziesz mógł wrócić do nas na stałe?

– Mały musi rozchodzić nogę. Myślę, że za trzy kwarty księżycowe.

– Jak będziesz wracał, to przyprowadź tu tego małego, by wszyscy zobaczyli, że żyje.

Boryga zrozumiał, że kłopot, jakiego się podjął, przestał być tylko jego kłopotem.

***

W POWROTNEJ DRODZE analizował rozmowę ze swoim ojcem.

Podjęcie się opieki to jak podjęcie walki – tłumaczył ojciec. – Jednego i drugiego nie można przerwać. Jak przerwiesz podjętą przez siebie walkę, to zginiesz. Jak przerwiesz podjętą przez siebie opiekę nad chorym lub dzieckiem, to prawdopodobnie ono zginie. Jedno i drugie trzeba doprowadzić do końca.

Ścieżka ostro wspinała się pod górę. Miał za sobą drugą niedospaną noc, więc droga szybko go zmęczyła. Zanim dotarł do przełęczy, dwa razy robił odpoczynek. Za to na samej górze czekała go niespodzianka w postaci Kołtuniastego w towarzystwie Palina. Mały był rozradowany. Podbiegł do niego, odrzucając kule, złapał go w objęcia. Długo się poklepywali. Zejście na dół nie sprawiało mu żadnych kłopotów. Boryga zapomniał o zmęczeniu. Pohukiwał z Palinem, wysłuchując relacji, jak mały za nim tęsknił.

Na dole wielu Palinów witało go muczeniem. Wszędzie widział życzliwe uśmiechy, a w jaskini czekał na nich ciepły posiłek. Najedli się do syta. Po uczcie chłopak poczuł się senny. Pokazał małemu, że chce się zdrzemnąć. Kołtuniasty usiadł przy nim, głaskając go po nodze. Było to przyjemne doznanie, zasnął prawie natychmiast.

Nie spał długo, ale po obudzeniu zmęczenie ustąpiło. Razem z małym poszedł do przedstawiciela starszyzny, od którego otrzymał róg. Opowiedział mu o wizycie wśród swoich. Na koniec stwierdził:

– Za trzy kwarty księżyca, jak będę wracał, zabiorę małego i matkę ze sobą, by moi bliscy zobaczyli, że udało się go wyleczyć.

Palin zrozumiał jego zamysł i zgodził się. Długo rozmawiali o korzyściach płynących z przyjaźni między rozumnymi istotami. Gdyby współpracowali, prowadziliby bezpieczne życie.

Jeszcze tego dnia Boryga pracował przy przesypywaniu ziarna, a potem wyprawiał skóry. Wieczorem przyszła samica Yeti, przynosząc chłopcu dużą pieczoną rybę.

***

DWADZIEŚCIA DNI upłynęło szybko. Żegnając się, niemal każda rodzina Palinów obdarowywała Borygę prezentami. Było tego dużo, za dużo, by zmieściło się w jego plecaku. Palini w znany sobie sposób wytłumaczyli samicy Yeti, żeby mu pomogła. Z wielkiej skóry zszyli worek i założyli jej, formułując plecak, do którego włożono wszystkie dary. Kołtuniasty wciąż lekko utykał, ale poruszał się sprawnie. Nie obciążano go jednak dodatkowymi bagażami.

Droga do przełęczy z wielkimi tobołami na plecach była mozolna. Odpoczynek zrobili dopiero na samej górze. Posiedzieli tam nieco dłużej, ciesząc oczy widokami dolin. Lekki wiaterek przeganiał ostatki mgieł znad gorącego jeziorka. Zapowiadał się ładny dzień. W dół ruszyli z dobrymi humorami. Dochodząc do przejścia przez strumień, samica gwałtownie zatrzymała ich. Nakazała, by przykucnęli. Pokazała kierunek. Między drzewami, za rzeczką, stała olbrzymia niedźwiedzica z dwójką niedźwiadków. Była zajęta jedzeniem jagód. Samica wskazała kierunek wzdłuż zbocza. Ruszyła przodem, torując drogę. Nie wiedział, gdzie ta ścieżka ich doprowadzi. Obchodząc wystającą grań, znaleźli się przy czole lodowca. Pierwszy potok przeszli bez problemu. Drugi płynął w kierunku następnej ściany. Poruszając się wzdłuż jego biegu, doszli do chaszczy porastających brzeg rzeki, która wpływała na wolną przestrzeń, szeroko rozlewała swe wody, tracąc na głębokości. Samica odważnie weszła w nurt, a mały pobiegł za nią. Woda była przyjemnie ciepła i sięgała najwyżej do połowy łydki. W nurcie pływało wiele ryb. Starał się zapamiętać to miejsce.

Między drzewami weszli na dobrze wydeptaną ścieżkę. Nie przypominał sobie, aby wielu ludzi chodziło w tym kierunku. Zagadka rozwiązała się, gdy dostrzegł odchody dzika i odcisk kopyta koziorożca. Ścieżka służyła zwierzynie zmierzającej do wodopoju.

Samica skręciła w bok, wyprowadzając ich z zarośli. Znaleźli się około dwustu kroków od południowej strony osady. Aby dojść do wejścia, musieli obejść ją wokoło. Matka Kołtuniastego chciała iść wzdłuż lasu, Boryga postanowił przejść na błonie od strony wschodniej. Wiedział, że spotka tam kobiety i ćwiczącą młodzież.

Zanim dotarł do wejścia w palisadzie, towarzyszyła im już spora grupa. Wszyscy wyrażali uznanie, widząc uleczonego Kołtuniastego. Poklepywali malca, a on radośnie demonstrował przed nimi wyskoki w górę. Ktoś musiał powiadomić ludzi w osadzie, bo przed wejściem zgromadziło się wiele osób. Wasław zatrzymał Borygę razem z Yeti.

– Wiesz o tym, że oni nie mogą tu wejść.

– Skoro tak uważasz, tak będzie, ale niech ktoś przyniesie bochenek chleba miodowego dla nich na pożegnanie.

Wasław machnął na chłopaka, ten zaraz zniknął między ścianami domów. Sam podszedł do małego, przykucnął i przyjrzał się jego uzdrowionej nodze. Pokiwał głową z uznaniem. Kołtuniasty cofnął się do Borygi, wpychając mu głowę pod ramię.

