Józef Birkenmajer

Św. Jan Chryzostom

Armoryka

Sandomierz

Projekt okładki: Juliusz Susak

Na okładce: Spyridon Venturas (1761-1835), A scene from the life of John Chrysostom, licencja public domain,

źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Venturas2.jpg

This file has been identified as being free of known restrictions under copyright law, including all related and neighboring rights.

Tekst wg edycji:

ŚW. JAN CHRYZOSTOM

OPRACOWAŁ J. BIRKENMAJER

KSIĘGARNIA ŚW. WOJCIECHA

POZNAŃ-WARSZAWA-WILNO-LUBLIN

Nihil obstat.

Poznań, dnia 17 marca 1935 r.

Ks. Dr. Karłowski.

Imprimatur.

Poznań, dnia 20 marca 1935 r.

Kurja Arcybiskupia

† Bp. Dymek, Wikarjusz Gen.

X. Jedwabski, Kancl. Kurji Arc.

(L. S.) L. D. 4608/35.

WINIETA WACŁAWA BORATYŃSKIEGO

Nakładem i czcionkami Drukarni i Księgarni

Św. Wojciecha Sp. z o. o. w Poznaniu

© Wydawnictwo Armoryka

Wydawnictwo Armoryka

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

http://www.armoryka.pl/

ISBN 978-83-7950-790-0

I.

Różnorodne były przyczyny, dla których pierwszy nawrócony na chrześcijaństwo cesarz rzymski, Konstantyn Wielki, założył drugą — prócz Rzymu — stolicę swego światowego imperjum, od imienia władcy nazwaną Konstantynopolem. Był to doniosły fakt dziejowy. Przez założenie bowiem Konstantynopola powołany został do nowej roli w dziedzinie nauki, literatury i cywilizacji żywioł hellenistyczny. Fatalnie się jednak zapisał ów fakt w historji państwa rzymskiego i Kościoła, gdyż był jedną z pierwszych zapowiedzi późniejszych klęsk: najpierw politycznego rozbicia rzymskiego imperjum, następnie zaś — nieszczęsnej schizmy kościelnej.

 Ostateczny podział cesarstwa na wschodnie i zachodnie dokonał się po śmierci Teodozjusza w końcu IV wieku. Dziedzictwo tego znakomitego monarchy, który całe życie poświęcił umocnieniu władzy i ustroju państwowego, przypada dwom jego młodocianym synom, niedoświadczonym, słabym, niedołężnym: starszy z nich Arkadjusz ma stolicę w Konstantynopolu, młodszy Honorjusz — w Rzymie. W ich imieniu faktyczną władzę sprawują różni politycy, ale i oni podołać nie mogą ciężarowi rządów. O ile jeszcze na Zachodzie silny charakter Stilichona był nawet w obliczu klęsk wyrazem pewnej stałości politycznej państwa, o tyle na Wschodzie — zwłaszcza w samej stolicy — wytwarza się niesłychany zamęt intryg, zamachów, spisków, waśni partyjnych, rozruchów ulicznych, bójek, a nawet wojen domowych. Pomnażają ten zamęt napaści nieprzyjacielskie: barbarzyńscy Gotowie pod wodzą Gainasa wdzierają się do Konstantynopola i przez wiele lat siedzą w nim zbrojną załogą.

II.

 Niełatwo było być arcypasterzem w tem wielkiem, różnojęzycznem i zgiełkliwem mieście, wśród ciągłego wrzenia ludzkich namiętności, zagłuszającego wszelki głos ojcowskich upomnień, wszelką pieśń chrześcijańskiej miłości. Przeto dawniejszemi już czasy uchylał się i wymawiał od godności biskupiej w Konstantynopolu święty kaznodzieja-poeta, Grzegorz z Nazjanzu. Przyjął ją wprawdzie, lecz wkrótce zrzekł się, zwalczany przez sekciarzy....................

III.

 W homilji III na list do Koryntjan Złotousty powołał się na słowa ulubionego swego mistrza, apostoła Pawła, świadczące o prymacie Piotrowym. W tejże homilji również słowami św. Pawła zaklinał wiernych, by nie wywoływali schizmy czyli rozłamu w Kościele. A wołanie to było na czasie, gdyż w Konstantynopolu i w całym Kościele wschodnim zanosiło się na wielki i groźny rozłam...........................

IV.

 W takiej atmosferze rozpoczął się synod, zwołany nie w Konstantynopolu (gdzie obawiano się wzburzenia ludu), ale po drugiej stronie Bosforu, w miejscowości Drys (Dąb). Ów synod „pod dębem” (jak go ironicznie przezwano) był najwyraźniej stronniczy....................

V.

 Ale spokój anachorety widocznie nie był właściwem powołaniem Jana Chryzostoma. Raczej było niem ciągłe apostolstwo, ciągłe bojowanie za przykładem niestrudzonego apostoła Pawła, który i w pismach i w życiu dawał mu tak silną i ustawiczną podnietę. Oto w Konstantynopolu wybuchają niespodziewane klęski. Trzęsienie ziemi, które nawiedziło stolicę..........................

VI.

 Ogarnął tem dziękczynieniem całe swoje życie, całą ogromną i tak wszechstronną twórczość, swój czyn doniosły, który trwa przez wieki. Ze współczesnych mu Ojców Kościoła greckich Jan jest najpłodniejszy liczbą dzieł, należy do najbogatszych twórców w literaturze świata. W teologji i filozofji górują nad nim inni, natomiast w zakresie wymowy nie dorównał mu żaden z pisarzy chrześcijańskich: z płaczem wspominał znakomity retor Libanjusz, iż jednego miał wielkiego ucznia, a i tego zabrali mu chrześcijanie......................