Istotą problemu człowieczeństwa jest czas…

Życie jest niebezpieczne. Bezpieczny jest sen. Sen otula szczelnie i, nawet jeśli śnimy nieprzyjemny sen, wiemy, że to tylko sen, że rzeczywistość czeka na nas ze słońcem zaraz po przebudzeniu. I zdaje nam się, że przecież możemy obudzić się w każdej chwili, że to tylko nasza decyzja.

Ciemność nas nie dotyczy; w końcu spowijają nas barwne obrazy. Jesteśmy sobie sami gwiazdą, która daje ciepło. Całym swoim światem.

Coś śpiewa:

Przebacz mi Czas

Period mglisty.

Nic nigdy nie zrozumiesz

Jeśliś zaślepiony swą chwilą

I rolą w mechanice teraźniejszości.

Idą

Wszyscy pokoleniami

Ciągiem historii

Którzy byli tu przed nami

I którzy przyjdą po nas;

Idą

W nas…

więc przebacz

Przebacz mi… Czas.

A więc życie?

Czy widziałeś już świat? Ziemia cierpi zimą, ziemia płacze nocą. Wiosna tym, którzy się rodzą, smutek mrozów tym, którzy odchodzą.

Nie musimy przeczuwać, ażeby widzieć, że spotkała nas wielka, wielka tragedia. Kwiat ginie na łące od żylet ziąbów. Bezdomny kostnieje w śniegach. Zda się, iż cierpienie jest wpisane w pustkę stworzenia, zanim świat raz na zawsze stanie się przytulnym domem. Zawsze latem. Zawsze na chwilkę świata.

Kiedy odejdę z padołu przemysłu, wrócę do swojej krainy, słonecznej i pełnej sztuki, gdzie będę wielbił swoją duszę, wierząc, że świat w przyszłości czeka jeszcze zasiew łąki pełnej kwiatów.

Byłem wolny o świcie. Byłem żywy w południe.

Kwiat

Kwiat jest kobietą;

chce być piękny.

Piękny dzień

Piękny dzień

Ptaków śpiew

Piękny dzień

Życia pieśń

Piękny dzień

Brakło chmur

Piękny dzień

Łąki szum

– A jeśli łąka się pogniewa? – Rozmawiali, idąc pomiędzy kłosami zboża, które złociły im czas latem. Tak, przez prześwit lasu już dawał się ujrzeć zarys łąki. Zdawała się być ogromna i zapraszała.

– To wtedy w wierszu będzie łąki złość – odpowiedział chłopczyk. Jego jasne, błyszczące w słońcu włosy falowały nad kłosami, a dłoń lekko odgarniała długie łodygi. Muskał je ledwo, głaszcząc jakby.

– Ale to nie do rymu!

– Właśnie dlatego, że łąka zezłości się na wiersz, popsuje rym! Złość zawsze nie jest do rymu. – Zatrzymał się.

– Kiedyś mama się zezłościła.

– Tak?

– Chciałem się narodzić, a jej chciał się zacząć okres. Walczyłem strasznie. I się narodziłem.

– Ja też się narodziłam!

– Myślałem wtedy, że ratuję mój świat, a ten mały świat w brzuchu mamy wydawał mi się wielki i bogaty w przeżycia, ale teraz wiem, że ratując ten mój mały wielki świat, ratowałem samego siebie.

– Pamiętasz?!

– No jasne, że pamiętam! – odpowiedział dumnie.

– Walczyłeś z okresem!

Zastanowił się chwilkę:

– Znałem takiego starszego pana. Mówił, że jeżeli człowiek się rodzi, to musi też umrzeć, że to jakaś naturalna konsekwencja…

– Ej, taki piękny dzień! Nie rozmawiajmy o tym! – skarciła go dziewczynka.

– Mnie też ten pan przestraszył. Chyba chciał mnie przestraszyć. Życie jest takie, że trzeba je kochać! – powiedział.

Rześka bryza poranka ciążyła już południowym słońcem, które łaskotało ich swędzącym delikatnie płomieniem. Teraz szli po trawie. Mogliby iść boso, mając pod stopami miękkość ziemi. Można odczuć miłość traw, nie obuwając się. Można także dotknąć skórą piasku, poczuć jak ziarenko draśnie paluszek i pogniewać się na nie, przeżyć dreszczyk świeżo spadłego deszczu i opaść leciutko w wilgoć gleby. Zabrudzić piętę, aby wieczorem wejść brudną stopą pod kołdrę do łóżka.

Z mchem i trawą rozmawia się za pomocą dotyku skóry właśnie, rozmawia się bardzo łatwo; natomiast z piachem rozmawia się trudno. Piach w ogóle nie jest rozmowny – pomyślał chłopiec – kiedy go dotykam stopą, zdaje się milczeć, co najwyżej jest… obruszony. Zapiera się wtedy w jakiejś pozie na ziemi i trwa tak ostentacyjnie i niemo, aż go znów poruszę. Właśnie dlatego piach nie jest taki miły. Piach trzeba porządnie wkurzyć i dopiero jako unoszący się w powietrzu kołtun kurzu wydaje się być gadatliwy. Tylko wtedy piach ma pretensje, bo potrafi niezliczonymi ziarenkami wpaść do oczu i denerwować je, aż wywalczy swoje – znów bezładnie opadnie na ziemię i będzie sobie spokojnie leżeć jak króciutko ścięte włosy na czaszce grawitacji.

Chłopczyk stanął na ziemi boso. Dotknął piasku, trawy. Pomyślał, że jednak najprzyjemniej jest dotykać stopą mchu.

– A dlaczego chcesz kochać życie?

– Bo życie jest dobre. Wszystko, co żywe, cieszy!

Odpowiedział i zanucił:

I ptaka na niebie

I leśne poszycie

Kocham was kwiatki

Ja kocham Cię życie

Obok nich skakały wysoko koniki polne, na kwiatach zatrzymywały się trzmiele, wyżej latały sporadycznie ważki. Dziewczynka bała się owadów, ale chłopczykowi ważki wydawały się najbardziej interesujące – przypominały helikoptery. Musiał je wciąż na nowo odkrywać, nie rozumiejąc nic z ich dziwnego jestestwa.

Każdy, kto kiedykolwiek szedł śladem ważki, wie, że leci ona zawsze kilka metrów wprzód, po czym staje w miejscu, czekając jakby na człowieka. Lecz kiedy tylko człowiek ją dogania już, ta podlatuje znów kilka metrów do przodu, jakby pragnęła zachować swoją uprzywilejowaną pozycję w przestrzeni. Zatrzyma się wtedy i poczeka, ażeby znów wyfrunąć wzdłuż drogi. Tak – ważki wydawały mu się najbardziej interesujące.

Taki dzień sprzyja miłości – pomyślał chłopczyk. – W takim dniu wszystko kocha.

– Ale właśnie dlatego, że jest taki piękny dzień, w ogóle mi to nie pasuje. Obiecaj mi: my nie umrzemy.

– Dobrze, my nie umrzemy.

Byli już na łące. Zauważył wąwóz w tafli traw, na samym jego skraju. Pomyślał, jak trudno musi być zwierzętom przejść dół, nie zatrzymać się w biegu, przedostać na drugą stronę i biec dalej. Wyobraził sobie, że zwierzę idzie całe, cieleśnie, nie myśli o trajektoriach, ale czuje przymus, by pójść tam, dokąd wiedzie je pragnienie. Kiedy się odzywa – parska, szczeka czy kwiczy – odzywa się całe, targane swoim cielesnym przymusem.

Jak bardzo dziwić musi się umysł dzika, kiedy idzie, a nie może przejść, i nie wie dlaczego. Po prostu musi przedostać się przez wąwóz i biec dalej, nie zatrzymywać się. Napierać, aż da radę.

Przeskoczyli dół. Zaśmiali się. Takie było to dla nich łatwe.

Dzik musi przejść padół i biec dalej; człowiek musi przebrnąć dziś i żyć jutro, przebrnąć padół kolejnej nocy własnego życia.

Zwierzę żyje w przestrzeni, człowiek w czasie.

Póki trwa bieg, wszystko cieszy wszystkich. Póki trwa bieg, mamy w piersi zew życia. Zew życia jest potężny, choć kruchy, zniesie największy wysiłek i pracę, ale nie zniesie ciosów losu, jak unoszące się w powietrzu gorąco nie wytrzymuje razów chmury deszczowej.

Popatrzył raz jeszcze na wąwóz.

Coś ciągnęło go w dół, w zwątpienie; nie wiedział co, ale im bardziej myślał o wszystkich nieprzyjemnych rzeczach w świecie, tym bardziej chciał mówić o wszelkim pięknie życia. Jakby wszystko co dawał z siebie miało być dobrem, a złu pozwalał tylko zamęczać się inercją, aż zło opadnie z sił i ustanie.

Aż wąwóz życia przestanie się zapadać.