– Ojca sobie znalazł – krzyknęła jedna z kobiet. Zebrani wybuchnęli śmiechem, ale chłopaka nie zirytowała ta uwaga.

– Czuję się jak jego ojciec, gdyż sporo czasu spędziliśmy razem.

– Jesteś człowiekiem godnym naśladowania – poważnym głosem powiedział Wasław. – Niesiesz pokój. Wszystkie stworzenia rozumne powinny to uszanować.

Posłaniec podał wodzowi bochenek chleba. On wręczył go matce Yeti. Gestami pokazał jej, że Boryga musi iść do osady, a ona powinna oddalić się w góry. Zrozumiała gesty. Kiwnęła głową i zaczęła odchodzić, trzymając Kołtuniastego za rękę. Ludzie ruszyli do przerwanych czynności. Matka Yeti po kilku krokach odwróciła się i przybiegła z powrotem do Borygi. Zdjęła worek, który ciągle miała na plecach, i postawiła go obok chłopca. Potem przykucnęła, ujęła jego ręce i przykładając je do swojej głowy, kilka razy zahukała. Ten gest zadziwił wszystkich.

***

OD CZASU POWROTU Boryga był traktowany inaczej. Ludzie z osady okazywali mu szacunek. Stał się kimś ważniejszym, ale jednocześnie odsuniętym na bok przez swoich dotychczasowych kolegów i przyjaciół. W rozmowie z nim nie byli już tacy bezpośredni. Każdy okazywał mu przesadną grzeczność, jakby rozmawiał z samym Wasławem. Ludzie nie stronili od niego, ale to wywyższanie powodowało w nim uczucie osamotnienia. Krępowało go również, że był ciągle obserwowany. Sytuacja stawała się uciążliwa.

PRZEZ KILKA DNI plótł kosze do łapania ryb. Były wielkie i niewygodne do przeniesienia. Zaangażował swojego brata, by pomógł mu dźwigać je nad rzekę. Za osadą zauważyli dwóch chłopców. Poprosili ich o pomoc. Zgodzili się z ochotą. Szybko dotarli na miejsce. Kosze ustawili w nurcie rzeki, zabezpieczając kamieniami i wbitymi w dno kijami. Młodzieńcy zadawali wiele pytań. Nie wierzyli, że kosze służą do łapania ryb. Ludzie z osady łapali za pomocą ościeni lub łuku. O innym łapaniu nie mieli pojęcia. Borydze zabrakło argumentów, by ich przekonać. Postanowili razem przyjść tu następnego dnia, by mogli zobaczyć złowione ryby.

Nazajutrz Baga i Soles, tak na imię miało tych dwóch młodzieńców, czekali przed domem Borygi. On wziął uplecioną siatkę i poszli w kierunku rzeki. Soles pobiegł przodem, by przypatrzyć się pierwszemu z koszy. Na miejscu zaczął wydawać okrzyki. Wynieśli kosz na brzeg i wysypali ryby. Było tam siedem bardzo dużych sztuk. Mniejsze wypuścili z powrotem do rzeki. W drugim koszu było pięć pokaźnych okazów. Aby tyle nałapać ościeniem, trzeba byłoby chodzić tu przez kilka dni.

Kosze ponownie ustawiono w wodzie. W drodze powrotnej młodzieńcy nieustannie oglądali ryby. Podziwiali, że są duże i ciągle żywe. Prosili Borygę, aby każdemu dał po jednej. Podarował im po dwie, czym sprawił im niesamowitą radość. Obdarował również Wasława, wręczając jego żonom trzy duże ryby. Jedną kazał zanieść szamanowi. Z pozostałych czterech jego matka z siostrą przyrządziły wieczorny posiłek. Cała rodzina najadła się do syta.

Następnego dnia Boryga z bratem wyjęli z koszy tylko trzy ryby i nie były one tak duże jak poprzednio. Postanowili wystawić kosze na brzeg, aby wyschły. W drodze powrotnej zbierali różne zioła. Po sprawieniu rybę razem z zielem upieczono w glinie. Każdy członek rodziny dostał po dużym kawałku. Potrawa smakowała.

PRZYGODA Z RYBAMI jeszcze bardziej wzmocniła pozycję Borygi w hierarchii osady. Wielu starszych ludzi przychodziło do niego po poradę. Drażniło to szamana, który patrzył na młodzieńca coraz mniej przychylnym okiem. Kiedyś zagrodził mu drogę i powiedział:

– Nie znasz przepowiedni, nie możesz doradzać ludziom. Nie jesteś i nie będziesz szamanem – słowa te wypowiadał w złości.

Zauważyła ich Wara, starsza żona Wasława. Niemal podbiegła, po drodze mówiąc z oburzeniem:

– Patrzcie go, uzurpuje sobie prawo do porad. Kiedy to tak ludziom dobrze poradziłeś? Niewiernym żonom też radzisz? – Z satysfakcją przyglądała się twarzy szamana. Zwróciła się do młodzieńca: – Nie bój się, Boryga. Jak będzie ci dokuczał, to przyjdź do mnie. Ja to załatwię. Jak przyniesiesz taką ładną rybę jak ostatnio, to może ci opowiem kilka ciekawych historyjek. – Uśmiechnęła się zgryźliwie do szamana.

***

PRZYJAZD KARAWANY zawsze łączył się z pewnym niepokojem. Nie dlatego, że mieszkańcy osady czuli strach, ale przyjezdni byli innymi ludźmi. Zdecydowanie inny był odcień ich skóry, mieli czarne włosy i ciemne oczy. Bardzo zależało im na towarach, które wywozili z osady. Płacili za nie sowicie. W zamian zostawiali miękkie i ciepłe tkaniny. Poza tym mieli broń wykonaną z nieznanego tworzywa, miększego niż kamień, ale dającego się łatwo ostrzyć. Najczęściej były to siekierki i noże, ale również ostrza do włóczni. Kobiety zaopatrywały się w ozdoby z niespotykanych materiałów. Przyjezdni słabo znali mowę ludzi z osady, ale nie mieli trudności z porozumiewaniem się. Swoje towary wieźli załadowane na wozy oraz zwierzęta, zwane końmi. Sami często dosiadali tych koni i na nich jechali. Taki jeździec mógł stanowić prawdziwe zagrożenie.

Zbliżanie się karawany było oznajmiane przez ogień wartowników zapalany na skale przy ujściu wąwozu, z której obserwowano wejście do doliny. Ten sposób dawał sporo czasu i pozwalał wrócić mieszkańcom osady, którzy byli poza nią. W karawanie szło wielu ludzi i należało zawsze przewidywać jakieś zagrożenie.

Żeby handlować z cudzoziemcami, z osady wychodziło nie więcej niż pięciu mężczyzn. Były to zwykle głowy poszczególnych domów. Rzeczy na sprzedaż wykładali przed wejściem i wymieniali je z przedstawicielami karawany. Po upłynnieniu swoich dóbr chowali się, a na ich miejsce wychodziło następnych pięciu. Trwało to do chwili, aż wszystkie domy wzięły udział w handlu. Po dokonaniu wymiany ludzie karawany zwykle nocowali na polanie przed osadą, a na następny dzień z rana odjeżdżali. W osadzie zamieszanie trwało jeszcze przez kilka dni. Ludzie wymieniali między sobą zdobyte towary.

Nic nie wskazywało na to, że tym razem będzie inaczej. Mieszkańcy stali za palisadą i obserwowali, jak tamci zbliżają się ze swymi jucznymi zwierzętami. Zatrzymali się na sto kroków od wejścia i od razu przystąpili do zakładania obozowiska. Ich dowódca podszedł bliżej wejścia, wykrzykując:

– Zaraz wyłożymy swoje towary, wy zacznijcie wykładać swoje. – Nie czekał na odpowiedź, wrócił do swoich, wydając polecenia.

Przy wejściu zaczęto odsuwać zamykające drągi. Pięciu mężczyzn podciągało olbrzymie toboły. Z drugiej strony podchodzili już czarnowłosi mężczyźni i wykładali na trawie broń, tkaniny, ozdoby, naczynia i inne przedmioty.

PRZERAŹLIWY RYK ROZPACZY rozległ się w chwili, gdy pierwsi mieszkańcy wyszli na zewnątrz. Wszyscy popatrzyli w kierunku zachodniego skraju polany, gdzie stała samica Yeti, wydając okrzyki w kierunku przybyszy. Ktoś wywołał Borygę. Chłopak zaczął biec do niej. Przed nim biegło dwóch czarnowłosych z włóczniami w rękach. Nie zwracali na niego uwagi. Dogonił ich po dłuższej chwili. Zrównując się, złapał za tył jednej włóczni i gwałtownym szarpnięciem wyrwał ją mężczyźnie. Ten stanął zdziwiony jego zachowaniem.

– Co robisz, młokosie? – krzyknął łamaną mową osady. – Ona jest nasza!

Drugi mężczyzna również się zatrzymał, przyjmując włócznię w pozycji bojowej. Boryga przyjął obronną postawę.

– Ona jest moja, nie pozwolę jej skrzywdzić.

– Co ty możesz zrobić?! Zabijemy ją na pewno, już raz nam uciekła. Przy okazji i ty oberwiesz – mówiąc to, natarł na chłopca. On odbił cios przeciwnika, przechodząc do ataku. Obcy próbowali go osaczyć z dwóch stron. Niepewnie zaczął się wycofywać. Dobiegł ich krzyk Yeti. Z olbrzymim drągiem, w pozycji gotowej do uderzenia, samica zbliżała się do nich. Czarnowłosi, widząc podwójne zagrożenie, zaczęli uciekać. Boryga opuścił włócznię, czekał, aż tamta do niego dobiegnie. Stanęła przy nim zdyszana, odrzuciła drąg. Patrzyła na niego, pojękując. W końcu przykucnęła i przyłożyła głowę do jego biodra. Gestami nakazał jej wstać. Zaczął machać rękoma, pytając, co się stało. Ona wskazała karawanę przybyłych. Patrzył w tamtym kierunku, nie mogąc nic dostrzec. Wskazała rząd koni, machając ręką. Za każdym machnięciem w ręce wystawiała kolejny palec. Na koniec pokazała pięć palców i znów rząd koni. Jeszcze raz zaczął się przyglądać. Przy szóstym koniu przymocowana była olbrzymia rama. Nie mógł się domyśleć, co to takiego. Było to jednak coś niepokojącego. Ten kolor i struktura. On to znał.

– NIEEEEEE! – WRZASNĄŁ. Błędnym wzrokiem popatrzył na samicę. Kazał jej uciekać do lasu. Sam pobiegł w kierunku osady.

– Chować toboły, nie będziemy dzisiaj handlować! – krzyczał do ludzi z osady. – Wasław, chodź tu!

Wódz stał przy wejściu. Wyszedł natychmiast na zewnątrz. Był bardzo zirytowany, bo sytuacja była niejasna. Obserwował ją od momentu zatargu Borygi z przyjezdnymi. Uważał, że samica przybiegła mu na ratunek. Nie rozumiał, jak doszło do bójki i dlaczego chłopiec uzurpuje sobie prawo do wstrzymania handlu.

– Dlaczego wywołujesz zamieszanie?

– Oni chcieli zabić samicę Yeti.

– Widziałem, że to ona przybiegła tobie na ratunek.

– Najpierw chcieli zabić ją – mówiąc to, wbił włócznię w ziemię. – To ich broń, zabrałem im. Jak doszło do starcia, matka przybiegła mnie bronić. Oni twierdzili, że raz im uciekła. To nie wszystko. Chodź, wodzu, coś ci pokażę. – Wyszli kilkanaście kroków przed bramę. Boryga wskazał rząd koni. – Widzisz tę wielką ramę przytroczoną do tamtego zwierzęcia?

– Widzę i co z tego?

– Moim zdaniem tam suszy się skóra Kołtuniastego, tego małego Yeti, którego uzdrowiłem.

– To, to… – Wstrzymał oddech, wyraźnie zirytowany. – Zostaw broń. Idziemy tam, trzeba to sprawdzić. Pomyślimy, co zrobić, jak będziemy pewni, że to jego skóra. – Odwrócił się. – Wszyscy schować się do osady, zastawiać drągi. Zostawić tylko wejście dla nas dwóch.

Ruszyli raźnym krokiem między zdziwionymi twarzami ludzi karawany. Szli prosto na rząd koni, dopiero w tej chwili rozładowywanych. Dwóch ludzi odczepiało wielką ramę.

– To ci, z którymi doszło do starcia – powiedział półszeptem.