Jeśli jego życie będzie doskonale dobre – pomyślał – zło, które zbije się w sobie jak burzowa nawałnica, odbije się od niego daleko i na zawsze. Nigdy go już nie dotknie, bo nigdy nie odnajdzie w nim dla siebie jakiegokolwiek punktu zaczepienia. Wyładuje się ono samo na sobie swoim własnym gniewem, do środka siebie, aż zgaśnie jak zdrapany punkcik.

Jakby chciał zastosować w swoim życiu zasadę: do świata nie, bądź całkowicie na nie; do świata tak, bądź możliwie bardzo na tak. Pragnął podjąć tyle wszystkich pięknych aktów życia, ile tylko zdoła dźwignąć. Czuł, że wysiłek ten go przerasta, zwłaszcza jego ciało niezbyt mocne, jednak nie duszę, która rwała się do udziału w przepychu i cudzie dnia. W pięknej muzyce, w dobroci, w pozytywnych uczuciach.

Popatrzył na drwa złożone belkami o kilka kroków od niego: usłyszał spod nich szamocącą się osę. Os nie lubił ani on, ani dziewczynka. Osy kąsają. Mógł wyswobodzić osę, podnosząc sponad niej drwa. Ale bał się. A jeśli wyfrunie wściekła? Osy potrafią przecież żyć w amoku. Czekał długo. Wreszcie osa odnalazła prześwit pomiędzy drewnami i wyleciała sama. Ucieszył się, ale też i zaraz posmutniał – osa znów jest na wolności, lecz mnie – pomyślał – ominął dziś dobry uczynek. I przez chwilę nie czuł się już tak bardzo doskonale dobry, jak tego pragnął.

Spojrzał raz jeszcze na wąwóz. Choć był bardzo młody, była już w nim wojna o każdy kęs istnienia.

Jakie kły wyrwały ziemi ten padół? Nie wiedział, musiały być potężne. Bardzo chciały zatrzymać biegnącego dzika, wymusić na nim płacz. A on nie chciał płakać. Uśmiechnął się, gdy zauważył, że żadna z tych myśli jeszcze nie sprawiła mu na stałe choćby najmniejszego draśnięcia. Że wciąż biegnie, że biegnie w radości.

Dziewczynka zastanowiła się chwilę:

– A co to jest starość?

– Starość to jest wyżuta guma. Życie robi się twarde i traci smak. Słyszałem wyraźnie: ludzie, którzy się starzeją, mówią, że „życie jest twarde”.

Poszli dalej, już trochę mniej szczęśliwi.

– Miałem sen, w którym stałem przed lustrem i patrzyłem, jak się starzeję. Nie mogłem się rozpoznać. Męczyłem się na swój widok. Moje ciało było dla mnie ciężarem.

– To starzejesz się wtedy, jak ci zaczyna być ciężko z twoim ciałem?

– Chyba tak.

– Może ciało chce się zestarzeć, żeby obejrzeć całe swoje życie, tak jak w lustrze, bo ono tylko ogląda i wybiera sobie, co mu pasuje zjeść, a co nie…

– Ale to bez sensu oglądać własne życie, kiedy chce się przeżyć zawsze najważniejszą chwilę teraz! Jeśli patrzymy w przyszłość, znaczy, że nasze życie w teraźniejszości nie jest szczęśliwe! Jesteś szczęśliwa?

– Jestem!

– I o to chodzi! Ja też!

Patrząc w przyszłość, ludzie oddalają się przecież od szczęścia teraźniejszości, które przemija bez śladu, bez wspomnienia, bez emocji. Niezauważone. Świat pełen jest zdarzeń nieprzewidzianych, dobrych i złych, i te dobre dają największą radość życia, niby prezenty od gwiazd. Wyczekując tylko tego, co zaplanowaliśmy na jutro, omijamy wszak wszystko inne, które i tak dzieje się, ale już nie ma mocy ucieszyć. Chwytamy się jutra jak liny i ciągniemy je na drugą stronę choćby i łąki pełnej cudów, choćby i równiny pełnej spokoju.

Człowiek zdał się wymyślić przyszłość, aby uniknąć możliwie wszystkich nieprzyjemnych niespodzianek teraźniejszości. Posiadając już momenty przyszłości, opiera swoje życie na nich tak, ażeby istniały tylko one, aby nie było w nim miejsca na żadne zdarzenie, którego świadomie sam nie wywołał.

A człowiek chciałby wywoływać dla siebie zdarzenia tylko dobre. Tylko spełnienie.

Gdy człowiek osiąga już taki obliczony i wywołany moment przyszłości, i nadchodzi on jako teraźniejszość, rozkoszuje się mniej samym tym momentem, a bardziej drogą, jaką do niego pokonał, siłą, z jaką chwytał się jego liny: swą pracą i sukcesem, aby ziścić marzenie. Przeszłością. Jest jak rodziciel cieszący się swym dziecięciem, ale usiłujący w nim usilnie rozpoznać siebie. A dziecko ma swój własny blask. Rzadko potrafi się od drogi swej uwolnić i przeżyć dom bez jego ścian – teraźniejszość swego szczęścia, do której wnika cały przepych dnia. Niespodzianki raczej denerwują go, albowiem burzą wizję domu, który chce oglądać, który wyczekał, szamocąc się ze swą liną.

Tacy są ludzie: jeśli na naszej drodze życia pojawi się ktoś, kto zawsze będzie mówił co innego niż to, co spodziewamy się usłyszeć, będziemy u niego podejrzewać chorobę. Chcemy uleczyć w świecie wszystko, co nie spełnia naszych o nim wyobrażeń.

– Mój sen nie jest twoim snem! – mówią ludzie do ludzi.

– Ja muszę, muszę przeżywać MÓJ sen! – kwitują. Pięścią w stół, nogą za pas, obruszeniem.

Chłopczyk odczuł, że ludzie poruszają zjawiskiem czasu poprzez swoje działania i akty, jak gdyby napinali gumkę. Czekają na moment, kiedy ona wreszcie wystrzeli i chcieliby wierzyć, że chwycili się jej końca wystarczająco mocno, aby ta poniosła ich w pełną dobrych i przyjemnych przygód podróż.

I wtedy ujrzał na łące mężczyzn i kobiety, którzy ciągną napięte, uczepione luster liny. Nie wiedział, czy to jest śmieszne, więc nie powiedział nic. Ale dziewczynka przerwała mu myśl:

– No właśnie. A ty jesteś tak zajęty dniem dzisiejszym i jego szczęściem, że nie pasuje ci żadne starzenie, bo to cię boli.

– Może…

Naraz wydało mu się, że sam otwiera lustro jak szafę, a w środku lustra wisi nieznośny, czarny frak. Słyszy głos mamy, która uparcie powtarza upiornym echem: i ty będziesz wkrótce dorosły! Frak ma dość poważną atmosferę, rozpina się jak fortepiany na dostojnym przyjęciu, gdzie delikatnym gestem chwyta się za nóżkę kieliszek i udaje zainteresowanie wszystkimi ważnymi sprawami wieczoru. Rozmowy szeleszczą, przytakiwania i cmoknięcia są obowiązkowe, muzyka gra tylko w tle i nie należy się nią przejmować. Zatrzasnął lustro, a dziewczynka, widząc grymas, z jakim patrzył się ślepo w to przywidziane zwierciadło, dodała:

– Tylko ten sen jest wreszcie dla ciała tak realny, że na jego widok ono się starzeje!

– To ciało tak stoi w lustrze i imaginuje, jaki to ja nie będę, i przygląda się temu?

– Właśnie tak.

– To po prostu nie powinno się patrzeć w lustro i wtedy nie będzie się starzeć.

– Jak patrzysz się dużo w lustro, męczysz się i kłócisz się coraz bardziej ze swoim ciałem, im jesteś starszy. Bo jest coraz ciężej od tych imaginacji. I od tego ciężaru coraz trudniej gonić za szczęściem – stwierdziła.

Promień słoneczny rozciągał się przed nimi bezkreśnie. Świat ma przeszkody w lustrach – pomyślał – które odbijają światło i nie pozwalają mu mknąć dalej, wypełniać przestrzeń, rozświetlać stworzeniom czas.

Przy tak dużym wysiłku, jaki ludzie wkładają we własne życie, świat powinien być z wiekiem coraz piękniejszy, a tak nie jest – myślał dalej – przygniata młodość i miażdży duszę swoim ciężarem. Zatrzymuje biegnące światło.

Ściany luster pętają człowieka, wtłaczają w labirynt.

Może całe piękno, które przypisujemy młodości, jest w fakcie, że w swych dziecinnych latach mamy wciąż wszystkie możliwości szczęścia naszego życia przed sobą, że wciąż możemy wziąć w nich udział? Że jeszcze one nie przeminęły, nie uciekły? Czy właśnie to jest naszą tęsknotą za młodością?