Jeden z mężczyzn odwrócił się i włócznią zagrodził im drogę, nie pozwalając przejść dalej. Dla Wasława to nie była przeszkoda. Złapał za grot, a pięść drugiej ręki walnęła przeciwnika prosto w nos, powalając go na ziemię. Włócznia została odkopnięta daleko na trawę, a dwójka przyjaciół stanęła przed rozpiętą skórą. Nie ulegało wątpliwości, to skóra Kołtuniastego. Na nodze była blizna.

– Wracamy! – warknął Wasław.

Szli spokojnym krokiem, cały czas mając spuszczone głowy, jakby nie chcieli nikogo widzieć. Nie reagowali na żadne głosy. Przed wejściem do osady zakomunikowano ludziom z karawany:

– Handlu nie będzie. Wodzowie powinni porozmawiać!

W przejściu zasunięto pozostałe drągi. Wokół palisady zarządzono warty. Wasław usiadł na pieńku przy samym wejściu. Wyglądał na spokojnego, chociaż wszyscy wiedzieli, że lepiej nie odzywać się do niego.

Wokół na ziemi rozsiadła się grupa kobiet i starszych mężczyzn. Wyjątek stanowił młody Boryga. Stał oparty o drągi zagradzające przejście, wpatrując się w obóz karawany. Czasami jego spojrzenie uciekało w kierunku zachodniego lasu, ale tam nie było widać ruchu. Widział rozciągnięte na drągach futro Kołtuniastego, w które tak często zagłębiał palce, by go podrapać po głowie czy plecach. Gdy był u Palinów, bez przerwy słyszał jego ruch w pobliżu siebie. Robił dużo hałasu, zwłaszcza w okresie, gdy miał sztywną nogę. Gdy się wystraszył, wpychał mu swoją kołtuniastą głowę pod pachę. Traktował go jak kogoś bardzo bliskiego i nagle ten widok, zdarta skóra malca. Czuł się bardzo źle, kurcz żołądka powodował mdłości. Do tego dołączył szum w głowie. Rozejrzał się za bukłakiem z wodą. Nie pamiętał, gdzie go zostawił. Postanowił iść do domu. Usłyszał za sobą głos szamana:

– Widzę, że winowajca kładzie uszy po sobie i ucieka.

Odwrócił głowę, by się upewnić, że to o nim mowa. Coś w jego wnętrzu pękło. Podskoczył do mężczyzny i zdzielił go pięścią w brzuch. Tamten złamał się w pół, jego twarz nabrzmiała. Miał kłopoty z oddychaniem. Klęknął, podpierając się rękoma. Zrobił kilka głębokich wdechów, szybko doszedł do siebie.

– Wasław, masz go wygnać z osady! – wrzasnął, wskazując na chłopca. – Albo go ubiczować!

– Za co? – ten spytał, zdziwiony.

– Podniósł rękę na szamana.

– Jaki z ciebie szaman? Nie przewidziałeś takiej sytuacji.

– Mówiłem, że mały Yeti przyniesie osadzie nieszczęście. Nawet to wyryłem na kamieniu.

– Kazałeś wygonić malca. Żebym wtedy nie posłuchał twojego krakania, to mały biegałby teraz między nami, a nasi ludzie spokojnie dokonywaliby wymiany towarów. Twój wymysł i upór spowodowały to nieszczęście.

– Ty zaczynasz występować przeciwko mnie! Żądam, byś zwołał wiec, albo sam go zwołam.

– Boryga, uspokój go, bo nie pozwala mi się zastanowić.

Szaman odwrócił się i pobiegł między zabudowania osady. Młodzieniec ruszył za nim, ale nie widział sensu, by gonić wystraszonego mężczyznę. Za pierwszym rogiem skręcił w kierunku swojego domu. Nie wiedział, co ze sobą zrobić. Wziął świeży bukłak z wodą i wrócił do wyjścia osady. Wasław ciągle siedział na pieńku. Zobaczywszy chłopaka, poprosił, aby dał się napić.

– Chyba go nie pobiłeś? – spytał wódz, przyjmując bukłak.

– Nie widziałem sensu, zresztą uciekał szybko – mówiąc to, Boryga wrócił na swoje miejsce przy drągach. – Wreszcie idą, pięciu mężczyzn – dodał.

– Zawsze w takim składzie rozmawiają, chociaż to nie wszyscy mężczyźni – westchnął głęboko. – Odejdź od wejścia. Usiądź dalej i nie odzywaj się niepytany.

Młodzieniec rozejrzał się. Przy ścianie najbliższego domu nikogo nie było. Trochę daleko, ale siedziałby na wprost wejścia i wszystko by widział. Miał również nadzieję, że usłyszy całą rozmowę. Po dłuższej chwili pojawili się czarnowłosi. Jeden z nich zbliżył się do samych drągów.

– Wodzu – powiedział do Wasława – chciałeś rozmowy, więc jestem. Dowiedziałem się, że chodzi o skórę tego Yeti. Chcesz, to ci ją oddam za darmo.

– Jeden dzień, a tak wiele przewinień. Jak omawialiśmy warunki wymiany towarowej, to obiecałeś, że nie będziesz polował na moim terenie.

– Ale malca zabiliśmy poza doliną.

– Od kiedy Yeti zapuszczają się na równiny? Mówię o tej samicy, tu, za bramą. Twoi ludzie próbowali ją złapać. Jak mój człowiek im zabronił, to go napadli.

– Ty wiesz, wodzu, że nasze zarządzenia to jedno, a uczynki naszych ludzi to drugie. Tych dwóch na pewno ukarzę, oni również zabili tego małego. Chcieli pochwycić samicę, a gdy mały jednego ranił, to go ubili. Jak zobaczyli ją tutaj, to się nie powstrzymali.

– Powiadasz, że małego ubili przez przypadek, ale skórę pozwoliłeś z niego zedrzeć. Myślę, że nawet postój w tym celu zarządziłeś.

– Przecież to nie człowiek, to Yeti.

– Wiem, że z Yeti robicie swoich niewolników do ciężkich robót. Jednak oni żyją wokół nas. Są to istoty rozumne i my je szanujemy. Ten mały i jego matka zostali włączeni w naszą społeczność. Małego mój człowiek uleczył, uratował go od śmierci. Samica złożyła mu pokłon śmierci. Wiesz, co to znaczy?

– Nie wiedziałem, że to taka historia. Wybacz. Tych dwóch ukarzę. Możesz nawet być przy ich wychłostaniu, ale pozwól, by nasi ludzie jeszcze dziś wymienili towary. Dla nas jeden dzień zwłoki to dużo.

– Nie wymienią dziś ani jutro. Przyjedziesz do mnie za rok i od nowa omówimy warunki wymiany. W tym roku nic od nas nie dostaniecie.

– Człowieku, ty nie wiesz, co mówisz. My bez twego mięsa nie wrócimy do domu.

– To polujcie sobie po drodze, byle nie u mnie. W tym roku handlu nie będzie.

– Nas jest dużo. Otoczymy osadę i nikogo nie wypuścimy, dopóki nie dostaniemy tego, co chcemy. Jak za długo każesz nam czekać, to wtargniemy tu siłą. Ten wasz przebieraniec przyszedł do nas. Mówi, że jak załatwimy jakiegoś Borygę, to nam pokaże, jak możemy się dostać do osady. Brzydzę się takimi ludźmi, ale nieraz i z takich usług trzeba korzystać. Zastanów się. Jak moi będą szturmować osadę, to może zginąć wielu twoich.

– Handlu nie będzie, a wy zrobicie, co zechcecie. – Odwrócił się do kobiet. – Idźcie do swoich domów, powtórzcie przywódcom, że warty z bronią mają być pełnione w dzień i w nocy. Ponadto każdy dom wyznaczy jednego człowieka z włócznią i oszczepem do pilnowania tego wejścia. Ma to być wykonane od zaraz. – Odwrócił się do obcego. – Skończyliśmy rozmowę.

– Pożałujesz tego. Będziesz żałował po wszystkie czasy.

Wasław nic nie powiedział, poszedł między budynki. Po drodze machnął na Borygę, aby szedł za nim. Kierowali się do kamiennego domu. Gdy do niego dochodzili, powiedział:

– Szaman nas zdradził, tym samym przestał być szamanem. Od tej chwili ty nim będziesz.

– Ja nie potrafię, nie umiem składać przepowiedni.

– On też nie umiał. Ty za to umiesz wiele innych rzeczy. Ludzie cię słuchają, a to najważniejsze.

– Takiej zmiany ludzie mogą nie zaakceptować.

– Zwoła się wiec i będziesz miał oficjalne mianowanie. Sytuacja nie jest wesoła. My nigdy nie walczyliśmy z ludźmi. Broni używaliśmy tylko na zwierzynę. Słyszałem, że oni prowadzili bitwy. Nazywają to wojnami. Trudno będzie z nimi wygrać.

Weszli do środka kamiennego domu. Wasław stanął przy ognisku, pokazując leżącą kamienną płytę. Było widać, że ktoś ją niedawno przesuwał. Boryga patrzył na wodza zdziwionym wzrokiem.

– Na co się gapisz? Odsuń ją!

Chłopak nachylił się i złapał za kamień. Płyta była dziwnie lekka i bez trudu dawała się przesuwać we wszystkich kierunkach. Po jej odsunięciu ukazała się głęboka czeluść, w której ustawiona była drabina.

– To jaskinia. Drugie wyjście jest w południowym lesie. Ten drań tędy do nich poszedł. Zrób tak, by tędy nie wrócił.

Boryga złapał za szczebel drabiny i szarpnął do góry. Drgnęła, ale była bardzo ciężka. Unosił ją kawałek po kawałku. Wasław złapał z drugiej strony. Nawet dla dwóch wyciągnięcie jej stanowiło nie lada wysiłek. Przy posłaniu leżał olbrzymi głaz, który prawdopodobnie służył za stolik. Przetoczyli go na płytę zamykającą otwór.

– Nikt nie wejdzie z tamtej strony – stwierdził wódz. – Sprowadź się tu na stałe i pilnuj tej dziury. Traktuj to jak polecenie. Ja będę u siebie w domu. Jak byś miał jakieś kłopoty, to mi powiedz.

– Wodzu, mogę poprosić Palinów o pomoc. Naturalnie jak pozwolisz.

– Teraz do nich nie dojdziesz, siedź spokojnie.

– Nie muszę wychodzić, mam od nich róg. Na odległość wytłumaczę im, że jesteśmy zagrożeni.

Wasław spojrzał na Borygę zdziwiony.

– Spróbuj! Jakby chcieli pomóc, to byśmy wygrali wielką sprawę.

Wyszli razem, każdy z nich skierował się do swojego domu. Boryga musiał długo tłumaczyć rodzicom, dlaczego się wyprowadza. Jedynym argumentem, jakiego przy tym używał, było polecenie Wasława. Rodzice nie uważali, że to ostateczne rozwiązanie. Szaman jest czymś więcej, a ich syn był zwykłym człowiekiem. Podzielał ich pogląd, jednak czuł, że musi odejść. Zabrał swoje rzeczy i ruszył do kamiennego domu. Zostawił tam tobołki i skierował się do palisady. Obszedł wzdłuż niej całą osadę, uważnie obserwując rozmieszczenie przyjezdnych grup. Nie było wątpliwości, byli otoczeni. Widział ich kobiety. Kręciły się przy ogniskach i namiotach.

Gdy wrócił do kamiennego domu, słońce opierało się o szczyty gór. Odszukał skóry, na których miał zapisane sygnały Palinów. Wsadził je pod pachę, wziął bydlęcy róg. Na zewnątrz rozłożył zapiski przed sobą, do ust przyłożył instrument. Potężny muczący dźwięk odbił się echem od gór. Dmuchał ile sił, intonując sygnały długie, krótkie i bardzo krótkie. Starał się opisać sytuację, jaka zapanowała wokół osady. Całość przekazu powtórzył dwa razy. Odstawił róg. Z powodu silnego dmuchania zakręciło mu się w głowie. Usiadł pod murem, by odpocząć. Spostrzegł dużą grupę ludzi, których zainteresowały muczące sygnały. Siedział, głęboko oddychając. Tamci zaczęli się rozchodzić. Obok Borygi przeszły trzy kobiety, wchodząc do środka domu. Nie zastanawiał się, co to może znaczyć. Przyglądał się osadzie, która nabrała dla niego zupełnie innego znaczenia. To już nie był tylko jego dom. To było jego życie, cel istnienia. Zdawał sobie sprawę, że to zamieszanie było spowodowane jego postawą wobec innych istot posiadających świadomość. Był przekonany, że postąpił słusznie. Gdyby sytuacja się powtórzyła, zrobiłby tak samo.