Lustro jest zagadnieniem ludzkim, ale jest ono nie tylko zagadnieniem domu, ale także zagadnieniem świata. Wydaje się, że każdemu człowiekowi zbudowano zaprzeczenie, gdzieś, nie wiadomo gdzie, które potężnieje wraz z pracą, jaką człowiek wkłada we własne życie. Że to zaprzeczenie przeczy każdemu wysiłkowi człowieka skuteczniej niż jego starania o godne życie budują świat, i zaprzeczenie to w końcu jest tak silne, że przeczy jemu, samemu człowiekowi, ze świata go zmazując. Jest to wielkie nie, które tkwi już tam, gdzieś, nie wiadomo gdzie, zanim zdążymy sformułować własne tak.

Lustro przeczy jawnie. Tak, widział to nie raz, pod niejednym dachem i na niejednej ścianie, w każdej ulicy cywilizowanego świata: gdy stajesz naprzeciw zwierciadła i podnosisz rękę prawą, lustro podnosi rękę lewą.

Lustro zmierza z innej strony.

A jeśli lustro nie odbija, ale wyłapuje… człowieka?

Nagle wydało mu się, że rozstawione jak ekrany lustra wyszarpują człowiekowi jego przyszłość i, ukazując mu ją w swym szkle, stawiają jej trudną barierę, którą jesteśmy my sami. A przez to, że nasza przyszłość już trwa w lustrach, nie może się ona dla nas wydarzyć, i musimy na nią patrzeć, zamiast ją przeżyć.

Lustra kradną nam skórę.

Czyż nie jest tak, że wszystkie wspaniałe istoty, które mają wolę życia, wyłaniają się przez materię rozpychając ją, modelując swym wysiłkiem życia, aż wreszcie ujrzą swe wielkie pragnienie – siebie, miraż niezliczonych szczęść, o które pyta świat, gdy wielbi swe istoty słonecznym promieniem lata?

Każda istota tak inna, dla barwności i różnorodności, które są radością świata, dla siebie – by czuć siebie, czuć swą jedyność, szczęście bycia.

Wszystkie grymasy w lustrach mają nas motywować do osiągnięcia drugiego końca liny w przyszłości. Luster jest coraz więcej, labirynt zna coraz więcej końców pierwszej liny, którą mogło być jedno ciche marzenie, jeden łkający o spełnienie sen. A my, zapatrzeni w nasze odbicie, wciąż musimy siebie przekraczać.

– Może to wszystko zostało wymyślone i ludzie się trochę za bardzo tym zasugerowali, aż w końcu zaczęli się naprawdę starzeć? – zapytał.

– Jak to?

– No, ktoś kiedyś wymyślił, że jak człowiek się narobi w życiu, to będą liczyć mu lata, żeby go docenić. I taki stary w latach człowiek będzie w oczach innych ceniony i wielki, bo jest dobry i mądry.

– I zaczęli się przyglądać w lustrze, czy aby na pewno są już starsi, bo to się docenia?

– Tak. I tak się przyglądają bez przerwy, a później męczy ich to w snach, a najstarszych pewnie już nawet na jawie…

– Ejże, ludzie w swoim życiu potrafią wykorzystać te wszystkie mijające lata, potrafią budować dla siebie coraz to inne spełnienie!

– Nie wiem…

– Dla wielu lustra są łaskawe. – Zastanowiła się chwilkę. – Przecież jak jesteś młody, chcesz być wreszcie dorosły!

– Właśnie! Bo dostajesz wtedy przywileje. Jesteś w ten sposób doceniona. Ktoś to wymyślił i ludzie sobie to wmówili. I teraz to jest oczywiste. I wydostać się z tego nie można. Tak mi się śniło. A to są rojenia…

– Wymysły i iluzje. – Podsumowała jak dziennikarka.

– Nie tylko życie dorosłych jest ciężkie. Bo dorośli myślą, że mają obowiązki. A takie małe dziecko ma przecież bobowiązek!

– Jaki bobowiązek?

– No, taki obowiązek bobo. Chociażby, żeby cieszyć sobą dorosłych. Jeśli znam takie słowo, na pewno tak jest!

– Wymyśliłeś je!

– Wymyśliłem, ale znam! Małe dzieci na pewno mają bobowiązki!

– Tak, cieszyć dorosłych! – Zaśmiała się.

– Właśnie! Takie małe dziecko ma naprawdę niewiele czasu, żeby zająć się sobą, bo cały czas musi spełniać oczekiwania rodziny. Dziecko jest bardzo zapracowane.

Zastanowiła się chwilę, by odpowiedzieć:

– Nastolatek też jest bardzo zapracowany: musi zwalczać trądzik.

– A jak się ma trądzik, to przebiera się w szlafrok i mierzy gorączkę? – Zażartował, ripostując, ale ona nie zareagowała.

Jesteś młody, dopóki słyszysz muzykę – pomyślał. – Człowiek dorosły przestaje być wrażliwy na nuty, na szmer rozkwitu. Młodość zna duszę, dorosłość umysł, a starość serce. Serce znów słyszy muzykę, ale inaczej.

– Ja myślę, że jak stajesz się dorosły, wszyscy czekają, że wniesiesz w świat coś wartościowego, coś na co przygotowywałeś się całe młodzieńcze życie. Że wtedy wszyscy będą się cieszyć, że mają ciebie w gronie dorosłych obywateli świata – dodała.

Wyobraził sobie, że mógłby zostać wynalazcą lokomotywy, i że od tej pory wszyscy, którzy jeżdżą pociągiem, wspominaliby jego imię, jako kogoś, kto dostarczył im sporej frajdy w życiu. Ale po chwili zrozumiał, że aby wynaleźć lokomotywę, wcale nie musi dorobić się siwych włosów. Tylko czy lokomotywę od młodzieńca ktokolwiek wziąłby na poważnie? Trzeba chyba mieć solidnie siwy wąs i dobrze nim przytakiwać mądrym paradygmatom, aby ludzie zaakceptowali twoją lokomotywę jako coś, czemu z powagą należy się chociaż troszkę przyjrzeć, a później zaufać ci na tyle, żeby do niej wsiąść…

– Wymysły i rojenia tego lustra.

Postawił kropkę. Mógłby być przecież wiecznie młody i mimo docenienia cieszyć się życiem, tym dziwnym, łaskoczącym kwiatem w piersi, a nie wyłącznie już tylko gradacją na podiach uznania, która bez pędu życia w piersi wydała mu się dość smutna. Być wciąż po młodzieńczej stronie lustra, nie przeprawić się na drugą stronę. Nie wiedział jeszcze, co nazywał tym szczęściem lat dziecinnych i młodzieńczych. Wydało mu się, że nad głową ma belkę, która mu się odgraża i chce zatrzymać jego wzrost. Że kiedy ta arcybiologiczna belka wreszcie przeszkodzi mu piąć się do nieba, zablokuje go i będzie mógł rozrastać się już tylko wszerz. I że wtedy odbierze mu ona nie tylko bardziej wzniosłe perspektywy widokowe, ale także zablokuje dalszy pęd ku wzniosłości i ideałom. Bo dziecko pracuje nad swoim charakterem, a nie nad światem. Tego bał się w dorosłości – zgaśnięcia iskierki świata wewnętrznego, jego kwiatu. Rosnąc wszerz, będzie chciał ogrodzić wokół siebie coraz więcej świata, zamiast być w świecie skromnym, zachwyconym turystą. Osiądzie w miejscu. Miejsce dynamicznej zabawy zajmą dynamiczne rozmowy i statyczne zabawy, miejsce dynamicznych rozmów zajmą w końcu rozmowy statyczne, a zabawy zamilkną i na zawsze umkną. Wewnętrzny pęd życia przycichnie, zniknie baśń i marzenie, ich miejsce zajmie coraz bardziej klarowny rys obiektywnej rzeczywistości, obraz świata realny i ostry w kształcie. Rzeczywistość zrobi się zbyt poważna, aby się nią cieszyć. Człowiek, doroślejąc, jest przecież w stanie coraz lepiej swe życie zrozumieć, ale coraz trudniej jest mu pobiec żyć. Jest coraz cięższy, coraz większym kręgiem świata, jaki przyciąga do siebie jak magnes. Coraz więcej życia ogląda, a coraz mniej doświadcza. A życie jest nań wściekłe i doświadcza jego. Istota ludzka staje się naprawdę mądra i naprawdę nieradosna.

Czuł, że ludzie rodzą się z inną treścią niż świat, jaki ich ku dorosłości kształtuje. Bał się, że treść ta w nim ucichnie i wyparuje ostatnim kosmykiem jak wypadający włos i ostatnim oparem jak ulatniający się dym po żarze jego nastoletnich pasji. Jak gdyby więcej świata dla człowieka nie miało istnieć inaczej niż w obiektywie dzieł innych ludzi; jakby novum, rozkwit rzeczy nieznanych w ludzkiej duszy posiadał swoisty kres, którym jest dorosłość.

Wwiercił się wzrokiem w okalający łąkę las, gdzie szukał podpowiedzi.

– Jak się w ogóle nie zna świata, wszystko jest niesamowite – powiedział. – Jak się trochę pozna świat, wszystko jest normalne.

– Tak? – mruknęła.

– Tak. A jak się trochę bardziej pozna świat, wszystko jest znów niesamowite.