Na osadę padały ostatnie promienie dnia, oświetlające czerwonym blaskiem połacie dachów domostw. Nadchodziła noc zapowiadająca niewiadomą. Z domu wyszły kobiety. Jedna z nich powiedziała:

– Ogień rozpalony, posiłek stoi na kamieniu. Najedz się i odpocznij.

Rozpoznał ją. Była to Wara, starsza żona Wasława.

– Jesteś bardzo uprzejma, żono mojego wodza – powiedział.

– Usłużyłam ci z wielką ochotą i za zgodą męża. On bardzo cię szanuje, a ja podzielam jego pogląd. Nie mam syna, ale jakbym miała, to chciałabym, aby był tak roztropny i bystry jak ty. Odpocznij, następny dzień może być trudny. – Odwróciła się i odeszła. Patrzył za nią długo, dopóki nie zniknęła w cieniu pobliskiego domu. Była niedużo młodsza od jego matki. Miała władczy ton głosu, przypominający wypowiedzi Wasława.

Wszedł do domu. Ogień nie był za duży, ale rozświetlał całą izbę. Na kamieniu, którym było przywalone wejście do jaskini, stała duża, drewniana taca. Na niej leżał chleb z mięsem i naczynie z jakimś naparem. Upił duży łyk. Napar był owocowy, bardzo mu smakował. Rozejrzał się, dookoła było wysprzątane. Przy ogniu wymoszczono duże, wygodne posłanie. Poprzednie legowisko pod ścianą zniknęło. W powietrzu unosił się zapach lawendy. Pod oknem stała duża ława i przystawione do niej dwa stołki, dalej skrzynie na ubrania i podręczne rzeczy. Zwrócił uwagę, że nie ma jego tobołów. Zajrzał do skrzyń, wszystko było poukładane. W takich komfortowych warunkach jeszcze nie mieszkał.

Sięgnął po jedzenie. Dobry nastrój prysnął. Przypomniał sobie Kołtuniastego łapczywie pochłaniającego miodowy chleb. Ten malec miał wiele uroku. Jego reakcje były szczere, niezafałszowane i zawsze widoczne. Nie umiał mówić, ale nie musiał. Potrafił pokazać, o co mu chodziło, a jego miny świetnie odzwierciedlały doznania, jakie w danej chwili przeżywał… Już go nie ma. Czegoś zabrakło na tym świecie.

Długo nie mógł zasnąć, a potem budził się kilkakrotnie. Za każdym razem śniło mu się coś nieprzyjemnego, mimo to sen szybko dopadał go ponownie. Wybudził się nad ranem. Dłuższą chwilę przewracał się na posłaniu. Wstał i rozdmuchał ogień na palenisku, by oświetlić pomieszczenie. Na tacy leżały jeszcze kawałek mięsa i chleb. Sięgnął po jedzenie i naczynie z piciem. Po pewnym czasie zwrócił uwagę, że słyszy odległy głos muczenia rogu. Poderwał się, rozłożył przed sobą skóry z symbolami. Podrzucił do ognia kilka drewienek. Zrobiło się widniej. Odsłonił wejście, wsłuchując się w muczenie i analizując znaki na skórach… Cała treść przekazu była powtórzona trzy razy. Zrozumiał dokładnie, jednak decyzję co do treści odpowiedzi bał się podjąć sam. Wziął róg i wyszedł na zewnątrz. Wydmuchał sygnał.

– Poczekajcie! Zastanowię się! – Powiesił róg na plecach i pobiegł do Wasława.

Długo czekał przed wejściem, zanim go wpuszczono. Zauważył, że wódz nie ma najlepszego humoru. Stanął, bojąc się odezwać.

– Co tak stoisz?! – burknął Wasław. – Siadaj! Ten twój Kołtuniasty sam zginął i jeszcze przynosi nieszczęście osadzie. Chyba będę musiał zezwolić na handel. Oni zagrozili, że jeżeli nie dostaną odpowiedniej ilości mięsa i skór, to w południe przeprowadzą szturm. Gotowi są nas podpalić. Wypuścili jedną płonącą strzałę, żebyśmy wiedzieli, jak to zrobią.

– Do południa jest wiele czasu, nie zdążą swojego zamysłu wprowadzić w czyn. – Boryga, mówiąc to, wstał z podniecenia.

– Nic nie wymyślisz. Będziemy handlować albo się bić. Nie zapominaj, że u nas za palisadą są kobiety i dzieci. Ucierpią wszyscy, zwłaszcza jak nas podpalą. Jeżeli pozwolę na handel, to oni pojmą, że mają przewagę. Zaczną wymuszać na nas różne…

– Jest rozwiązanie – chłopak przerwał wypowiedź wodza – właściwie kilka rozwiązań. Przyszedłem, by je omówić. Palini nam pomogą, ale nie chcą sami decydować. Twierdzą, że mogliby ich wszystkich pozabijać, jednak to jest bardzo złe. Przyszłaby druga grupa, chcąc tych pomścić. Inne rozwiązanie to wpędzić tu mamuty, których stado weszło akurat do doliny. Rozjuszone zwierzęta by ich rozpędziły, ale to nie zakończyłoby konfliktu. Najbardziej przypadło mi do gustu, by oni ich otoczyli i pokazali, że przyszli nam na pomoc. Mielibyśmy jednak zobowiązanie wobec Palinów.

– To obyczaj. Jak oni pomagają nam, to my musimy pomagać im. Na tym powinna polegać współpraca. Gorzej, jak jeden na drugim chce zarobić. Wtedy łatwo o kłótnie, a gdzie kłótnie, tam nienawiść…

Mężczyzna zawiesił głos, jakby coś rozważał. Widać było, że się odprężył. Siadając wygodnie na posłaniu, przyglądał się chłopcu.

– Skąd wiesz, że oni nam pomogą?

– Powiedzieli to dziś przed świtem. Mam dać odpowiedź, co chcemy, by zrobili.

– Jak ci powiedzieli, przecież oni nie mówią?

– Mówią, ale inaczej niż my. To muczenie to ich mowa.

– Znasz ich mowę?

– Znam. – Boryga zdjął zawieszony na plecach róg. – Na tym rogu mogę muczeć i przekazać wszystko, co mam im do powiedzenia.

– Powiedz, niech otoczą wszystkich ludzi karawany i zmuszą ich, by zaczęli z nami rozmawiać, ale na naszych warunkach.

– Zaraz to powiem, wodzu. – Podniósł się z miejsca. – Myślę, że dzisiaj będziesz musiał rozmawiać nie tylko z ludźmi karawany, ale również z Palinami, a z nimi długo się rozmawia.

– Zanim odejdziesz, to chciałbym, żebyś wiedział, że planuję wybaczyć czarnowłosym ten ich podły czyn. Myślę, że zapamiętają to zdarzenie i nie ośmielą się zabijać Yeti, zwłaszcza na naszym terenie. Przemyślałem to. Zrywać z nimi niedobrze. Dopóki regularnie przyjeżdżają, to mamy z tego korzyści. Przede wszystkim możemy przewidywać, co planują.

Boryga westchnął głęboko.

– Jak najszybciej muszę powiadomić Palinów.

Po pewnym czasie słychać było muczenie rogu.

***

NA DACHU DOMU szamana była ambona. Tam na zmyślnie zrobionej ławeczce usadowili się Wasław z Borygą. Obserwowali ludzi za palisadą, którzy szykowali się do ataku. Wokół rozpalano wiele ognisk, montowano długie drabiny. Od strony wejścia podtoczono olbrzymi, okrągły kamień.

Na twarzy wodza widać było zniecierpliwienie.

– Myślisz, że Palini nam pomogą?

– Poprosiłem ich, aby ci za palisadą poczuli się pokonani i prosili o rozmowę. Powiedziałem, by nikogo nie zabijali. Odpowiedzieli, że uderzą na nich dopiero wtedy, gdy będziemy atakowani. Zachowają dużą ostrożność, sami również nie chcą się narażać.

– Liczę na to, że nam pomogą, bo inaczej czeka nas nieszczęście.

– Żyłem wśród nich. Poświęcili mi wiele czasu i uwagi, nic w zamian nie chcąc. Myślę, że nie zawiodą. Jestem tylko ciekaw, jak to zrobią.

– Już się szykują do ataku, podpalają strzały.

W powietrzu zafurkotały pierwsze smugi płonących strzał. Wewnątrz powstał szum. Wszyscy gasili miejsca podpaleń. Dwie strzały trafiły w strzechy. Przystawiono drabiny, chlustano wiadrami wody. Nadlatywały następne strzały, sytuacja stawała się rozpaczliwa.

Od strony zachodniego lasu odezwało się przeraźliwe wycie Yeti. Kilkunastu osobników wtargnęło na polanę z olbrzymimi drągami w rękach. Grupa czarnowłosych, uzbrojonych we włócznie i tarcze, ruszyła w ich kierunku. Biegli tylko przez chwilę, zatrzymani rykiem wybiegających z doliny kilku olbrzymich mamutów. Oblegający osadę poczuli się zagrożeni. Padały jakieś komendy, łapano za włócznie, przestawiano szyki.

Wtedy…

Powietrze zadudniło odgłosami bydlęcych rogów. Na błonia ze wszystkich stron zaczęli wkraczać potężnej budowy, przygarbieni Palini. Każdy z nich w długich rękach trzymał maczugę lub łuk. Było ich coraz więcej. Ich liczba znacznie przewyższała skład karawany. Oblegający odwrócili się plecami do osady, przyjmując pozycję obronną. Duża grupa Palinów, nie zwracając uwagi na czarnowłosych, trąbiąc w rogi i wymachując olbrzymimi tyczkami, zmusiła mamuty do odwrotu. Zdezorientowane zwierzęta zaczęły podążać w drogę powrotną do doliny.

Granie rogów umilkło. Z daleka dolatywało posapywanie mamutów. Trudno było przewidzieć, co za moment może się zdarzyć.

Głos pojedynczego rogu, wypełniający echem powietrze, przerwał oczekiwanie. Wszystkie głowy zwróciły się w stronę południowego lasu, skąd dolatywał dźwięk. Przerywane muczenie wskazywało, że w lesie ktoś jest i coś planuje.

– Schodzimy, wodzu – odezwał się Boryga – Palini chcą rozmawiać. Trzeba otworzyć im wejście.

– A jak wejdą czarnowłosi?

– Nie będą mieli odwagi, boją się. Teraz chce z nami rozmawiać przywódca starszyzny Palinów. Oni są zawsze bardzo spokojni, ale radzę uważać. Znają niektóre nasze wyrazy i są bardzo wrażliwi. Ich mowa jest zawiła. Żeby coś wytłumaczyć, muszą użyć wielu wyrazów, a niektóre z nich składają się z wielu muknięć.

Dalszą drogę pokonali w milczeniu. Wasław analizował sytuację, w jakiej się znaleźli. Wokół osady zebrały się różne gatunki rozumnych istot. Stwarzały zagrożenie wobec siebie. Wszyscy byli z bronią skierowaną nie na łowną zwierzynę, a przeciw sobie. Czuł się winny powstania tej sytuacji i wiedział, że musi pogodzić wszystkie stworzenia.

Doszli do wejścia. Na sygnał odsuwania drągów z lasu wyszła duża grupa Palinów uzbrojonych w maczugi. Szli, osłaniając trzech sędziwych przedstawicieli swojego gatunku, odzianych w tygrysie skóry. Gestami nakazali ludziom karawany, by utworzyli im przejście. Cała grupa weszła spokojnie do osady. Wszyscy członkowie delegacji kłaniali się Borydze. On wskazał ręką Wasława, co spowodowało złożenie pokłonu również jemu. Jeden ze starszyzny coś zamuczał.

– Chcą rozmawiać w odosobnionym pomieszczeniu – przetłumaczył chłopiec.

– Prowadź ich do siebie. W kamiennym domu nikt nam nie będzie przeszkadzał.