Rozweselili się.

Jeśli dinozaur nie przeminął

– Koci, koci łapci, pojedziem do… – Dziewczynka zaczęła zabawę w klaskanie dłońmi.

– Ta zabawa to dziecinada.

– Ale czasami fajnie jest zrobić coś dziecinnego!

– Zaśpiewajmy to chociaż kapkę inaczej.

I zaczął klaskać jej dłońmi, chwyciwszy je pomiędzy własne ręce, gubiąc już rytm oryginalnej zabawy, podczas gdy ona patrzyła się zauroczona jawną głupkowatością ich zajęcia niby to na niego, niby to w niebo.

– Kotki kotki łapki

Nie wygrały zdrapki

Bo z tego pazura

Była w zdrapce dziura! – zaśpiewał.

Śmiali się. Ale zabawa w klaskanie skończyła się tak samo nagle, jak się rozpoczęła. I zostawiła ich zapatrzonych w pustkę, w przezrocze powietrza.

Chłopczyk, niesiony przez tę próżnię w swojej świadomości na chmurce dzieciństwa, uświadomił sobie, że przecież niedawno faktycznie był dzieckiem, teraz dorasta, i przypomniało mu się zwierciadło, frak, poważny głos mamy. Wreszcie zamarł oczami w lesie, dumając raz jeszcze nad przemijaniem, a przestrzeń stała dlań, trwała, by myśl mogła bulgotać, aż zawrze.

Dziecko nie odeszło, dzieci nadal istnieją. Istnieje dzieciństwo. On po prostu jest już kimś innym.

Gdyby był mądrym leśnikiem – pomyślał – i całe życie spędził wśród przyrody, zgadywałby, że owady, zwierzęta, rośliny, które codziennie oglądamy, są całą historią rozwoju życia; że wszystkie te formy, które codziennie żyją pospołu, są momentami w wielkiej ewolucji świata, momentami, w których jest im dobrze, jak jaszczur, który już nie jest dinozaurem i szympans, który jeszcze się nie stał człowiekiem. Jak on, chłopczyk, który jeszcze nie dorósł i wciąż był człowiekiem, ale pragnął już czegoś szczęśliwszego i, nie wiedząc, co to jest, wiedział już, że bardzo chciałby tym być.

– Moje teorie mogą być szalone… Pozwalam sobie na to. – Przyznał się sam przed sobą.

Chciał przeczekać człowieczeństwo jako młodzieniec. W końcu – powiedział sam do siebie – będzie coś bardziej interesującego. Jakby słyszał rozmowę matki z ojcem:

– Nasza dziewczynka dorasta.

– Nie. Popatrz: nasza dziewczynka biegnie za powiewem wiatru, śmieje się. Nasza dziewczynka wciąż biegnie!

– To kto dorasta?

– Dorasta nasza panna. Panna jest tutaj. Nasza dziewczynka biegnie za każdym razem, gdy o niej pomyślę. Widzę ją. Sięga mi do pasa. Jej włosy tańczą. Ona biegnie nadal!

I każdy moment życia wydał mu się tak zachowany.

Czas nie biegnie linearnie – dumał dalej, jak gdyby formułował nowe twierdzenie filozoficzne – czas współistnieje i jest podrzędny wobec treści świata. To treść świata się zmienia i wtedy odczuwamy czas.

Kiedy idzie jesienna chmura, kiedy ziębnie albo ociepla się na wiosnę powietrze, kiedy budzimy się po śnie w nową prawdę nowego dnia, w nowej odsłonie rzeczywistości, zmienia się treść świata właśnie, a my patrzymy na kalendarz, zegarek, na niebo i odznaczamy to coś jako coś nowego, innego; nazywamy innym imieniem i inną liczbą. Jak kartkowany szybko zeszyt z rysunkami potrafi stworzyć nam iluzję filmu, tak świat wydał mu się animowany. Wydało mu się, że słoneczko animuje ten świat, wędrując z jednego jego krańca na drugi i dalej do pierwszego, pytając się wesoło, jaki on jest:

– Jak wyglądasz dzisiaj świecie? Muszę cię oświetlić dokładnie, aby widzieć! – mówi, obracając układ słoneczny w dłoni, a my oglądamy to odsłona po odsłonie. Tylko dla słoneczka świat zawsze jest rajem; słoneczko, gdy patrzy na świat, zawsze widzi wybuch życia; zawsze spogląda w jasność i szczęście lata.

Tak więc świat wydał mu się raczej bardziej czymś żywym i rozgadanym niż niemym mechanizmem zaprogramowanym na czas, jakim przecież w rzeczywistości się on jawi.

Młodość ludzi – pomyślał – powinna być w historii coraz dłuższa, jego wnuk będzie młody dłużej niż on, albowiem świat ma więcej treści, która nadaje sił, by kwitnąć. Chciałby chyba przeżyć całe swoje życie jako młodzieniec zachłyśnięty światem – polemizował sam ze sobą, ponieważ bał się dorosłości, ponieważ odsłona młodości była wyraźnie spełnieniem jego pragnień o życiu.

Patrząc się w lustra czasu, rozumiemy coraz więcej, jednak coraz mniej nas przecież raduje. Coraz mniej świata jest dla nas cudem. Jakbyśmy oglądali wszystkie te odsłony świata i brali z nich w siebie oddech, który odtąd będzie nam już zawsze towarzyszyć i mówić nam wewnętrznym głosem: ja znam już lipiec, ja znam już grudzień, wiem, że o godzinie czternastej nawet zimą jest widno. A on bał się, że cud świata będzie mu odebrany.

Zauważył, że celem rozkwitu świata jest właśnie nieskończona młodość. Albowiem kiedy świat kwitnie, karmi nas cudami. Kiedy wyprzedzamy świat, znając go coraz lepiej, biorąc w siebie oddech za oddechem z każdą kolejną porą roku, by mieć je odtąd w sobie, w naszych oczach świat przestaje kwitnąć, kwitnienie przynależy wtedy już do przeszłości. Znamy już kwitnienie i nie zachwycimy się nim. Powiemy po prostu: tak, to jest kwitnienie. Pokażemy je jako coś ciekawego dziecku, ale nie naszej duszy. Bo ona to już przeżyła. Tak – pomyślał – celem rozkwitu świata jest właśnie nieskończona młodość, rozkwit chce się przecież napawać rozkwitem. Rozkwit jest radością rozkwitu…

I sam zapewnił się w swym mniemaniu.

Postanowił wtedy, że zawsze i wszędzie, w życiu i świecie szukał będzie uszczęśliwiających go cudów; i że tak właśnie zostanie zawsze młody. Poprzez zachwyt.

– Na łące nie ma luster? – zapytał niepewnie, albowiem wyobraził sobie te szkliste ekrany tak dosłownie, że niemalże czuł się przez nie osaczony.

– I nie ma twojego koszmaru.

– Mnie się wydaje, że czas wyobrażamy sobie niczym przestrzeń albo kosmiczny mechanizm, nie wiedząc nic o tym, czym czas naprawdę jest. Że przez tę budowlę czasu idziemy, zwiedzając kolejne dni i lata, że pytamy się wciąż luster i fotografii, i nic z tego nie mamy prócz wspomnienia, że kiedyś, gdzieś zdarzyło się coś pięknego. Po co to wszystko przemija?

– Bo czas płynie.

– Ale to jest źle zrozumiane! Wszystko, wszystkie te czasy, epoki historii, wszystkie lata życia istnieją jednocześnie, a my to oglądamy. Każdy ze swojej perspektywy. Jesteś małym dzieckiem?

– Wydaje mi się, że jestem trochę starsza – odpowiedziała skromnie.

– Właśnie. Ja też nie jestem małym dzieckiem. Ja to pamiętam, ale tym nie jestem. Gdybym był tym małym chłopcem, który żył kilkanaście lat temu, nadal odnajdywałbym frajdę w zabawach w piaskownicy.

– Nie! Przecież jesteś już starszy i masz inne pasje!

– Właśnie tak! To spytam się w ten sposób: gdzie jest ten mały chłopiec sprzed kilkunastu lat?

– Stoi przede mną i bredzi – odpowiedziała.

– Właśnie nie! Ja żyję dziś! Dziś jestem ja!

– Taki, jaki jesteś. Ale wczoraj byłeś ty, tylko inny, a jutro będziesz ty, tylko znów trochę inny.

– Czas to dziwne zjawisko. Mnie się wydaje, że nowy dzień budzi do życia kogoś innego, kogoś, kogo ten nowy dzień może kochać najbardziej. Kogoś innego budzi zimna zima, a kogoś innego dzień gorącego lata. Ten mały chłopczyk z piaskownicy żyje sobie gdzieś i czasem ze mną rozmawia, przywołując swoje życie jako film pełen wspomnień.

– Będę bała się zasnąć!

– A jeśli każdy dzień wymaga od ciebie, byś była kimś innym, i daje ci sen w nocy, zanim wstanie słońce, i od tego snu na potem, już za dnia, masz przemyślenia, którymi gonisz za melodią nowej doby?

– Na to mogę się zgodzić. Czas odmienia. Ale ja to ja, ta sama dziewczynka, która kiedyś uwielbiała grać w koci łapci!

– Ale…

– Protest!

Warknęła na niego, żeby już przestał, ale on już nie mówił: wypowiadał się teraz sam, automatycznie i w zapale jak wodospad, który pluje strugą wody.

– A mi się wydaje…

Chciał kontynuować. Ale wtedy na łąkę zleciały się zewsząd ptaki najróżniejsze, kolorowe, matowe, małe i trochę większe. Były w wyśmienitych nastrojach i przerwały chłopczykowi śpiewem:

My ptaki też wiemy

Bo mamy oczy na różne strony

Świat jest totalny

Lecz ma swe odsłony

Odsłonę miał dinozaur

I ma ją też człowiek

Dinozaur dziś jest jaszczurem

Bo nie podoba mu się pogoda

Schował się dinozaur

I schowa się człowiek

Będzie czas chrabąszczy

I będzie czas biedronek

Lecz dinozaur żyje

W swoim własnym świecie

Czy zasnął na dobre?

Tego wy nie wiecie.

– Właśnie o tym mówię! Popatrz na ptaki! – wykrzyknął chłopczyk.

– One rzucają głową tak, jakby ich wzrok nie miał ciągłości, tylko fotografował różne miejsca.

– No i? – Dziewczynka nie wiedziała, dlaczego akurat teraz zwrócił na to uwagę.

– I świat taki jest! Taki właśnie! To jest jak sceny w teatrze: podnosi się kurtyna, fotografujemy i zwiemy to naszym życiem, oglądamy na spokojnie, a potem opada kurtyna i jest inny akt. Inna odsłona tego samego spektaklu!

Ptakom podobało się, że chłopczyk trwa wpatrzony w ich ruchy, i postanowiły nie przerywać śpiewu:

Jeśli wzejdzie świat

Miły dinozaurowi

Pojawią się jego jaja

I życie swe wznowi

Gdzieś jest wciąż dzień

Gdzie chłopcze jesteś dzieckiem

I gdzieś jest wciąż dzień

Który czeka na ciebie starcem

Oglądasz odsłony

Tego samego spektaklu

Świat jest całkowity

Gdzieś jest akt zmęczenia

Gdzieś był akt na harce

Zaćwierkały radośnie.

– Czas nie powinien nas dotyczyć! – rzekł chłopczyk.

Ptaki zaświergotały radośnie raz jeszcze i podniosły się trzepotem z powrotem ku niebu. Wystartowały z gleby strzeliście i wyfrunęły w górę.

– Przecież jak mija czas, przybywa ci sił! Wspaniale jest czuć moc czasu! – odparła stanowczo dziewczynka.

– Bo jesteś młoda. Czas pracuje dla ciebie. Ale kiedy będziesz dużo starsza, czas będzie pracował przeciw tobie. Idąc przez życie, osiągasz wreszcie swoją chwilę i potem powinnaś się jej uparcie trzymać.

Zawiesił na chwilkę głos, po czym dodał:

– Kiedy jest noc, świat nie jest oświetlony i świata nie widać. To tak jakby świat był przesłonięty. I rok także zna swoją noc, którą jest zima. Wtedy nie widać świata, całej bujnej przyrody. Jest ona jakby przesłonięta. I życie ludzkie także zna swoją noc, to jest czas, kiedy przemijamy, wtedy młodość, pełnia sił życiowych człowieka, jest przesłonięta. Życie jest coraz bardziej przesłonięte. Kurtyna zapada na wciąż istniejący na tej scenie świat!

– Zaraz będę miała majaki.

– Jak to, majaki?

– Bo jak tak opowiadasz mi do ucha, na powiekach światło dnia przesłania mi ciężar nocy.

– Mnie się perspektywa młodości podoba i nie mam zamiaru jej zmieniać. Jeśli spektakl młodości wciąż trwa nieprzerwanie, ja się nie ruszam z miejsca!

– Nie da się tak.

– Ale właśnie da! Teraz czuję siebie! Chciałbym teraz postawić kropkę nad dziś.

– Jak?

– Mnie się wydaje, że żaden moment nie przemija…

– Tak, więc? – spytała tonem, który podpowiadał, że już nie nazbyt czujnie słucha tego, co chłopczyk mówi.

– Tak więc przemijanie czasu jest złudne. Czas sobie istnieje.

– Będziesz biegł, goniąc słońce?

– Właśnie tak wymyśliłem! – Uśmiechnął się.

– A jeśli każda noc jest inna i każdy maj jest inny? Jeśli czas naprawdę kapka po kapce odmienia nam świat? To znaczy zmienia się świat, a my, ludzie, po prostu musimy się doń co dzień dostosować…

– O, jest trochę inny! Ale i bardzo podobny…

Poczuł zew szyderstwa.

– Wybacz, ale mam ochotę pożartować z ludzi… – powiedział, po czym kontynuował:

– To pewnie ten sam maj z dodatkiem wrażeń z zeszłego roku! Dla ludzi niewiele się zmienia: co roku znów – podkreślił słowo „znów” – jest maj!

Dziewczynka nie zauważyła, że chłopczyk żartuje i zaczęła spierać się z nim na poważnie:

– Nie możesz tak po prostu sobie postanowić: mi się podoba maj i ja zostaję w maju, a reszta roku niech sobie żyje beze mnie. Jeśli nie dotknie cię przemiana całego roku, okaże się, że w następnym maju nie odnajdziesz już swojego miejsca, na pewno.

– Właśnie nie na pewno. Bo wszystko wraca, i ta sama godzina, i ten sam miesiąc, i nawet ten sam zodiak na niebie. Ludzie tak odznaczyli w kalendarzu i rzeczywistość nie ma wyboru: tak ma być! Tak będzie, póki istnieje człowiek.

– Ale żaden rok z historii nie wraca.

– Nie jestem pewien. Ja tego nie wiem. Ja nie za bardzo chcę specjalizować się w całym życiu. W życiu dobrze jest zrobić coś naprawdę dobrze; ja bym chciał zostać naprawdę dobrze młody!

Teraz sam już nie wiedział, czy mówi na poważnie i z przekonaniem, czy jeszcze stara się szydzić. Bo to akurat było dla niego tego dnia ważne i odkrywcze.

– I co, jak kiedyś ludzie dojdą do ładu z ruchem planet, to będą mówić do siebie: „obróćmy Ziemię dziś troszkę, bo poprzedni znak zodiaku był fajniejszy?!” I jak tak obrócą sobie planetę, będą znów młodsi i pełniejsi wigoru?

– Nie wiem… Jeszcze o tym nie myślałem.

– E, to właśnie są złudy!

– A mi się wydaje, że wszystkie momenty świata trwają nadal, tylko my, ludzie, zaczerpnąwszy z nich tyle, ile jesteśmy w stanie strawić i dźwignąć, wydostajemy się z tych momentów w momenty inne, które zwą się przyszłością. – Jednak mówił na poważnie, sam sobie to w myślach potwierdził, gdy tylko siebie o tym przekonał. – Bo my poszukujemy szczęścia. Poszukujemy tego naszego dnia. W takiej przyszłości może nas już nie być, dlatego dobrze jest, kiedy jest nam dobrze tam, gdzie jesteśmy. Bo tam, gdzie jesteśmy, naprawdę jesteśmy. A wszyscy chcemy przecież być. To po co iść tam, gdzie nas nie ma? Jeśli raz odnajdziesz raj, nie wychodź z niego w wiatry i śniegi. Nie idź z rozkwitu w zniszczenie. Szympans nie poszedł dalej: szympans jest szympansem. Szympans nie postanowił stać się człowiekiem, bo wyraźnie nie znalazł w tym upodobania. Naprawdę, powinniśmy odnaleźć nasze szczęście tu i teraz. I dlatego naszą chwilę powinniśmy zbudować jak najlepiej, a nie chwile inne, które z nami mają mniej albo w ogóle nie mają nic wspólnego. Jesteśmy związani ze swoją chwilą. Bo taka chwila chciałaby nas wielce obdarować, dać nam całą siebie, a my nie jesteśmy już w stanie tego unieść i uciekamy od naszej chwili w chwilę pustą, gdzie wydaje się, że jest więcej przestrzeni, żeby odetchnąć. Dla mnie młodość ma oddech niewyczerpany…

– I będziesz się uparcie trzymał jednej, szczęśliwej chwili?

– Tak. Ja wierzę, że w swojej własnej chwili można naprawdę udanie zbudować sobie życie. Życie nie powinno nigdy przemijać!

– Ty byś chciał po prostu robić, co ci się chce.

– A jak nie robisz, co ci się żywnie podoba, to przecież robisz to, co się żywnie podoba komuś innemu, czyż nie?