Do centrum osady poszła tylko trójka starszyzny. Reszta Palinów usiadła na ziemi przed wejściem, trzymając maczugi oparte o kolana. Wzrok każdego z nich był skierowany przed siebie, ich twarze nic nie wyrażały. Budzili ciekawość zarówno ludzi osady, jak i tych z karawany. Wiadomo było, że to nie ludzie, ale na pewno istoty rozumne. Mieli potężną budowę ciała, przypominającą sylwetkę niedźwiedzia, i długie ręce. Wzrost ich był zbliżony do wzrostu przeciętnego człowieka. Wśród nich nie było wysokich osobników. Ich wysunięte twarze, od góry ograniczone potężnymi wałami brwiowymi, nie wydawały się ludziom ładne. Pomimo że najczęściej mieszkali w jaskiniach, mieli obszerną wiedzę. Umieli uprawiać różne rośliny, wytwarzać tkaniny oraz twarde maczugi i łuki. Niezrozumiała mowa tworzyła wokół nich mgiełkę tajemniczości. Mieszkańcy osady szanowali ich, ale ludzie z południa prowadzili z nimi boje.

Tak jak Boryga przewidywał, rozmowy z członkami starszyzny toczyły się bardzo wolno. Częściowo było to z winy chłopca, który słabo znał ich mowę. Treść rozmowy sprowadzała się do potwierdzenia przez obie strony gotowości do współpracy i poszanowania prawa do terenu wszystkich gatunków istot myślących. Palini wyrazili potrzebę zażegnania konfliktu z ludźmi karawany. Wasław przyznał im rację i rozmowy zakończono.

Członkowie starszyzny Palinów nie odeszli jednak do lasu. Usiedli przed wejściem do osady, otoczeni kordonem swoich zbrojnych. Obserwowali dalszy przebieg wypadków. Wasław wyszedł przed bramę, aby zakomunikować czarnowłosym, że chce rozmawiać z ich przywódcą. Ten zjawił się niemal natychmiast, jakby oczekiwał na to zaproszenie. Przyprowadził ze sobą szamana.

– Przyszedłem oddać wam tego człowieka – tonacja jego głosu wyrażała raczej pytanie niż stwierdzenie.

– Zdrajcy nie są nam potrzebni – odpowiedział Wasław.

– Poszedłem z nimi pertraktować! – wykrzyknął szaman.

– Bez powiadomienia swego wodza i z zamysłem zabicia krajana. Nie jesteś już członkiem naszej społeczności. Wydalam cię z osady.

– Bez szamana nie dacie rady. Kto wam złoży przepowiednie?

– Damy radę bez ciebie i bez twoich przepowiedni. Teraz szamanem jest Boryga. Umie się porozumieć ze wszystkimi i wszyscy słuchają jego rad. Kobiety przygotowały mu posłanie w kamiennym domu. Obiecały, że będą przygotowywać mu posiłki. Ty takich względów w społeczności nigdy się nie doczekałeś. Zdradziłeś nas. Idź, bo każę cię chłostać aż do śmierci.

– Wyleczyłem cię! – wrzasnął szaman.

– Ten – pokazał na chłopca – też potrafi uzdrawiać. Poradził sobie nawet z małym Yeti. Radzę szybko się oddalić, bo każę cię przywiązać do słupa na biczowanie.

Były szaman popatrzył bezradnie na zgromadzonych ludzi, siedzących Palinów i stojących w oddali Yeti. Chciał coś powiedzieć. Otworzył usta, ale zrezygnował z wytaczania swoich argumentów. Odwrócił się i odszedł. Dowódca karawany poczekał, aż się oddali.

– Jeżeli mnie nie zabijesz i puścisz wolno – mówił, akcentując każdy wyraz – to wywiozę go daleko stąd. Nie będzie w stanie sam wrócić.

– Nie zbiję cię, możesz odejść. Mogę nawet pozwolić na wymianę towarów, ale musisz pojąć, że twoi ludzie zrobili coś bardzo złego. Ty chciałeś zrobić coś jeszcze gorszego. Musisz to zrozumieć. Ja nie mam nad wami władzy, nie mogę wymierzyć wam kary. Mógłbym kazać wszystkich was pozabijać, ale to też byłby zły uczynek. Daruję wam wszystkie winy i zezwolę jeszcze dzisiaj na wymianę towarów. Będziecie mogli również przyjechać następnym razem. Zapowiadam jednak, jeżeli będziecie polować na naszym terenie lub zrobicie krzywdę komukolwiek z naszych społeczności – do zaakcentowania słów uniósł w górę dłoń – nie mówię tylko o ludziach; to spotka was coś strasznego. Te doliny należą do nas. – Pokazał palcem na siebie, Palinów i stojących pod lasem Yeti. – Jeżeli zrazicie nas do siebie, to nawet mamuty pomogą nam was wypędzić.

– Przyrzekam, że na tym terenie nawet trawę będziemy ostrożnie deptać. – Dowódca karawany przyłożył skrzyżowane ręce do piersi i pokłonił się głęboko przed Wasławem.

***

LATO TEGO ROKU było upalne. Ludziom osady żyło się dostatnio i spokojnie. Boryga, ciężko pracując przez dwie przemiany księżyca, oczyścił z darni dużą przestrzeń polany. Wszyscy przyglądali się temu ze zdziwieniem, ale pomagali mu w pracach. W następnym roku, gdy całe pole zaszumiało kłosami, zaczęli go uważać za wielką osobistość. Pokazał im, jak szybko można zbierać kłosy. Od tej pory mówili na niego szaman.

Jednego ranka wywołano go do wejścia. Przed osadą stała znana mu samica Yeti. Podszedł do niej. Ona ujęła go za rękę i przyłożyła do swego brzucha. Było czuć, że w środku coś się rusza. Uśmiechnął się do niej, a ona objęła go swoimi wielkimi rękami, gładząc radośnie po głowie.

To znak, że rodzi się nowe życie, które będzie nadzieją i przebaczeniem dla wszystkich.

Szaman

Wydanie pierwsze, ISBN: 978-83-7942-862-5

© Paweł Arciszewski i Novae Res s.c. 2015

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, reprodukcja lub odczyt jakiegokolwiek fragmentu tej książki w środkach masowego przekazu wymaga pisemnej zgody wydawnictwa Novae Res.

REDAKCJA: Iwona Guzik

KOREKTA: Katarzyna Kusojć

OKŁADKA: Wiola Pierzgalska

KONWERSJA DO EPUB/MOBI: InkPad.pl

NOVAE RES – WYDAWNICTWO INNOWACYJNE

al. Zwycięstwa 96/98, 81-451 Gdynia

tel.: 58 698 21 61, e-mail: sekretariat@novaeres.pl, http://novaeres.pl

Publikacja dostępna jest w księgarni internetowej zaczytani.pl.

Wydawnictwo Novae Res jest partnerem

Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego w Gdyni.