Byli zbyt młodzi, by wiedzieć, że gdy nachylamy się do opinii i potrzeb innych, budujemy miłość, owe uczucie międzyludzkie, które podstawę swą ma w aktach skierowanych ku innym, nie zaś ku sobie samym. Młodość pragnie niezależności, ponieważ pragnie ona zbudować charakter. A charakter jest zwieńczeniem budowli indywidualności, rodzącej się między innymi ze sprzeciwu.

– Coś ty znowu wykombinował?!

– Ja szukam swojej przyszłości. Jak na razie znam tylko młodość. A jeśli innej przyszłości dla mnie nie ma?

Przyznał się, by zaraz odezwać się tak:

– Popatrz: gdy odpoczywasz, powinnaś chronić i pielęgnować w sobie siły jak ogrodnik krzewy; kiedy tworzysz dzieło, pracujesz, budujesz i wznosisz, powinnaś stawać się coraz żywsza, bo wytwarzasz coraz więcej sił; przepracowując siebie dla innych, powinnaś młodnieć i znów stawać się piękniejsza, a życie w tobie powinno z każdego dobra, jakie dodajesz w świat, tylko wzrastać, aż się umocni tak, że cała będziesz żywa i wtedy rozkwitnie ono jak kwiat!

– Jak kwiat? Moje życie będzie piękne jak kwiat? – Zafrasowała się, albowiem wzięła jego słowa bardzo do siebie.

– Tak. Bo powinnaś dostawać ciągły zwrot dobra. I ten kwiat będzie cię cieszyć rajskimi uczuciami! Bo życie powinno w miarę wysiłku być coraz silniejsze, trud dni powinien rodzić owoc: życie powinno być koroną życia.

– Nic nie rozumiem. – Przyznała. – Jeśli czynimy dobro w życiu i mimo to się starzejemy, znaczy to czarno na białym, że w życiu nie ma żadnego zwrotu poniesionego wysiłku.

– Musi być zwrot. Ludzie tak wymyślili w filozofii i rzeczywistość nie ma wyboru: musi się w końcu dostosować – odpowiedział.

– Jeśli istnieje taki zwrot, to jest chyba jakiś kulawy.

– A ja twierdzę, że w wyniku dobrze popełnionego życia, powinniśmy mieć coraz więcej sił! Być coraz silniej młodzi!

– Tworzysz banialuki.

– Jak to?

– Posługujesz się logiką, a nie rzeczywistością.

– Masz rację, że czas jest nielogiczny. Nie da się zrozumieć czasu logiką.

– To niecodzienne, że przyznajesz mi rację!

Uśmiechnęła się. A on powiedział po cichu, jakby sam do siebie:

– Czas to chyba siła. Czas nie myśli, czas działa.

– Posłuż się dlatego raczej rzeczywistością. Dla ciebie logika to rzeczywistość. A to jest przecież rzeczywistość w twojej głowie, niekoniecznie zgodna z realiami świata…

Pomyślał wtedy, że jeśli czas to siła, a że z siłami, aby te kierunkować i przekształcać, rozmawia się za pomocą siły, to jak ludzie mieliby więcej sił życia niż obumieranie ma sił śmierci, czas by miał mniej sił, by nas zjeść. Ale odezwał się krótko:

– Może… – Po czym dodał, znów naśmiewając się z ludzkości: – Ale jeśli człowiek jest w głowie swojej logiczny, świat nie ma wyboru: musi się dostosować, bo inaczej człowiek nie zrozumie świata.

– To człowiek powinien wymyślić, jak wygląda świat, a potem cierpliwie przeczekać, aż świat się do tego „dostosuje”?

– I wtedy powie: ja znam prawdę o świecie! Właśnie tak! Bo człowiek innego świata nie zaakceptuje. Jeśli zaakceptuje, to już nie będzie człowiek – odpowiedział. Z trudem hamował śmiech, z trudem silił się na poważną minę.

– No, wyobrażam sobie, że świat też chce być akceptowany przez swoje istoty i nagnie się tu i ówdzie, byle się tylko podobać! – odparła. Wtedy raz jeszcze przestał szydzić, bo wrócił mu jeszcze lepszy humor i sama istota problemu:

– Zobaczysz, że kiedyś mamy będą przychodziły do lekarza z córkami i będą mówiły: „Panie doktorze, jestem bardzo zaniepokojona, bo moja córka zaczęła się starzeć. W ciągu ostatnich dwóch lat przybył jej wyraźnie rok! Poproszę receptę”.

– Tak! Tylko jak wyrodzą się matki, skoro na zawsze będą córkami?!

– Teraz ty jesteś logiczna. – Skarcił ją. – Dorastać się będzie normalnie. Tylko starzeć nie za bardzo.

– I z synami też będą przychodzić po receptę na starzenie do lekarza, czy tylko z córkami, bo to kobieta musi być zawsze młoda i atrakcyjna?

– Nie ma tu dyskryminacji płciowej, z synami też. Chłopcy też chcą czuć się młodzi i atrakcyjni!

Zamilkł. A potem nagle wykrzyknął:

– Wiem!

Anioł, drzewo i kwiat

– Ja wiem. Nigdy nie będę stary. Będę trochę aniołem – dla życia, trochę kwiatem – dla piękna, i trochę drzewem – dla siły! – powiedział entuzjastycznie.

– A ja będę duszkiem przyrody i będę ci kręciła loki na liściach!

Sprawiła mu przyjemność tymi słowami. Popatrzyli na kwiaty, a dziewczynka pomyślała, że rzeczywiście byłby wtedy piękny. Dodała:

– Są tu jakieś duszki przyrody? Poszukajmy ich!

– Myślisz, że duszki przyrody śpiewają do kwiatów i drzew, żeby te piękniej rosły?

– Tak, śpiewają do liścia!

– Byłbym jak szczęśliwka!

– A co to jest „szczęśliwka”?

– Szczęśliwa śliwka! Takie drzewo – śliwka. – Chłopczyk zastanowił się chwilę. – Ale na takim liściu są larwy, ja nie chcę żyć pokryty larwami!

– Z larwy przecież jest motylek.

– Motylek na liściu jest fajny. Porozmawiałbym wtedy z motylkiem. Motylek mówi czy śpiewa? Bo ptaki śpiewają, a motylek fruwa jak ptak… – Wziął głębszy oddech.

– Musiałbyś raczej śpiewać do motylka.

Zaczął nasłuchiwać, czy motylki rzeczywiście śpiewają, ale udało mu się wsłuchać tylko w bzyk pszczoły.

Przestraszył się, żeby pszczoła przypadkiem nie ukłuła go w ucho. Zapomniał, że to on zainteresował się pszczołą, i zdało mu się, że pszczoła interesuje się nim tak bardzo, bo on już jest trochę kwiatem, w którym ona szuka nektaru.

Bzyk pszczoły jest ciężki i nie cieszy tak, jak cichutki przelot motylków. Pszczoła lata ciężej od motylka, a motylek lata leciutko, ale jeszcze ciężej latają ptaki, szczególnie te największe, które zawijają duże hausty powietrza pod skrzydłami. – Westchnął i powiedział do dziewczynki:

– Ja będę drzewem bez liści. Zamiast włosów będę miał kwiaty. Chodzi mi tylko o pień, żeby być silnym!

– Na kwiatach na pewno przysiądą motylki!

– Potrzebuję być troszkę kwiatem, żebym mógł wciąż na nowo rozkwitać, rozwijać się, zmieniać. Będę miał różnokolorowe kwiatki, nigdy dwa razy takie same. Będę bogaty w barwy jak frezje!

– Ale nie rozkwitniesz przecież zimą!

– Będę rozkwitał latem!

– A co zrobisz w mróz?

– Będę wściekły na pogodę. Zamknę się w domu i będę docieplał płatki. Pod kocem będę walczył z zimnym lodem.

– Ludzie żyją i zimą, i latem. Nie lepiej pozostać człowiekiem? I się tak zwyczajnie zestarzeć?

– Ale takie drzewo żyje trzysta lat! A anioł wiecznie!

– Bo drzewo umiera na zimę, w każdym roku drzewo żyje tylko sześć miesięcy. Jak się to razem zbierze, będzie prawie wiek starego człowieka…

– Niekoniecznie. Drzewo żyje zimą, tylko z frustracji, że jest tak zimno, wypadają mu włosy i śpi.

– Nie wiem…

– Tak. W ciepłych krajach drzewa też żyją dużo dłużej od ludzi, a nie muszą zrzucać liści. – Był stanowczy.

– Aj, a jak jako anioł-drzewo-kwiat dorzucisz zimą drwa do pieca? Konarami? – Zaśmiała się z niego. Lecz on bujał w swej baśni nieporuszony:

– Anioł ma ręce. Poza tym aniołowi zawsze jest miło i ciepło. Na pewno.

– Myślisz, że ludzie uwierzą w anioła? Bo w anioły się już raczej nie wierzy…

– To nie jest mój problem, że nie wierzy się w wiele więcej niż w hossę na giełdzie. Poza tym, skąd to słowo „wierzyć”? Jestem przekonany, że większość ludzi jednak wie o istnieniu aniołów, rozmawia z nimi, i nawet nie wstydzi się o tym z innymi ludźmi mówić…

Przestał na chwilkę, by zaraz zażartować:

– To tak, jakby ktoś zobaczył pociąg, ale, aby być poprawnym w stosunku do innych indywiduów, z których nie każdy akceptuje istnienie pociągu w swoim światopoglądzie, musiał powiedzieć: „ja wierzę w pociąg”. Ktoś inny na to odpowiedziałby: „ja nie wierzę w pociągi; dlatego jeżdżę autobusem!”.

– Jak można nie zaakceptować pociągu?!

– Można. Można się przestraszyć, kiedy po raz pierwszy w życiu się widzi i słyszy nadjeżdżający pociąg, pójść do lekarza i opowiedzieć, że się ma niebezpieczne dla zdrowia halucynacje, od których aż kołacze serce.

– No tak! – Zaśmiała się. – Czyli ludzie nie zaakceptują niczego, czego się boją – stwierdziła.

– Nie myślałem o tym. Chyba masz rację!

– Ja się nie boję anioła! – odpowiedziała.

Wtedy chłopczyk, stwierdziwszy, że aniołowie nie chodzą, ale tańczą otuleni w powietrze jak ciepły podmuch wiatru w zimniejszej przestrzeni, rozłożył ramiona i zaczął wirować szczęśliwy nad źdźbłami łąki, kręcąc się lekko wkoło własnej osi, uginając szyję i prostując ją łabędzim jakimś tonem i patrząc tak niezwykle radośnie na dziewczynkę, że ona też zapragnęła naraz stać się choć na chwilę aniołem i dygać z nim w rytm jakiejś pięknej, cichej nuty ich dnia.

Nie minął moment, kiedy chłopczyk zastanawiał się, jak w takim tańcu ma zachowywać się twarde, silne drzewo. Nie potrafił jeszcze połączyć drzewa z aniołem. Zapewnił się, że tańcząc, obracał się wokół własnego pnia. Wreszcie przestał wirować i tylko śmiał się do niej cały zadowolony ze swych harców.

– A co aniołowie robią zimą? – zapytała.

– Pewnie prowadzą ptaki do ciepłych krajów…

– To ten pan, który cię straszył, że jak człowiek się rodzi, to musi też umrzeć, nie pomyślał, że mógłby przecież zostać aniołem i nie martwić się, że życie jest twarde? Może ptaki zaprowadziłyby go tam, gdzie jest ciepło?

Choć taniec jej się podobał, zaczynała lekko szydzić z jego wywodów. Ale on był już cały w swej muzyce i grał swą nutę dosłownie:

– Bo człowiek nie wyobraża sobie, że cokolwiek poza człowieczeństwem istnieje. Jest tylko człowiek i na tym koniec. Człowiek nie wie nawet, że drzewo jest żywe.

– I duszek przyrody!

– Ja wiem, że drzewo jest żywe. Śniło mi się, że oddycham jak pień! Pień jest skupiony w sobie, cały przesycony oddechem. Taki byłem silny!

– Ludzie są silni!

– Ale oddychają tylko trochę… A ja chciałbym oddychać na wskroś siebie! Ludzie oddychają tylko tak wysoko, aż osiągną światopogląd. – Musiała mu znów przywidzieć się owa belka ponad głową, która zahamuje jego wzrost, gdy stanie się dorosły. – I wtedy o tym mówią. A drzewo nie mówi. Słyszałaś kiedyś drzewo?

– Jak wiał wiatr.

– O, to wiatr mówił do drzewa. Wiatr kłóci się z drzewem, bo ono stoi mu na drodze. I nie może tak srodze wiać. Wiatr chce wymusić na drzewie jakieś słowa i dlatego uderza je w gałąź. Wiatr w ogóle chyba chce, żeby drzewo przeprosiło go, że stoi ono mu twardo w poprzek podmuchu. Człowiek osiąga mądrość, a drzewo jest mądre. Drzewo całe jest światopoglądem i oddycha samym niebem!

Powiedział znów niemalże wierszem, tym razem białym, inspirując się do głębi tym, że drzewa pną się naprawdę wysoko. Przez mgnienie myśli wydało mu się, że ludzkość odchodzi, zerwała nić swych ścieżek i opada ciężko w pustkę. Ledwie zauważył swoją myśl, ale zachwiał się i przechylił tak, że prawie znalazł się na króciutki momencik w niebie u aniołów. Było mu lekko i dobrze.

– A myślisz, że takie drzewo, gdzieś tam w swojej koronie, dziwi się bardzo, że jest tak wysoko?

– Sugerujesz, że drzewo żyje w wiecznym zdziwieniu?

– Właśnie. I jak się tak nadziwi – obstawał przy swoim – jest bardzo rozumne!

– To jogin, jak chce osiągnąć mądrość przez oddech, chciałby być drzewem? – Zaśmiała się.

– Nie wiem. Ale ja naprawdę chciałbym zostać aniołem, kwiatem i drzewem. Żyłbym wiecznie, zawsze szczęśliwy, cieszyłbym się latem. Cieszyłbym się życiem. I cieszyłbym innych, nikt nie byłby smutny na mój widok, nikt nie odwracałby wzroku.

– Są na pewno ludzie, którzy nienawidzą przyrody. Wolą metalowe konstrukcje i betonowe place – powiedziała, ale on już nie dosłyszał jej słów.

Popatrzył na trawę, jest taka prosta, fosforyzująco zielona, a cieszy wzrok i skórę, która jej dotyka, cieszy wszystkie owady, które na niej przysiadają; na trawie dobrze wygląda nawet opadły z drzewa badylek, który też cieszy, i mrówka, która na pewno idzie po trawie w kierunku piachów, gdzie jest jej mrowisko z niezliczonymi białymi jajami; po prostu wszystko to cieszy samym faktem, że jest, że żyje, że jest częścią świata.

W dzień rozkwitu przyrody bierze się taki dziwny, łaskoczący oddech w pierś, biegnie się do horyzontu, wścieka na zmierzch i wieczór. Chce się być wszędzie tam, gdzie otwarta przestrzeń, gdzie zapach powietrza, gdzie zgiełk stworzenia.

Pomyślał tedy, że takie wlokące się wieczory, które snują nam zbyt długo nudy ciemności, to „wleczory”. Wleczorów najwięcej jest zimą, ale można je przeżyć także i latem, kiedy dzień jest tak długi, że oczy odzwyczajają się od nocy i chciałyby bawić się na wskroś doby, chciałyby, żeby noc nigdy nie nadchodziła.

Wielbił, wielbił słoneczny dzień.

Jak żuczek wznosił się ponad światopogląd

Musieli być pod jakimś mądrym drzewem, jakąś długoletnią brzozą może, bo żuczek, który przysiadł zaraz obok nich, zdał się być filozofem; najwyraźniej czuł emanację jego rozrosłej konarami rozumności, gdy głębokim, niskim głosem powiedział:

– Oto sztuka, wznieść się ponad światopogląd!

A drzewo było dla niego tworem naprawdę wysokim.

Żuczek dumnie wypiął pierś ku słońcu. Jego nóżki tańcowały w górze, a sam wyglądał, jakby szydził z nich wcale nie po kryjomu. Czy próbował przedtem wspiąć się ponad drzewo i spadł? Nie wiedzieli.

– No tak, ale co ponad ten światopogląd można mieć? – zapytał raz jeszcze, niemo, jakby chciał wzbudzić zainteresowanie sobą. Szamotał się bezradnie.

Chłopczyk zauważył, że żuczek leży na plecach i delikatnym ruchem palca przewrócił go na nóżki. Żuczek złapał nóżkami paluszek i nie chciał puścić, póki nie poczuł, że bezpiecznie stoi na liściu. Wahał się, cofał przed opuszczeniem opuszka palca, wracał po każdym sprawdzeniu gruntu pod nóżkami, wreszcie zstąpił leniwie z powrotem na łąkę. Choć jego pancerz był opalony i twardy, był stworzeniem delikatnym.

– Życie – odpowiedział na własne pytanie żuczek i ześliznął się z liścia, by oddreptać. A żuczek nie chodzi zbyt pewnie po ziemi, tylko jakby raczkuje.

Chłopczyk poczuł radość. Tak – przywrócił życie upadłemu na plecy żuczkowi. Dla żuczka musi to być bardzo niski upadek. Właściwie trudno sobie wyobrazić, by biedny żuczek mógł w swym życiu upaść niżej. Pomyślał, że to biedne, małe stworzenie nigdy nie odwdzięczy mu się za ten skromny dlań, a tak ważny dla żuczka akt – przywrócenie świata znów na nóżki. Lecz pomylił się.

Żuczek wdreptał między liście i zdał się naraz zniknąć. Chłopczyk chciał powiedzieć coś do dziewczynki, lecz gdy tylko uchylił usta, ona pisnęła radośnie i pobiegła nie wiadomo dokąd, zmywając się jak fatamorgana. Nagle wydało mu się, że spomiędzy drzew wychodzi nie za bardzo ciemnowłosy mężczyzna. Pojawił się jak sen po spełnionym dniu. Miał wisior z wizerunkiem żuka na piersi i, podpierając się kijem, z wolna przystąpił do młodzieńca:

– Nie bój się. Przyszedłem opowiedzieć ci o życiu! – powiedział żuczkowym basem.

– Jak to? – odpowiedział zmieszany chłopczyk.

– Chodź!

Wydało się wtedy chłopczykowi, że przed nimi, na łące, tworzy się łuk z żywych liści, który splata się delikatnie i szelestnie, a oni przestępują go niczym bramę i naraz łąka napełnia się zgiełkiem owadów i żyjątek wszelkiego rodzaju, które przecież tu ciągle istnieją, a są tak ledwie słyszalne.

– Oto życie! – powiedział mężczyzna i nakreślił kijem panoramę łąki przed ich oczami. Mówił dalej: – Życie jest wartością wyższą od miłości. Tylko ktoś żywy jest w stanie wnieść w świat dobro, uczucia, szczęście. Tylko ktoś żywy może gromadzić siły, by zanieść innym pomocną dłoń, tylko żywego stać na nowe akty miłości.

Chłopczyk pomyślał wtedy, że miłość faktycznie kołysze nas słodko do snu, miłość ociepla nasze ślady w ścieżkach życia, miłość mówi do nas pięknie i obdarowuje nas spokojem duszy, lecz tylko żywy może przeżywać bycie kochanym. Jeśli ktoś odszedł i nadal czuje się kochany, znaczy, że jego życie jest nieprzerwane, że wciąż jest on kimś żywym.

Sama miłość nie wie przecież, że może pokochać zło, kierowana nagim pragnieniem miłości. Jest zdolna odmienić zło w dobro, ale to już nie zależy od niej, a od tego, czy zło także zna miłość. Miłość na pewno jest pozytywna, ale dopiero miłość do wszelkiego życia jest zdolna rozróżnić dobro od zła.

– Tak, tą właśnie miłością jest samo życie, w swojej substancji, albowiem życie zdaje się jedyną rzeczą doskonale dobrą. Życie jest energią, która pozwala przeżywać świat. Siłą, ukrytą w przeżyciach żywych istot.

I dodał, uwypuklając każdą literę:

Życie jest szansą,

w każdej sekundzie swego istnienia.

Patrzyli z zachwytem na zgiełk owadów, na pszczoły, trzmiele, chrząszcze, koniki polne i biedronki, a mężczyzna kontynuował:

– Życie jest wartością wyższą od wolności i dla istot żyjących nie może być nic większego. Wolność może przecież być pustką, nieznośnym bezkresem samotności. Życie wiąże istoty we wspólnym tańcu, przekreśla samotność, wypełnia mądrością błędy i iluzje świata.

I chłopczyk pomyślał wtedy, że żywy faktycznie może odzyskać utraconą wolność, ale uwolnionemu od życia pozostaje wiara w moc wyszeptanych za życia modlitw, w trafność kontemplacji, w precyzję wglądu jego dokonanych medytacji, we wszelką wartość, jaką wspierał swym aktem za życia.

– Tak, twoje myśli mają rację – powiedział mężczyzna. I dodał raz jeszcze:

– Życie jest szansą w każdej sekundzie swego istnienia.

Żywy przecież jest w stanie wymyślić miłość nawet w pustce i wolność nawet w stanie zniewolenia, albowiem życie jest wiecznym rozkwitem i zawsze rozróżni się od stanów obumierania. Albowiem życie potrafi wciąż na nowo wymyślać nowego siebie. Życie pełne jest poczucia humoru, którym wyśmiewa naszpikowany niepowodzeniami los.

– Życie wymyśla siebie, aby żyć, i nie chce mieć przerw w życiu – powiedział. Resztę widzieli, patrząc w łąkę.

Życie wymyśla życie. Całe żyje we własnym świecie, słonecznym i wesołym świecie życia. Jeśli pragniemy przeżyć coś przepięknego, mężczyzna miał rację: życie jest szansą w każdej sekundzie swego istnienia.

Mężczyzna i łuk z liści odeszli, powoli, ulotnie, a on znów stał obok dziewczynki i gdy przycichały jego myśli, przycichał także zgiełk owadów na łące. Trzmiel, który bzyczy najgłośniej, przeleciał ledwie metr przed jego nogami, wyraźnie szukając odpowiednich kwiatków. Wydało mu się naraz, że to nie był ktoś, ktoś obcy, ale że on sam był tym mężczyzną o kiju i ciepłym uśmiechu, który zszedł do samego siebie gdzieś z jakiejś nieodległej przyszłości, która nie musiała, ale mogła się wydarzyć. Zdało mu się, że wszystko to zdarzyło się w jego chłopięcych myślach, gdy patrzył na swojego żuczka. Otrząsnął się, jakby raz jeszcze zamykał swe zwierciadło. Czy jednak miał przyszłość? Nie był pewien, ale był szczęśliwy.

Żuczek… – pomyślał.

Właśnie dlatego, że chłopczyk był żywy i wolny, mógł uratować żuczka od nudów na plecach, które musiały zadać mu wleczór w piękny, słoneczny dzień. Był w stanie na nowo otworzyć mu drogę do szczęścia. A żuczek znów wyłonił się spod liści i dreptał dokądś swym raczkującym tonem.

– Czy żuczek kocha? – zapytał dziewczynki.

– Nie wiem. Pewnie kocha przechadzać się w słońcu.

– W słońcu!

Prawie poczuł szczęście żuczka. Może jego ciemny pancerz ma wabić ciepło słoneczne i ogrzewać go, może to właśnie żuczek kocha najbardziej?

Tak, podarował mu miłość. Ale czy żuczek poczuł się kochany? Chciał, żeby tak było, albowiem nikt, kto nie jest kochany, nigdy nie będzie szczęśliwy.

– Masz tyle szczęścia, ile z siebie dasz innym – pomyślał chłopczyk, wciąż pragnąc zostać trochę aniołem, bo aniołowie żyją szczęśliwi.

– To, co dostajemy od innych, chroni nas; to, co dajemy innym, jest naszym szczęściem – dodał do siebie.

Właśnie szczęścia pragnął najbardziej, i życia, rodziło się w nim, a on chciał go więcej i więcej, odczuwać wciąż mocniej, nigdy nie zaprzestać. Tylko ta belka ponad głową, która grozi mu złamaniem jego radości… Życia innego niż radość nie potrafił sobie wyobrazić.

– Ja myślę, że człowiek nie rodzi się tak po prostu, że nie jest to tak, że opuszcza łono matki i już jest narodzony. Sądzę, że człowiek rodzi się jeszcze długo potem, przez całą swoją młodość, tylko coraz bardziej rodzi się sam, o własnych siłach – powiedział do dziewczynki.

– Czyli co, my jeszcze się nie narodziliśmy?

– Rodzimy się. Każdego dnia czuję, że się rodzę!

– Jak to?! Przecież my jesteśmy!

– Ale rodzą się nam nowe myśli, nowe uczucia, nowe sposoby rozmawiania ze światem. To też są narodziny!

– Może trochę… trochę przesadzasz.

– Jesteśmy jak oddychające drzewo, które staje się światopoglądem.

– Tak, mówiłeś, że drzewo jest mądre.

– Właśnie. A przecież rodzice wymagają teraz od ciebie, żebyś stawała się mądra.

– Ale mi wystarczy być mądrą tylko trochę, żebym się nie pogubiła w świecie. Nie muszę jak drzewo rosnąć do nieba na dziesięć metrów w górę!

– A ja chcę. Mnie się narodziny podobają. I podoba mi się jeszcze troszkę ponaradzać. Wiem, że urodziła mnie mama, ale teraz rodzi mnie świat. Człowiek rodzi człowieka, a świat rodzi świat. W dzieciach jest bardzo bogaty świat i nie powinny one stawać się za szybko dorosłe.

– Ja bym chyba chciała już żyć jak osoba dorosła!

– Ale cały ten świat musi się spokojnie narodzić! – spuentował.

REDAKCJA: Agnieszka Kołwzan

KOREKTA: Katarzyna Ambroziak

OKŁADKA: Sandra Dudek

ZDJĘCIE AUTORA NA OKŁADCE: Paweł Długołęcki

ILUSTRACJE: Daria Lebida

KONWERSJA DO EPUB/MOBI: InkPad.pl

© Michał Rutkowski i Novae Res s.c. 2015

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, reprodukcja lub odczyt jakiegokolwiek fragmentu tej książki w środkach masowego przekazu wymaga pisemnej zgody wydawnictwa Novae Res.

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-7942-625-6

NOVAE RES – WYDAWNICTWO INNOWACYJNE

al. Zwycięstwa 96/98, 81-451 Gdynia

tel.: 58 698 21 61, e-mail: sekretariat@novaeres.pl, http://novaeres.pl

Publikacja dostępna jest w księgarni internetowej zaczytani.pl.

Wydawnictwo Novae Res jest partnerem

Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego w Gdyni.